Bài 5: Khi cách kiếm tiền thay đổi, chính sách thuế cũng phải thay đổi

Chính sách thuế TNCN mới bao quát các mô hình kinh doanh và nguồn thu nhập mới, tạo thuận lợi hơn cho cả người nộp thuế và cơ quan quản lý trong quá trình thực hiện. Ảnh: hỗ trợ bởi AI.

Khi cách tạo thu nhập thay đổi, chính sách thuế cũng phải thay đổi

Cách đây gần 20 năm, Luật thuế TNCN được ban hành trong bối cảnh phần lớn thu nhập của người dân đến từ tiền lương, tiền công, hoạt động sản xuất, kinh doanh truyền thống hoặc chuyển nhượng bất động sản.

Đến nay, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế số, chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, một cá nhân có thể đồng thời bán hàng trên nền tảng thương mại điện tử, sáng tạo nội dung trên YouTube, TikTok, nhận thu nhập từ quảng cáo, tiếp thị liên kết, đầu tư chứng khoán, chuyển nhượng tài sản số hoặc nhiều loại tài sản mới khác.

Sự thay đổi nhanh chóng của các phương thức tạo thu nhập cũng đặt ra yêu cầu chính sách thuế phải được cập nhật để theo kịp thực tiễn.

Là người sáng tạo nội dung trên nền tảng YouTube, chị Nguyễn Thị Thủy (Hà Nội) cho biết, thu nhập hiện nay không chỉ đến từ doanh thu quảng cáo mà còn từ các hợp đồng tài trợ, tiếp thị liên kết, bán sản phẩm số và nhiều hình thức hợp tác thương mại khác. Mỗi nguồn thu có cách hình thành và thanh toán khác nhau, trong đó không ít khoản được chi trả thông qua các nền tảng xuyên biên giới.

“Khi các hình thức tạo thu nhập ngày càng đa dạng, thì việc có một khuôn khổ pháp lý minh bạch sẽ giúp người làm nội dung số yên tâm thực hiện nghĩa vụ thuế. Đồng thời tạo sự bình đẳng giữa kinh doanh trên môi trường số và các loại hình kinh doanh truyền thống”, chị Nguyễn Thị Thủy chia sẻ.

Theo Bộ Tài chính, sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, kinh tế nền tảng và các mô hình kinh doanh mới đã làm xuất hiện nhiều nguồn thu nhập chưa được quy định hoặc hướng dẫn đầy đủ trong các văn bản trước đây.

Điều này không chỉ gây khó khăn trong việc xác định nghĩa vụ thuế, mà còn đặt ra yêu cầu phải hoàn thiện khuôn khổ pháp lý để quản lý hiệu quả các khoản thu nhập phát sinh trên môi trường số, thu nhập xuyên biên giới, đồng thời bảo đảm công bằng giữa các loại hình kinh doanh.

Vì vậy, Luật thuế TNCN số 109/2025/QH15 đã sửa đổi, bổ sung nhiều quy định nhằm bao quát đầy đủ hơn các nguồn thu nhập phát sinh trong nền kinh tế.

Trên cơ sở đó, Nghị định số 253/2026/NĐ-CP đã hướng dẫn chi tiết các quy định của Luật đối với hoạt động thương mại điện tử, kinh doanh trên nền tảng số; làm rõ thu nhập từ hoạt động đại lý, môi giới, hợp tác kinh doanh, đồng thời hướng dẫn cụ thể việc xác định thu nhập từ chuyển nhượng tài sản số, chuyển nhượng biển số xe trúng đấu giá và chuyển nhượng tên miền “.vn”.

Những quy định này góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý đối với các mô hình kinh doanh và nguồn thu nhập mới, tạo thuận lợi hơn cho cả người nộp thuế và cơ quan quản lý trong quá trình thực hiện.

Thu đúng bản chất giao dịch để bảo đảm công bằng

Một trong những nội dung được dư luận quan tâm là quy định về thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản. Theo Luật thuế TNCN số 109/2025/QH15, thuế đối với chuyển nhượng bất động sản tiếp tục được áp dụng theo mức 2% trên giá chuyển nhượng. Nghị định số 253/2026/NĐ-CP hướng dẫn cụ thể việc xác định giá chuyển nhượng làm căn cứ tính thuế.

Trường hợp giá ghi trên hợp đồng thấp hơn bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất (nếu có) theo quy định của pháp luật về đất đai thì cơ quan thuế xác định giá tính thuế theo quy định hiện hành.

Cách tiếp cận này nhằm hạn chế tình trạng kê khai giá chuyển nhượng không đúng thực tế, bảo đảm công bằng trong thực hiện nghĩa vụ thuế và phù hợp với các quy định của pháp luật về đất đai.

Ông Nguyễn Anh Quê, Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Bất động sản Việt Nam, Chủ tịch Tập đoàn G6.

Trao đổi với phóng viên chuyên trang Thuế - Hải quan (Tạp chí Kinh tế - Tài chính), ông Nguyễn Anh Quê, Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Bất động sản Việt Nam, Chủ tịch Tập đoàn G6 cho rằng, việc tiếp tục áp dụng thuế suất 2% trên giá chuyển nhượng là phù hợp với thực tiễn và bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành.

Tuy nhiên, để chính sách thực sự phát huy hiệu quả, điều quan trọng hơn là mọi giao dịch phải được kê khai đúng giá thực tế.

Nhiều năm qua, thị trường tồn tại tình trạng 'hai giá': giá giao dịch thực tế một mức, giá ghi trên hợp đồng một mức khác. Điều này không chỉ làm thất thu ngân sách mà còn ảnh hưởng đến công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất.

“Vì vậy, cùng với chính sách thuế, cần nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của người mua, người bán và tăng cường phối hợp giữa cơ quan thuế với các cơ quan liên quan để kiểm soát việc kê khai đúng giá chuyển nhượng”, ông Nguyễn Anh Quê phân tích.

Không chỉ đối với bất động sản, Luật thuế TNCN số 109/2025/QH15 cũng lần đầu tiên bổ sung quy định về thu nhập từ chuyển nhượng tài sản số. Thời gian qua, cùng với sự phát triển nhanh của nền kinh tế số, tài sản số đã trở thành một loại tài sản có giá trị kinh tế và phát sinh ngày càng nhiều giao dịch.

Tuy nhiên, trước đây pháp luật thuế chưa có quy định cụ thể đối với loại thu nhập này, dẫn đến khoảng trống trong quản lý.

Vì vậy, Luật đã bổ sung thu nhập từ chuyển nhượng tài sản số vào phạm vi điều chỉnh, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết căn cứ tính thuế, phương pháp xác định thu nhập chịu thuế và trình tự thực hiện phù hợp với quá trình hoàn thiện khung pháp lý về tài sản số.

Hỗ trợ bởi AI.

Tại Nghị định số 253/2026/NĐ-CP đã quy định cụ thể thu nhập từ chuyển nhượng tài sản số, bao gồm tài sản ảo, tài sản mã hóa và các tài sản số khác theo quy định của pháp luật về công nghiệp công nghệ số. Điều này tạo nền tảng để quản lý minh bạch hơn khi khung pháp lý về tài sản số tiếp tục được hoàn thiện.

Theo TS. Phạm Nguyễn Anh Huy, Giảng viên cấp cao ngành Tài chính, Đại học RMIT Việt Nam, việc đưa tài sản số vào phạm vi điều chỉnh của Luật thuế TNCN số 109/2025/QH15 là bước đi phù hợp với xu hướng quản lý trên thế giới.

Hiện nay, nhiều quốc gia đã xây dựng cơ chế thu thuế đối với tài sản số từ nhiều năm trước. Tuy cách thức đánh thuế có sự khác biệt, nhưng điểm chung là đều coi đây là một loại tài sản có khả năng tạo ra thu nhập và cần được quản lý trong hệ thống thuế.

Việc Việt Nam từng bước hoàn thiện khuôn khổ pháp lý sẽ góp phần tăng tính minh bạch của thị trường, tạo niềm tin cho nhà đầu tư và giúp cơ quan quản lý có thêm công cụ để hạn chế thất thu ngân sách.

Mặc dù vậy, TS. Phạm Nguyễn Anh Huy cũng cho rằng, việc hoàn thiện chính sách thuế cần đi cùng với việc hoàn thiện khung pháp lý về tài sản số, cơ chế quản lý giao dịch và hệ thống dữ liệu.

Khi các điều kiện này được hoàn thiện đồng bộ, chính sách thuế sẽ phản ánh đầy đủ hơn bản chất của hoạt động đầu tư, đồng thời vừa bảo đảm nguồn thu ngân sách, vừa không cản trở sự phát triển của lĩnh vực công nghệ số.

Theo kịp nền kinh tế số nhưng vẫn bảo đảm công bằng

Việc bổ sung các nguồn thu nhập mới trong chính sách thuế TNCN mới không đơn thuần nhằm tăng thu ngân sách mà quan trọng hơn là hoàn thiện khuôn khổ pháp lý đối với những hoạt động kinh tế đang phát triển rất nhanh trong thực tiễn.

Ở góc độ chính sách, TS. Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Chính sách (VinUni), cho rằng, cùng với sự phát triển của nền kinh tế, vai trò của chính sách thuế sẽ tiếp tục thay đổi.

TS. Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Chính sách (VinUni)

Trong tương lai, thuế không chỉ thực hiện chức năng điều tiết thu nhập mà còn cần góp phần định hướng dòng vốn, khuyến khích đầu tư dài hạn và hạn chế các hoạt động đầu cơ trên một số thị trường.

Trong lĩnh vực chứng khoán, TS. Nguyễn Tú Anh đề xuất có thể nghiên cứu chính sách thuế theo hướng phân biệt giữa đầu tư dài hạn và đầu cơ ngắn hạn.

Người nắm giữ tài sản trong thời gian dài có thể được áp dụng mức thuế phù hợp hơn, trong khi các giao dịch mang tính đầu cơ ngắn hạn có thể chịu mức điều tiết cao hơn.

Cách tiếp cận này sẽ góp phần đưa thị trường vốn thực hiện tốt hơn chức năng huy động vốn cho nền kinh tế.

Đây là hướng nghiên cứu chính sách trong tương lai nhằm phát huy tốt hơn vai trò của thuế như một công cụ điều tiết và định hướng phát triển thị trường.

Theo PGS.TS. Lê Xuân Trường, Trưởng khoa Thuế - Hải quan (Học viện Tài chính), Chiến lược cải cách hệ thống thuế Việt Nam đến năm 2030 xác định một trong những định hướng là mở rộng cơ sở thu để bao quát nguồn thu.

Do đó, việc bổ sung các khoản thu nhập mới vào phạm vi thu nhập chịu thuế TNCN không chỉ mở rộng cơ sở thuế để khai thác hợp lý nguồn thu tiềm năng cho ngân sách nhà nước, mà còn góp phần bảo đảm công bằng trong điều tiết thu nhập giữa các cá nhân trong xã hội.

Có thể thấy, chính sách thuế TNCN không chỉ góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý để quản lý các nguồn thu nhập ngày càng đa dạng của nền kinh tế số, mà còn bảo đảm tính minh bạch, công bằng trong thực thi chính sách thuế.