Gỡ khó cho hộ kinh doanh chuyển đổi thuế khoán sang kê khai: Kiến nghị từ VTCA

Phó Tổng thư ký Hội Tư vấn thuế Việt Nam Lê Thị Duyên Hải

Tại Hội nghị đối thoại năm nay, bà đã có những đề xuất và kiến nghị tháo gỡ nào để các hộ kinh doanh chuyển đổi từ cơ chế thuế khoán sang tự kê khai để không bị bỡ ngỡ, nhất là khi họ phải hoàn toàn chịu trách nhiệm về nghĩa vụ thuế của mình?

Lo ngại lớn nhất của các hộ kinh doanh hiện nay không phải là việc họ sợ sẽ phải đóng thêm tiền thuế, mà là liệu họ có tuân thủ đầy đủ, kịp thời và chính xác những quy định về khai thuế hay không. Nếu không chính xác, họ lo lắng về việc bị xử phạt. Với những lo ngại đó, VTCA đã kiến nghị Bộ Tài chính và cơ quan thuế cần nghiên cứu để đưa ra các hướng dẫn đảm bảo cho hộ kinh doanh có lộ trình chuẩn bị nhất định tại từng thời điểm chuyển đổi. Chúng tôi tin rằng các kiến nghị sẽ được lắng nghe và có nhiều hỗ trợ được đưa ra.

Cụ thể, VTCA đã kiến nghị và có thể Bộ Tài chính sẽ đưa ra hướng dẫn về việc cần có một thời gian nhất định đ hộ kinh doanh chuẩn bị sau khi vượt ngưỡng 1 tỷ đồng mới phải thực hiện công việc lập hóa đơn điện tử. Ví dụ, nếu quý này vượt ngưỡng 1 tỷ thì phải đến quý sau mới bắt buộc dùng hóa đơn điện tử.

Về vấn đề xử phạt vi phạm hành chính, đặc biệt là liên quan đến việc lập hóa đơn sai thời điểm hoặc kê khai sai chỉ tiêu, hiện nay mức phạt có vẻ khá nặng. Quan điểm của bà về vấn đề này như thế nào?

Thứ nhất, liên quan đến hóa đơn sai thời điểm, đối với hộ kinh doanh nhỏ, tần suất xuất hóa đơn rất nhiều nhưng giá trị từng hóa đơn lại rất nhỏ. Việc xử phạt nếu không dựa trên số tiền thuế mà hành vi đó tác động đến ngân sách có thể dẫn đến mức phạt lớn và nặng đối với cá nhân là hộ kinh doanh. Chúng tôi kiến nghị cần tiếp tục nghiên cứu để mức xử phạt phải tương ứng với mức độ tác động đến tiền thuế của ngân sách nhà nước, tức là hậu quả đối với tiền thuế.

Thứ hai, về tờ khai sai, Nghị định 310/2025/NĐ-CP đã có sửa đổi, nhưng vẫn có mức xử phạt liên quan đến các chỉ tiêu trên tờ khai mà không làm thay đổi hay tăng số thuế phải nộp, không ảnh hưởng gì đến tiền nộp ngân sách nhà nước. Đối với những tình tiết như vậy, mức phạt hiện nay tương đối nặng, có thể lên đến 6 đến 8 triệu đồng, thậm chí tiền phạt hành chính còn nhiều hơn số thuế phải nộp. Chúng tôi kiến nghị xem xét mức xử phạt, ngoài hành vi, còn phải xem xét đến ảnh hưởng thực tế đến tiền thuế ngân sách nhà nước, nhất là đối với cá nhân, để hộ kinh doanh yên tâm.

Liên quan đến hoạt động kinh doanh thương mại điện tử (TMĐT), nhất là trên các sàn có chức năng thanh toán, hộ kinh doanh đang gặp khó khăn gì trong việc xuất hóa đơn?

Hiện nay, đa số hộ kinh doanh chuyển đổi sang thương mại điện tử rất lớn. Nghị định 117 đã quy định các sàn có chức năng thanh toán phải có trách nhiệm khấu trừ nộp thay. Tuy nhiên, về hóa đơn, quy định lại không bắt buộc mà là ủy nhiệm. Hầu hết các sàn có chức năng thanh toán hiện nay đều không nhận ủy nhiệm xuất hóa đơn của hộ kinh doanh. Đây là một trách nhiệm thuộc về hộ kinh doanh nhưng rất khó thực hiện vì hộ kinh doanh không thể có ngay các thông tin của người mua trên sàn để xuất hóa đơn đúng thời điểm và đầy đủ thông tin.

VTCA kiến nghị cần tiến lên một bước là trách nhiệm của các sàn bắt buộc phải xuất hóa đơn cho người mua, không còn là trách nhiệm của hộ kinh doanh nữa. Cần chuyển từ cơ chế ủy nhiệm sang cơ chế đương nhiên bắt buộc để hộ kinh doanh yên tâm kinh doanh đúng luật một cách dễ dàng và thuận lợi.

Về thời điểm xuất hóa đơn cho doanh nghiệp, có ý kiến kiến nghị cho rằng có thể rời lại một ngày, đặc biệt trong các giao dịch diễn ra vào nửa đêm hoặc ngày Tết. Bà nghĩ sao về kiến nghị này?

Nghị định 70/2025/NĐ-CP đã có nhiều điểm mới tháo gỡ để đảm bảo doanh nghiệp lập hóa đơn đầy đủ, đúng thời điểm. Tuy nhiên, trên thực tế, cộng đồng doanh nghiệp ở một số ngành nghề đặc thù có tần suất giao dịch lớn (như vận tải, du lịch, ngân hàng, bảo hiểm, chứng khoán) thường có quy định đối soát giữa bên mua và bên bán.

Với những trường hợp này, chúng tôi kiến nghị Bộ Tài chính tiếp tục nghiên cứu để mở rộng phạm vi lập hóa đơn đối soát sau đối với các ngành nghề đặc thù đó. Việc này giúp doanh nghiệp tuân thủ tốt nhất và tạo thuận lợi nhất, đồng thời vẫn đảm bảo tính tin cậy cho cơ quan quản lý nhà nước. Bên cạnh đó, trong quy trình nội bộ của doanh nghiệp, giữa bộ phận kinh doanh giao dịch và bộ phận kế toán xuất hóa đơn cần có một khoảng thời gian nhất định, không thể ngay và luôn được. Do đó, cần có sự điều chỉnh chính sách để hỗ trợ các doanh nghiệp áp dụng phần mềm quản trị nội bộ nhưng vẫn có độ giãn nhất định về thời gian lập hóa đơn để tuân thủ tự nguyện.

Có đề xuất cho rằng, mức ngưỡng phải sử dụng hóa đơn điện tử đối với hộ kinh doanh nên là trên 3 tỷ đồng thay vì 1 tỷ đồng như hiện nay. Bà có nhận định gì về đề xuất này?

Tôi cho rằng ngưỡng 1 tỷ đồng đối với hộ kinh doanh hiện nay là hợp lý. Nghị định 70/2025/NĐ-CP đã quy định hộ kinh doanh trên 1 tỷ đồng bắt buộc phải sử dụng hóa đơn hoặc hóa đơn khởi tạo từ máy tính tiền. Thực tế, rất nhiều hộ kinh doanh chưa đến ngưỡng 1 tỷ đồng đã tự nguyện áp dụng hóa đơn khởi tạo từ máy tính tiền. Lý do là loại hóa đơn này không chỉ có chức năng hóa đơn điện tử mà còn có các chức năng hỗ trợ quản lý toàn bộ hoạt động của hộ kinh doanh, từ nhập kho, xuất kho, tạo đơn, thanh toán cho đến xuất hóa đơn.

Khi đã xuất hóa đơn điện tử thì họ có thể khai điện tử. Việc áp dụng hóa đơn điện tử giúp họ quản lý hoạt động kinh doanh tốt hơn và đây cũng là hoạt động khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi số. Tôi cho rằng tại thời điểm này, hộ kinh doanh đã tuân thủ tương đối tốt với mốc 1 tỷ đồng.

Xin cảm ơn bà!