 |
| Cùng với sự gia tăng nhanh của khu vực tư nhân, nguồn đóng góp ngân sách cũng đang tập trung ở mức rất lớn vào nhóm doanh nghiệp đầu tàu. Ảnh: Quỳnh Anh. |
Nhìn từ “đỉnh tháp” đến nền tảng doanh nghiệp
Chia sẻ tại tọa đàm, chuyên gia Nguyễn Văn Phụng, nguyên Cục trưởng Cục Quản lý Thuế Doanh nghiệp lớn (Tổng cục Thuế, nay là Cục Thuế), cho rằng danh sách các doanh nghiệp nộp ngân sách lớn cho thấy rõ vai trò của nhóm doanh nghiệp dẫn đầu đối với nền kinh tế.
Theo ông Phụng, số nộp ngân sách hiện tập trung vào một số lượng tương đối nhỏ các doanh nghiệp lớn. Trong nhóm 20 doanh nghiệp dẫn đầu, cơ cấu về số lượng giữa doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp có vốn nước ngoài khá cân bằng, song mức đóng góp giữa các nhóm có sự khác biệt.
Bức tranh này phản ánh nhiều yếu tố, từ phân bổ nguồn lực, phương thức quản lý đến thực chất hoạt động sản xuất kinh doanh và khả năng tạo ra giá trị gia tăng của từng khu vực doanh nghiệp.
Từ thực tiễn nghiên cứu chính sách và quản lý thuế doanh nghiệp lớn, ông Phụng cho rằng các khoản đóng góp lớn hiện vẫn gắn nhiều với những nguồn thu từ dầu thô, khí thiên nhiên, khoáng sản; nguồn thu từ đất đai và thuế tiêu thụ đặc biệt đối với một số nhóm hàng hóa…
Tuy nhiên, cơ cấu nguồn thu cũng đang có những thay đổi. Đơn cử như trong lĩnh vực bất động sản, nguồn thu từ tiền sử dụng đất đang dịch chuyển dần từ khoản thu một lần sang tiền thuê đất hàng năm. Các doanh nghiệp kinh doanh hạ tầng khu công nghiệp cũng ngày càng gia tăng doanh thu từ việc cung cấp dịch vụ cho các doanh nghiệp trong khu công nghiệp.
Ông Phụng cho rằng, cần nhìn nhận vai trò của doanh nghiệp lớn ở phạm vi rộng hơn khoản nộp ngân sách. Khi mở rộng hoạt động, các doanh nghiệp dẫn đầu có thể tạo thêm những ngành nghề mới, thúc đẩy sản xuất công nghiệp, chế biến tài nguyên sau khai thác, logistics, bất động sản, hạ tầng; đồng thời tạo việc làm và hình thành những xu hướng tiêu dùng mới. Những tác động này góp phần vào tăng trưởng GDP và tạo nguồn thu cho ngân sách.
Trong khi đó, theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cần nhìn danh sách 200 doanh nghiệp nộp thuế lớn nhất từ ba lớp thông tin: doanh nghiệp nào đang đóng góp lớn; hoạt động kinh tế nào tạo ra nguồn thu; và nguồn thu đó có bền vững hay không.
 |
| Toàn cảnh Tọa đàm. Ảnh: Quỳnh Anh. |
Sự tập trung nguồn đóng góp vào nhóm doanh nghiệp dẫn đầu cho thấy sức mạnh của các doanh nghiệp này, nhưng đồng thời cũng cho thấy dư địa phát triển rất lớn ở “nền tháp”. Nếu một số doanh nghiệp lớn gặp khó khăn trong hoạt động sản xuất kinh doanh, tác động tới nguồn thu ngân sách có thể rõ rệt. Vì vậy, bên cạnh việc ghi nhận vai trò của “đỉnh tháp”, cần quan tâm nhiều hơn tới khả năng phát triển của phần nền.
Theo ông Đậu Anh Tuấn, nền kinh tế hiện có hơn 1 triệu doanh nghiệp chính thức và hơn 5 triệu hộ kinh doanh cá thể. Nếu muốn có một bảng xếp hạng doanh nghiệp tốt hơn vào năm 2030, việc bồi dưỡng “chân tháp” cần được bắt đầu từ bây giờ.
Dư địa phát triển không chỉ nằm ở những doanh nghiệp đã có tên trong danh sách dẫn đầu, mà còn ở số lượng lớn doanh nghiệp đang hoạt động bên ngoài bảng xếp hạng. Vấn đề là làm sao để ngày càng có nhiều doanh nghiệp phát triển mạnh, có khả năng mở rộng hoạt động và từng bước vươn lên các nhóm doanh nghiệp có mức đóng góp lớn hơn.
Do vậy, để phần nền dày hơn, trước hết cần tăng số lượng người nộp thuế, đồng thời tạo điều kiện để có thêm nhiều doanh nghiệp phát triển. Cùng với đó, chi phí tuân thủ cần phù hợp với sức khỏe của doanh nghiệp; chính sách thuế cần có tính cạnh tranh, ổn định và có khả năng dự báo.
Theo ông Đậu Anh Tuấn, mức thuế là một yếu tố quan trọng, nhưng tính ổn định và khả năng dự báo về nghĩa vụ thuế cũng quan trọng không kém. Cải cách thủ tục thuế, giảm chi phí tuân thủ và giải quyết những vấn đề doanh nghiệp còn quan tâm về nghĩa vụ thuế, hoàn thuế là những yếu tố có ý nghĩa đối với môi trường kinh doanh trong dài hạn.
Từ góc độ nguồn thu, ông Tuấn cũng cho rằng, nguồn thu từ đất đai hiện có vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế, song về dài hạn cần hướng tới sự ổn định hàng năm. Nếu thị trường bất động sản gặp khó khăn, ngân sách có thể chịu những cú sốc lớn. Đây là một trong những vấn đề cần được tính đến khi hướng tới cơ cấu nguồn thu ổn định hơn.
Một yếu tố khác là dòng vốn tín dụng. Nguồn vốn cần chảy vào sản xuất kinh doanh để nâng năng suất và tạo ra của cải vật chất; nếu vốn chủ yếu được sử dụng để nắm giữ tài sản thì đó không phải tín hiệu tích cực đối với nền kinh tế.
Đối với kinh tế nền tảng, ông Tuấn cho rằng khu vực cá nhân và hộ kinh doanh trực tuyến cũng cần được thúc đẩy phát triển và từng bước chính thức hóa. Đây cũng là một phần của quá trình mở rộng nền tảng doanh nghiệp và người nộp thuế trong những năm tới.
Ở góc độ chính sách thuế, ông Nguyễn Văn Phụng cũng đặt trọng tâm vào việc mở rộng cơ sở thuế. Ông đồng tình với quan điểm “thêm người nộp hơn là thu thêm ở người đang nộp”, qua đó hướng tới việc có ngày càng nhiều người nộp thuế và nhiều doanh nghiệp thực sự khỏe mạnh.
Theo ông Phụng, điều quan trọng là mở rộng cơ sở thuế, có thêm nhiều doanh nghiệp và các doanh nghiệp đó thực sự khỏe mạnh để mỗi người, mỗi doanh nghiệp có thể đóng góp ngày càng nhiều hơn cho đất nước.
Để hỗ trợ quá trình này, theo ông Phụng, các cơ quan quản lý nhà nước đang nghiên cứu, đề xuất các chính sách mới, sửa đổi những quy định chưa phù hợp và tháo gỡ các nút thắt của nền kinh tế. Trong quản lý thuế, thủ tục cần ngày càng đơn giản, mức đóng góp phù hợp với hoạt động sản xuất kinh doanh, chi phí tuân thủ được giảm xuống và phù hợp với từng nhóm người nộp thuế.
Ông Phụng đồng thời kỳ vọng cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam tiếp tục đổi mới sáng tạo, đầu tư chiều sâu, mở rộng hoạt động và đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất kinh doanh. Theo ông Phụng, quá trình này sẽ tạo thêm ngành nghề, việc làm và những động lực mới cho tăng trưởng.
Đối với các doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp tiên phong, ông Phụng kỳ vọng tiếp tục phát huy vai trò dẫn dắt các doanh nghiệp đối tác và doanh nghiệp trong hệ sinh thái, góp phần để cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam phát triển cả về số lượng và chất lượng.
Nhìn từ câu chuyện VNTAX 2026, “đỉnh tháp” doanh nghiệp dẫn đầu tiếp tục cho thấy vai trò quan trọng đối với nền kinh tế và ngân sách. Nhưng để tạo nguồn lực cho tăng trưởng trong dài hạn, nền tảng phía dưới cũng cần được củng cố bằng một cộng đồng doanh nghiệp rộng hơn, khỏe hơn và có khả năng tạo ra nhiều giá trị gia tăng hơn.
Đó cũng là nền tảng để cơ sở thuế được mở rộng cùng với sự phát triển của hoạt động sản xuất kinh doanh, thay vì chỉ phụ thuộc vào sự gia tăng đóng góp của một nhóm doanh nghiệp nhất định.
