Những thay đổi về thuế, phí... đang trở thành “mồi nhử” của tội phạm mạng

Để phòng, chống lừa đảo trực tuyến hiệu quả, người dân cần nâng cao cảnh giác với các website giả mạo ngân hàng, sàn TMĐT.

Lừa đảo trực tuyến gia tăng bởi “mồi nhử” thuế - phí và hàng giá rẻ

Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) cho biết, chỉ riêng trong 8 tháng năm 2025 đã ghi nhận hơn 1.500 vụ lừa đảo trực tuyến, thiệt hại ước 1.660 tỷ đồng. Những con số này cho thấy yêu cầu cấp thiết phải triển khai giải pháp toàn diện nhằm bảo đảm an toàn giao dịch và giữ vững niềm tin của người dân.

Theo các chuyên gia, tội phạm mạng không chỉ lặp lại chiêu trò cũ mà liên tục điều chỉnh theo hành vi mua sắm và công nghệ. Bà Anna Larkina, Chuyên gia phân tích dữ liệu web và quyền riêng tư tại Kaspersky nhận định: Hành vi tìm kiếm đang thay đổi sâu sắc, đặc biệt là thói quen người dùng tìm kiếm sản phẩm trực tuyến.

Năm 2025 chứng kiến sự dịch chuyển mạnh mẽ sang tìm kiếm bằng hình ảnh. Để vận hành tính năng này, nền tảng phải thu thập thêm nhiều dữ liệu, từ ảnh sản phẩm đến bối cảnh sinh hoạt khiến nguy cơ rò rỉ tăng lên. Nếu trước đây mối lo chủ yếu nằm ở ảnh đánh giá, thì nay chính hình ảnh dùng để tìm kiếm cũng có thể bị lợi dụng.

Cùng lúc, những thay đổi về thuế, phí nhập khẩu và quy định thương mại xuyên biên giới... đang trở thành “mồi như” cho các chiến dịch phishing của tội phạm mạng. Tin nhắn, email giả danh miễn thuế, miễn phí vận chuyển, đi kèm mức giá “khó tin” đánh trúng tâm lý muốn tiết kiệm của người dùng. Rủi ro không dừng ở người dùng cá nhân; doanh nghiệp TMĐT và bán lẻ cũng có thể bị tấn công vào chuỗi cung ứng, hệ thống thanh toán và dữ liệu khách hàng.

Thực tế trong nước đã ghi nhận nhiều vụ việc điển hình. Công an TP. Hải Phòng vừa khởi tố, bắt tạm giam 12 đối tượng mạo danh Lazada, xây dựng website gần giống sàn, lôi kéo người dùng làm nhiệm vụ trực tuyến với lời hứa hoa hồng 10-25%. Ban đầu, nạn nhân rút được tiền ở các đơn nhỏ; càng về sau, họ bị yêu cầu nộp tiền liên tục và bị chặn rút, dẫn tới bị chiếm đoạt.

Một trường hợp khác, anh N.C. (Gia Lai) bị lừa hơn 1,7 tỷ đồng qua hình thức “mua hàng hưởng hoa hồng” trên nền tảng TikTok. Anh được mời tham gia trang Tiktok0065.shop, chuyển tiền 18 lần, tổng cộng 1,721 tỷ đồng; khi rút tiền thì bị chặn.

Từ các vụ việc trên, cơ quan công an khuyến cáo người dân không tham gia đầu tư nhận thưởng qua website, ứng dụng không rõ nguồn gốc; tuyệt đối không chuyển tiền qua tài khoản, nền tảng chưa được xác thực.

Xác thực điện tử và ký số: “Van khóa” ngay từ đầu vào

Số hóa giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường, người tiêu dùng tiếp cận dịch vụ nhanh hơn. Nhưng đi kèm với đó là rủi ro an ninh ngày càng phức tạp. Khi hành vi mua sắm thay đổi và chính sách thương mại điều chỉnh liên tục, các nhóm lừa đảo lập tức thích nghi, ẩn mình trong ưu đãi hấp dẫn, quy trình thanh toán tiện lợi và các nền tảng trực tuyến.

Trong bối cảnh này, yêu cầu cốt lõi là xác thực chặt đầu vào và giám sát kỹ thuật liên tục. Ở phía sàn TMĐT, việc kiểm soát danh tính người bán được xem là “van khóa” đầu tiên. Bà Vũ Xuân Linh, Giám đốc Quan hệ đối tác chiến lược Shopee cho biết, tất cả người bán mới trên sàn hiện nay đều phải hoàn tất quy trình định danh trước khi được phép kinh doanh.

Cùng với đó, nhiều ngân hàng, tổ chức tài chính, nhà cung cấp dịch vụ đã phối hợp triển khai định danh và xác thực điện tử. Theo ông Nguyễn Hữu Tuấn, Giám đốc Trung tâm Phát triển TMĐT và Công nghệ số (Bộ Công Thương), các giải pháp như VNeID giúp xác thực chính xác, ngăn chặn gian lận.

Dữ liệu cho thấy, công cụ này đang được khai thác ở quy mô lớn. Bà Phạm Tuyết Trang, Trung tâm Nghiên cứu, Ứng dụng dữ liệu dân cư và Căn cước công dân (Bộ Công an) cho biết, hệ thống đã thực hiện hơn 42,6 triệu lượt xác thực, trong đó 17,8 triệu lượt xác thực khuôn mặt. Theo bà Trang, giải pháp định danh điện tử nâng cao chất lượng xác thực, giảm gian lận giao dịch và tạo nền tảng cho dịch vụ số an toàn, minh bạch.

Ở góc độ kỹ thuật, các chuyên gia nhấn mạnh vai trò của chữ ký số và cơ chế giám sát liên tục để phát hiện hành vi bất thường như lập tài khoản ảo, chiếm đoạt thẻ hoặc tái sử dụng dữ liệu xác thực cũ. Giải pháp ký số từ xa giúp gắn dấu thời gian, bảo đảm toàn vẹn dữ liệu và chống chối bỏ, phù hợp nhiều loại giao dịch điện tử.

Song song với lớp phòng vệ của hệ thống, người dùng vẫn là mắt xích quan trọng. Bà Anna Larkina khuyến nghị, người dùng hạn chế tải ảnh, dữ liệu nhạy cảm lên nền tảng; luôn xác minh người gửi trong email, tin nhắn; tránh bấm liên kết lạ và nên tự nhập địa chỉ website chính thức. Khi mua sắm tại gian hàng mới, cần xem đánh giá, chú ý lỗi chính tả trên tên miền, giao diện, thông tin liên hệ; theo dõi lịch sử giao dịch thẻ để phát hiện bất thường. Mật khẩu, cụm từ khôi phục không nên lưu trong thư viện ảnh hay ghi chú; phần mềm quản lý mật khẩu được xem là giải pháp phù hợp.

Với doanh nghiệp, theo bà Anna Larkina, cần ưu tiên bảo vệ đa lớp, giám sát thời gian thực, theo dõi mối đe dọa, điều tra và phản ứng sự cố. Trong bối cảnh thiếu nhân sự an ninh mạng, có thể cân nhắc dịch vụ bảo mật chuyên sâu và tăng cường đào tạo nhận thức.

TMĐT Việt Nam tiếp tục tăng trưởng, dự báo tăng 25,5% trong năm 2025; thanh toán số, đặc biệt QR Code bứt phá. Điều này càng cho thấy định danh và xác thực điện tử không chỉ là biện pháp kỹ thuật, mà là nền tảng bảo vệ niềm tin người dùng, giữ an toàn cho giao dịch số trong giai đoạn bùng nổ.