Thêm lá chắn pháp lý cho người tiêu dùng thời kinh tế số

Sự phát triển nhanh của kinh tế số đã và đang làm thay đổi căn bản cách thức mua sắm, tiếp cận hàng hóa và dịch vụ của người tiêu dùng.

Sự phát triển nhanh của kinh tế số đã làm thay đổi căn bản cách thức mua sắm, tiếp cận hàng hóa và dịch vụ của người tiêu dùng. Chỉ với một thiết bị kết nối internet, người mua có thể giao dịch xuyên biên giới, tiếp cận hàng nghìn sản phẩm trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, bên cạnh những tiện ích, môi trường tiêu dùng số cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, gây thiệt hại trực tiếp cho người mua hàng.

Theo ông Trịnh Anh Tuấn, Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia - UBCTQG (Bộ Công Thương), lừa đảo trực tuyến, mạo danh thương hiệu, lợi dụng dữ liệu cá nhân và kinh doanh hàng hóa kém chất lượng đang gia tăng với thủ đoạn ngày càng tinh vi, khó phát hiện, khiến người tiêu dùng đối mặt với nhiều rủi ro hơn trong quá trình mua sắm.

Trước thực tế đó, ông Trịnh Anh Tuấn cho rằng, hệ thống chính sách, pháp luật và cơ chế phối hợp cần tiếp tục được hoàn thiện và đồng bộ. Ông nhấn mạnh, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, mà cần sự tham gia của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và toàn xã hội.

Trong bối cảnh này, Chỉ thị số 30-CT/TW của Ban Bí thư được xác định là văn kiện mang tính chiến lược, tạo nền tảng cho việc nâng cao trách nhiệm của các cấp, các ngành trong công tác bảo vệ người tiêu dùng. Sau gần 5 năm triển khai, việc thực hiện Chỉ thị số 30-CT/TW đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Nhận thức của xã hội về quyền và nghĩa vụ của người tiêu dùng được nâng lên; hệ thống pháp luật từng bước hoàn thiện; sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước với các tổ chức xã hội được tăng cường.

Tuy nhiên, theo đánh giá, những biến động nhanh và phức tạp của thị trường, đặc biệt trên môi trường số, đang đặt ra yêu cầu phải hành động quyết liệt hơn. Báo cáo tổng kết giai đoạn 2019 - 2025, ông Hồ Tùng Bách, Phó Trưởng ban Ban Bảo vệ người tiêu dùng (UBCTQG) cho rằng, hiệu quả thực thi pháp luật về bảo vệ người tiêu dùng vẫn chưa đồng đều giữa các địa phương. Một số nơi còn lúng túng trong tổ chức thực hiện, thiếu nguồn lực và công cụ cần thiết.

Bên cạnh đó, trách nhiệm và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan liên quan vẫn còn phân tán, trong khi các hành vi vi phạm trên không gian mạng ngày càng vượt ra ngoài phạm vi quản lý truyền thống. Một số vướng mắc phát sinh từ mô hình chính quyền hai cấp cũng ảnh hưởng đến tốc độ tiếp nhận, xử lý phản ánh, khiếu nại của người dân, làm giảm hiệu quả bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Trước yêu cầu mới của thực tiễn, Đề án phát triển hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng giai đoạn 2026 - 2030 đã được xây dựng nhằm tạo cú hích trong bối cảnh kinh tế số. Theo bà Phạm Phương Ngọc, đại diện Trung tâm Thông tin, Tư vấn và Đào tạo (UBCTQG), Đề án tập trung vào bốn nhóm mục tiêu trọng tâm. Cụ thể:

Thứ nhất là hoàn thiện khung pháp lý, xây dựng hệ thống quy định rõ ràng, đồng bộ, xác định đầy đủ trách nhiệm của doanh nghiệp, tổ chức trung gian, nền tảng số và cơ quan quản lý nhà nước.

Thứ hai là phát triển hạ tầng công nghệ, trong đó dự kiến xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo vệ người tiêu dùng, kết nối các bộ, ngành và địa phương để rút ngắn quy trình tiếp nhận, xử lý khiếu nại.

Thứ ba là nâng cao nhận thức xã hội thông qua các chương trình truyền thông, đặc biệt hướng tới các nhóm dễ bị tổn thương như người cao tuổi, lao động nhập cư, phụ nữ và trẻ em.

Thứ tư là tăng cường nguồn lực, khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp, tổ chức xã hội và đẩy mạnh đào tạo cán bộ chuyên trách.

Nhấn mạnh tinh thần xuyên suốt của Chỉ thị số 30-CT/TW và Kết luận số 207-KL/TW, UBCTQG cho rằng, bảo vệ người tiêu dùng phải được đặt trong tổng thể phát triển kinh tế - xã hội gắn với chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, hướng tới xây dựng môi trường tiêu dùng an toàn, minh bạch và công bằng.