Thị trường M&A tại Việt Nam: Cơ hội cho doanh nghiệp và sức ép tái cấu trúc

Chu kỳ mới sôi động và chọn lọc hơn

Thị trường mua bán - sáp nhập (M&A) tại Việt Nam đang cho thấy những chuyển động đáng chú ý. Sau giai đoạn trầm lắng do tác động của kinh tế toàn cầu, hoạt động M&A năm 2024-2025 ghi nhận số lượng thương vụ duy trì ở mức cao, tuy nhiên quy mô giao dịch trung bình có xu hướng nhỏ lại. Điều này phản ánh sự thận trọng của nhà đầu tư trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, đồng thời cho thấy thị trường đang dịch chuyển sang các giao dịch chiến lược, tập trung nhiều hơn vào tái cơ cấu hơn là mở rộng ồ ạt như các giai đoạn trước.

Một điểm nổi bật là dòng vốn ngoại đang quay lại mạnh mẽ. Nhà đầu tư đến từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, Thái Lan tiếp tục coi Việt Nam là điểm đến trọng tâm tại Đông Nam Á nhờ tốc độ tăng trưởng tiêu dùng cao, nguồn lao động trẻ và môi trường đầu tư ổn định.

Không ít thương vụ trong năm qua ghi dấu doanh nghiệp nước ngoài tiếp tục “thâu tóm” hoặc nâng tỷ lệ sở hữu tại các lĩnh vực có biên lợi nhuận tốt như bán lẻ, F&B, bất động sản khu công nghiệp, logistics, dịch vụ tài chính và năng lượng xanh.

Thị trường mua bán - sáp nhập (M&A) tại Việt Nam đang bước sang một chu kỳ mới với đặc điểm nổi bật về số lượng giao dịch duy trì ổn định

Nhìn lại lịch sử, thị trường M&A Việt Nam từng chứng kiến những thương vụ làm thay đổi cục diện ngành hàng tiêu dùng - bán lẻ như: P/S, Tribeco, X-Men, Big C hay Highlands Coffee. Mỗi thương vụ đều để lại bài học đắt giá về định vị thương hiệu, chiến lược thị trường và năng lực quản trị hậu sáp nhập; đồng thời cũng cho thấy Việt Nam vẫn là điểm đến hấp dẫn với mô hình tiêu dùng tăng trưởng, dân số vàng và mức độ đô thị hóa cao.

Giai đoạn hiện nay tiếp tục xuất hiện nhiều giao dịch theo mô hình tương tự, nhưng mức độ thận trọng cao hơn khi nhà đầu tư đặc biệt quan tâm tới tính minh bạch và khả năng mở rộng của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, một xu hướng đáng chú ý khác là sự gia tăng của các thương vụ quy mô vừa và nhỏ, đặc biệt liên quan đến doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs). Nhiều quỹ đầu tư theo đuổi chiến lược “roll-up”, tức gộp nhiều doanh nghiệp nhỏ trong cùng lĩnh vực để hình thành một nền tảng lớn có khả năng cạnh tranh khu vực, một xu hướng phổ biến trong bán lẻ, logistics, giáo dục, y tế và dịch vụ. Mô hình này mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp nội địa đang cần vốn để mở rộng hoặc đang phải tái cơ cấu trong bối cảnh chi phí tài chính gia tăng.

Song song với đó, thị trường còn chứng kiến sự tái định hình giá tài sản trong giai đoạn kinh tế khó khăn, làm tăng thanh khoản cho hoạt động M&A. Một số ngành đang bước vào vùng “điểm mua” tốt, giúp nhà đầu tư có cơ hội tiếp cận tài sản chất lượng với mức giá hợp lý. Tuy nhiên, khoảng cách kỳ vọng giữa bên bán và bên mua vẫn là thách thức không nhỏ, đặc biệt trong các ngành chịu sức ép về chi phí vốn hoặc rủi ro chu kỳ như bất động sản và sản xuất. Để hoàn tất thương vụ, yêu cầu về minh bạch dữ liệu, báo cáo kiểm toán, hồ sơ pháp lý và quản trị rủi ro ngày càng khắt khe, phản ánh mức độ trưởng thành của thị trường và kỳ vọng cao hơn từ phía nhà đầu tư.

Cơ hội mở rộng và sức ép tái cấu trúc

Hoạt động M&A sôi động mang lại nhiều cơ hội rõ rệt cho doanh nghiệp Việt Nam. Trước hết, M&A là kênh huy động vốn hiệu quả, giúp doanh nghiệp nhanh chóng mở rộng quy mô, gia tăng thị phần và tiếp cận công nghệ, quản trị hiện đại từ đối tác quốc tế. Các doanh nghiệp sản xuất, F&B, logistics hay công nghiệp hỗ trợ có thể tận dụng nguồn vốn ngoại để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thứ hai, dòng vốn đổ vào lĩnh vực xanh hóa và chuyển đổi số đang tạo ra áp lực tích cực buộc doanh nghiệp Việt phải đổi mới mô hình kinh doanh. Với sự nổi lên của kinh tế số và sản xuất xanh, các thương vụ M&A về công nghệ, giải pháp năng lượng tái tạo, trung tâm dữ liệu, thương mại điện tử và dịch vụ tài chính số dự báo sẽ chiếm tỷ trọng lớn hơn trong thời gian tới. Các nhà đầu tư hiện ưu tiên doanh nghiệp có chiến lược ESG rõ ràng, khả năng quản trị rủi ro tốt và cơ sở dữ liệu minh bạch. Điều này phù hợp với xu hướng toàn cầu và giúp doanh nghiệp Việt nâng cao sức cạnh tranh dài hạn.

Cơ hội thứ ba đến từ quá trình tái cơ cấu và thoái vốn nhà nước. Khi Chính phủ tiếp tục thúc đẩy cổ phần hóa, các doanh nghiệp nhà nước trong lĩnh vực hạ tầng, logistic, tài chính hay năng lượng có thể trở thành “hàng hiếm” thu hút nhà đầu tư chiến lược. Đây là nguồn cung M&A quan trọng, được cộng đồng đầu tư quốc tế đánh giá cao nhờ mức độ ổn định và quy mô lớn.

Tuy nhiên, đi cùng cơ hội là sức ép tái cấu trúc mạnh mẽ. Doanh nghiệp Việt buộc phải nâng cao tính minh bạch, chuẩn hóa hệ thống quản trị, giảm rủi ro pháp lý để tăng khả năng tiếp cận giao dịch. Trong nhiều thương vụ, bên mua yêu cầu doanh nghiệp xây dựng mô hình vận hành rõ ràng hoặc chuẩn hóa quy trình tài chính trước khi tiến hành thẩm định chi tiết. Đây cũng là lý do ngày càng nhiều doanh nghiệp đã chuẩn bị “hồ sơ sẵn sàng M&A” ngay cả khi chưa có nhu cầu bán.

Một thách thức nữa là định giá. Bối cảnh thị trường biến động, chi phí vốn cao khiến khoảng cách kỳ vọng giữa bên bán và bên mua nới rộng. Trong nhiều trường hợp, các doanh nghiệp chấp nhận bán bớt cổ phần hoặc chào bán từng phần theo lộ trình, thay vì chuyển giao toàn bộ như trước đây. Mô hình này vừa giúp giữ lại vai trò quản trị, vừa đảm bảo duy trì bản sắc thương hiệu trong quá trình hậu sáp nhập, đây cũng là bài học rút ra từ nhiều thương vụ lớn trong quá khứ.

Trong bối cảnh mới, các chuyên gia nhận định thị trường M&A Việt Nam đang có điểm thuận lợi “kép” nhờ giá trị tài sản đang ở vùng hấp dẫn; đồng thời nhu cầu vốn cho tái cấu trúc, mở rộng, chuyển đổi xanh và số hóa đang rất lớn. Nếu tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, đẩy mạnh minh bạch thông tin và hỗ trợ quy trình thẩm định, thị trường M&A hoàn toàn có thể bứt phá mạnh trong giai đoạn 2025-2026.