 |
| Theo dự báo của IDC, quy mô TMĐT khu vực Đông Nam Á có thể đạt gần 290 tỷ USD vào năm 2029. Ảnh minh hoạ. |
Chuyển từ “tham gia TMĐT” sang “làm chủ xuất khẩu số”
TMĐT Đông Nam Á đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh, kéo theo sự dịch chuyển nhanh của hoạt động xuất khẩu từ mô hình truyền thống sang môi trường số. Theo Tập đoàn dữ liệu quốc tế (IDC), quy mô TMĐT khu vực có thể đạt gần 290 tỷ USD vào năm 2029, trở thành thị trường tăng trưởng nhanh thứ hai thế giới.
|
Đáng chú ý, nhóm SME được dự báo sẽ đóng góp khoảng 58% tổng giá trị TMĐT của khu vực. Điều này cho thấy, cơ hội xuất khẩu số không còn là sân chơi riêng của các tập đoàn lớn mà đang mở rộng tới cả doanh nghiệp địa phương, hộ kinh doanh và các nhà sản xuất nhỏ.
Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Tấn Phong, Phó Chủ tịch Hiệp hội TMĐT Việt Nam (VECOM) nhận định, đây là thời điểm doanh nghiệp Việt cần chuyển từ tư duy “tham gia TMĐT” sang “làm chủ xuất khẩu số”.
Trong bối cảnh xuất khẩu truyền thống chịu nhiều tác động từ biến động kinh tế toàn cầu, TMĐT đang trở thành lối mở giúp hàng hóa Việt tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng quốc tế mà không còn phụ thuộc hoàn toàn vào các kênh phân phối truyền thống.
“Người mua ngày càng quen với môi trường số, thanh toán số và các giao dịch xuyên biên giới. Đây là lối mở cho hàng hóa Việt Nam tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng quốc tế”, ông Nguyễn Tấn Phong cho biết.
Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp nông sản, thủ công mỹ nghệ và sản phẩm địa phương đã bắt đầu tìm được khách hàng tại Thái Lan, Singapore hay châu Âu thông qua các nền tảng số. Nếu trước đây sản phẩm chủ yếu tiêu thụ trong nước, thì nay mô hình bán hàng trực tuyến giúp doanh nghiệp rút ngắn đáng kể khoảng cách với thị trường quốc tế.
Một trong những động lực quan trọng thúc đẩy xuất khẩu số là sự phát triển nhanh của thanh toán điện tử. IDC dự báo thanh toán số sẽ chiếm tới 97% tổng giao dịch TMĐT Đông Nam Á vào năm 2029.
Theo ông Phong, thanh toán số hiện không còn là công cụ hỗ trợ mà đã trở thành hạ tầng cốt lõi của xuất khẩu số. Nếu dòng tiền không thông suốt thì rất khó mở rộng giao dịch xuyên biên giới.
Trước đây, nhiều doanh nghiệp nhỏ gặp khó khăn khi bán hàng ra nước ngoài do thủ tục thanh toán phức tạp, thời gian nhận tiền kéo dài và chi phí giao dịch cao. Tuy nhiên, sự phổ biến của ví điện tử, thanh toán thời gian thực và các hệ thống thanh toán nội địa đang giúp quá trình giao dịch trở nên thuận tiện hơn.
IDC nhận định, thanh toán nội địa tại Đông Nam Á được dự báo tăng gần gấp đôi, từ 45,1 tỷ USD năm 2024 lên khoảng 92 tỷ USD vào năm 2029. Xu hướng này cho thấy, người dùng đang ưu tiên các phương thức thanh toán nhanh, linh hoạt và dễ tiếp cận hơn.
Dù vậy, phía sau tốc độ tăng trưởng là áp lực không nhỏ về công nghệ và bảo mật dữ liệu. Theo chuyên gia của VECOM, doanh nghiệp muốn tham gia sâu vào xuất khẩu số không chỉ cần mở gian hàng trực tuyến mà còn phải có khả năng tích hợp thanh toán đa nền tảng, quản trị dữ liệu và kiểm soát rủi ro giao dịch.
Ngay cả tại Singapore, thị trường được đánh giá có mức độ phát triển số cao trong khu vực, vẫn còn khoảng một phần ba SME phụ thuộc nhiều vào tiền mặt do lo ngại bảo mật dữ liệu và khó khăn khi tích hợp hệ thống thanh toán.
“Chuyển đổi số thực chất không đơn thuần là mua phần mềm hay mở gian hàng online, nó đòi hỏi thay đổi cả tư duy vận hành”, ông Phong nhận định.
Cơ sở để doanh nghiệp Việt tự tin làm chủ xuất khẩu số
Bên cạnh yếu tố công nghệ, khung pháp lý mới cũng đang tạo thêm dư địa cho TMĐT xuyên biên giới phát triển. Luật TMĐT có hiệu lực từ ngày 1/7 thể hiện rõ định hướng vừa quản lý, vừa khuyến khích đổi mới sáng tạo trong kinh doanh số.
Luật đã bổ sung nhiều quy định liên quan tới TMĐT xuyên biên giới, livestream bán hàng và tiếp thị liên kết. Đây được xem là nền tảng pháp lý quan trọng để doanh nghiệp mạnh dạn triển khai các mô hình kinh doanh mới.
“Điều 9 của Luật TMĐT thể hiện rõ tư duy mới: không chỉ quản lý mà còn khuyến khích đổi mới sáng tạo trong kinh doanh số”, ông Phong cho hay.
Theo đó, các nền tảng TMĐT phải thực hiện xác thực danh tính người bán, tiếp nhận khiếu nại và lưu trữ dữ liệu theo quy định. Người livestream bán hàng không được quảng cáo sai lệch về hàng hóa, dịch vụ. Đối với hoạt động tiếp thị liên kết, đơn vị vận hành cũng phải xác thực người tham gia và kiểm soát các liên kết vi phạm.
Cùng với đó, Nghị định số 117/2025/NĐ-CP về quản lý thuế trên nền tảng TMĐT được đánh giá giúp đơn giản hóa nghĩa vụ thuế khi sàn TMĐT có chức năng thanh toán được phép khấu trừ, kê khai và nộp thay thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập cá nhân cho người bán.
Các chuyên gia cho rằng, điều này góp phần tăng tính minh bạch trong môi trường kinh doanh số, đồng thời giảm tình trạng nộp thuế chồng chéo và hạn chế khoảng trống quản lý kéo dài nhiều năm.
Ở góc độ thị trường, sự phát triển của livestream bán hàng, tiếp thị liên kết và nội dung số cũng đang làm thay đổi cấu trúc của hệ sinh thái xuất khẩu.
Nếu trước đây hoạt động xuất khẩu chủ yếu gắn với doanh nghiệp sản xuất và thương mại quy mô lớn, thì nay một cá nhân làm nội dung số, livestream hay tiếp thị liên kết cũng có thể tham gia vào chuỗi bán hàng xuyên biên giới.
Theo VECOM, các nền tảng như TikTok, YouTube hay Facebook đang tạo ra hệ sinh thái mới, nơi hoạt động quảng bá, bán hàng và thanh toán được kết nối gần như tức thời.
Tuy nhiên, cùng với cơ hội mở rộng thị trường là yêu cầu ngày càng cao về minh bạch dữ liệu, doanh thu và nghĩa vụ thuế. Đây cũng là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp Việt tiếp cận các thị trường khó tính như Liên minh châu Âu, Nhật Bản hay Hàn Quốc, nơi tiêu chuẩn về dữ liệu và minh bạch giao dịch luôn được đặt lên hàng đầu.
Theo ông Nguyễn Tấn Phong, điều doanh nghiệp Việt cần chuẩn bị ngay lúc này là thay đổi tư duy phát triển. “Xuất khẩu số đang trở thành một mô hình kinh doanh hoàn chỉnh, từ marketing, bán hàng, thanh toán đến chăm sóc khách hàng. Nếu chỉ đưa sản phẩm lên sàn mà không đầu tư vào dữ liệu, vận hành hay trải nghiệm người dùng thì rất khó cạnh tranh lâu dài”, ông Phong nhấn mạnh.
Ngoài ra, bài toán nhân lực số cũng đang trở nên cấp thiết khi công nghệ thay đổi nhanh, trong khi nhiều SME vẫn thiếu đội ngũ có kỹ năng vận hành TMĐT xuyên biên giới.
Dù còn nhiều thách thức, giới chuyên gia cho rằng Việt Nam đang sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển xuất khẩu số như dân số trẻ, tỷ lệ sử dụng internet cao và cộng đồng doanh nghiệp năng động.
Trong cuộc đua TMĐT khu vực, tốc độ thích ứng sẽ quyết định khả năng chiếm lĩnh thị trường. Với doanh nghiệp Việt, xuất khẩu số không còn là lựa chọn thử nghiệm mà đang trở thành hướng đi quan trọng để mở rộng thị trường trong giai đoạn mới.
