Tháo điểm nghẽn thể chế để tăng hiệu quả Cơ chế một cửa quốc gia và cải cách kiểm tra chuyên ngành

Cục Hải quan cho biết, Nghị định số 85/2019/NĐ-CP được ban hành trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và hội nhập kinh tế quốc tế. Qua hơn 6 năm đi vào thực thi, quy định về Cơ chế một cửa quốc gia đã góp phần rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp (DN), tăng tính minh bạch trong hoạt động quản lý nhà nước đối với hàng hóa XNK.

Nghị định thay thế Nghị định số 85/2019/NĐ-CP sẽ là cơ sở để chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, giảm tỷ lệ hàng hóa phải kiểm tra trước thông quan, tăng hiệu quả giám sát sau thông quan.

Mặc dù ghi nhận nhiều điểm tích cực, nhưng thực tiễn triển khai lại chỉ ra, nhiều thủ tục hành chính trên Cổng thông tin một cửa quốc gia chưa được các bộ, ngành thực hiện đồng bộ theo chuẩn chung. Cách thức tiếp nhận, xử lý, phản hồi hồ sơ còn khác nhau, gây khó khăn cho DN và hạn chế khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các hệ thống.

Trong đó, Nghị định số 85/2019/NĐ-CP cũng chưa quy định rõ về trách nhiệm chia sẻ, công nhận và tái sử dụng dữ liệu. Điều này đã khiến DN phải nộp nhiều lần cùng một loại hồ sơ, chứng từ cho nhiều cơ quan quản lý khác nhau, làm tăng chi phí và thời gian thực hiện thủ tục.

Một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay là chưa quy định đầy đủ cơ chế kết nối, trao đổi dữ liệu giữa Cổng thông tin một cửa quốc gia với hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan và hệ thống công nghệ thông tin của các bộ quản lý ngành, lĩnh vực.

Cục Hải quan cho rằng, việc thiếu liên thông dữ liệu khiến thông tin chưa được khai thác để phục vụ phân tích, đánh giá rủi ro, làm cơ sở áp dụng phương thức kiểm tra giảm, kiểm tra sau thông quan. Điều này đi ngược lại định hướng chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm mà Chính phủ đã nhiều lần chỉ đạo.

Theo Cục Hải quan, trong bối cảnh chuyển đổi số được xác định là đột phá chiến lược theo Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, việc tiếp tục duy trì các quy định cũ sẽ dẫn đến nhiều hạn chế, làm giảm hiệu quả của Cơ chế một cửa quốc gia và cản trở tiến trình hiện đại hóa quản lý nhà nước trong lĩnh vực hải quan, kiểm tra chuyên ngành.

Trước thực trạng trên, Bộ Tài chính được giao chủ trì xây dựng, trình Chính phủ Nghị định thay thế Nghị định số 85/2019/NĐ-CP với mục tiêu cao hơn nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, nâng cao hiệu quả Cơ chế một cửa quốc gia và cải cách kiểm tra chuyên ngành.

Theo hướng này, Nghị định thay thế Nghị định số 85/2019/NĐ-CP sẽ quy định rõ trách nhiệm chia sẻ, công nhận và tái sử dụng dữ liệu giữa các cơ quan quản lý chuyên ngành, DN chỉ khai báo một lần trên Cổng thông tin một cửa quốc gia; chuẩn hóa dữ liệu khai báo, bổ sung bản khai chung theo chuẩn thống nhất, tạo nền tảng xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung, phục vụ quản lý rủi ro; bổ sung quy định kết nối, trao đổi dữ liệu giữa Cổng thông tin một cửa quốc gia với hệ thống điện tử hải quan và hệ thống của các bộ, ngành. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong việc giảm chi phí tuân thủ, nâng cao mức độ hài lòng của DN.

Ngoài ra, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, giảm tỷ lệ hàng hóa phải kiểm tra trước thông quan, tăng hiệu quả giám sát sau thông quan; mở rộng thủ tục điện tử cho tất cả các loại hình phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh, bao gồm đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa, bên cạnh đường biển và đường hàng không như hiện nay.

Dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 85/2019/NĐ-CP cũng sẽ hoàn thiện cơ sở pháp lý triển khai Cửa khẩu số, Cửa khẩu thông minh, kết nối, chia sẻ dữ liệu với các đối tác thương mại chiến lược.