 |
| Máy móc, thiết bị quá 10 năm tuổi vẫn được xem xét nhập khẩu nếu bảo đảm hiệu suất. Ảnh minh họa: Minh Hà. |
Thông tư số 56/2026/TT-BKHCN của Bộ Khoa học và Công nghệ, có hiệu lực từ ngày 5/9/2026, điều chỉnh tiêu chí, hồ sơ, trình tự, thủ tục nhập khẩu và hoạt động giám định với máy móc, thiết bị và dây chuyền công nghệ đã qua sử dụng thuộc Chương 84, Chương 85 tại Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam, được đưa về phục vụ sản xuất tại Việt Nam.
Theo quy định, việc nhập khẩu máy móc, thiết bị và dây chuyền công nghệ đã qua sử dụng cần đáp ứng nguyên tắc tuân thủ quy định của pháp luật về nhập khẩu hàng hóa; đáp ứng các yêu cầu về an toàn, tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường theo quy định của pháp luật; đồng thời chỉ cho phép nhập khầu các sản phẩm này để phục vụ trực tiếp cho hoạt động sản xuất của doanh nghiệp tại Việt Nam.
Thông tư không đồng nhất “đã qua sử dụng” với “lạc hậu”, mà dùng các ngưỡng kỹ thuật để sàng lọc khả năng vận hành, hiệu quả tài nguyên và mức độ phù hợp tiêu chuẩn. Cách tiếp cận này có ý nghĩa khi doanh nghiệp cần tối ưu vốn, còn chất lượng thực tế không luôn tỷ lệ thuận với năm sản xuất.
Đối với máy móc, thiết bị riêng lẻ, tuổi thiết bị về nguyên tắc không vượt quá 10 năm, được tính bằng năm nhập khẩu trừ năm sản xuất, trong đó năm nhập khẩu là năm hàng hóa về đến cửa khẩu Việt Nam. Như vậy, doanh nghiệp cần kiểm tra ngay từ giai đoạn đàm phán hợp đồng, bởi thời điểm hàng về cửa khẩu có thể làm thay đổi kết quả xác định tuổi so với dự kiến giao dịch.
Đáng chú ý, giới hạn 10 năm không áp dụng cứng nhắc cho mọi ngành, một số máy móc thuộc lĩnh vực cơ khí quy định tuổi thiết bị tối đa 20 năm. Trong sản xuất, chế biến gỗ, thiết bị mã HS 84.19.35 được áp dụng mức 15 năm; một số máy công cụ, máy xử lý gỗ là 20 năm. Máy cơ khí thuộc các nhóm 84.39, 84.40, 84.41 trong sản xuất giấy và bột giấy cũng có giới hạn 20 năm.
Tuy nhiên, tuổi thiết bị dài hơn không đồng nghĩa là được miễn hàng rào kỹ thuật. Thiết bị vẫn phải phù hợp quy chuẩn quốc gia về an toàn, tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường; nếu chưa có quy chuẩn liên quan thì phải đáp ứng chỉ tiêu của tiêu chuẩn Việt Nam hoặc tiêu chuẩn quốc gia của một nước G7, Hàn Quốc.
Với dây chuyền công nghệ, quy định của Thông tư số 56/2026/TT-BKHCN chuyển trọng tâm từ tuổi đời thiết bị sang chất lượng vận hành tổng thể. Dây chuyền phải có công suất hoặc hiệu suất còn lại từ 85% trở lên so với thiết kế; mức tiêu hao nguyên liệu, vật liệu, năng lượng không vượt quá 15% so với thiết kế. Công nghệ không được thuộc danh mục hạn chế chuyển giao hoặc cấm chuyển giao, đồng thời phải đang được sử dụng tại ít nhất ba cơ sở sản xuất ở các nước thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD).
 |
| Máy móc, thiết bị nhập khẩu quá tuổi cần có công suất hoặc hiệu suất còn lại đạt ít nhất 85% so với thiết kế. Ảnh minh họa: Minh Hà. |
Đáng chú ý, Thông tư số 56/2026/TT-BKHCN dành cơ chế xem xét đối với doanh nghiệp đang sản xuất tại Việt Nam, cần nhập máy móc, thiết bị quá tuổi để duy trì hoạt động. Điều kiện đặt ra là công suất hoặc hiệu suất còn lại vẫn đạt ít nhất 85% so với thiết kế, còn mức tiêu hao nguyên liệu, vật liệu, năng lượng không vượt quá 15%; đồng thời hồ sơ phải giải trình sự cần thiết, phương án sử dụng và vai trò của thiết bị trong dây chuyền, kèm chứng thư của tổ chức giám định được chỉ định.
Cơ chế này phần nào xử lý bài toán được doanh nghiệp đặt ra, nhất là khi tuổi thiết bị dễ xác định nhưng chưa phản ánh đầy đủ tỷ lệ “chất lượng còn lại” chung cho mọi thiết bị.
Việc giới hạn độ tuổi máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ nhập khẩu đã qua sử dụng như bộ lọc ban đầu, đồng thời dùng các chỉ số 85% và 15% cho dây chuyền hoặc thiết bị quá tuổi cần xem xét riêng.
So với tỷ lệ “chất lượng còn lại” khái quát, công suất, hiệu suất và mức tiêu hao gắn rõ hơn với dữ liệu thiết kế, kết quả vận hành, còn chất lượng thực thi vẫn phụ thuộc vào phương pháp giám định, hồ sơ kỹ thuật gốc và tính khách quan của tổ chức đánh giá.
Với doanh nghiệp, mua thiết bị cũ có thể tiết kiệm vốn, nhưng giá thấp không bù được rủi ro tiêu hao cao, thiếu hồ sơ hoặc không đạt chuẩn; do đó nhà nhập khẩu cần thẩm tra năm sản xuất, lịch sử bảo trì, tiêu chuẩn chế tạo, thông số thiết kế và khả năng chạy thử trước khi ký hợp đồng, đặc biệt cần phân định trách nhiệm nếu chứng thư không đạt.
Việc triển khai quy định phân loại tuổi theo ngành và xem xét thiết bị quá tuổi tạo dư địa cho nhu cầu chính đáng, nhưng chỉ phát huy khi tiêu chí nhất quán, giám định tin cậy. Mục tiêu là loại công nghệ tiêu hao, thiếu an toàn, gây ô nhiễm mà không bỏ qua tài sản còn giá trị.
