 |
| Chuyên gia kinh tế Nguyễn Quang Huy. |
Phóng viên: Ông đánh giá như thế nào về chính sách thuế đối với hộ kinh doanh trong thời gian qua?
Ông Nguyễn Quang Huy: Khu vực hộ kinh doanh từ lâu đã giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. Không chỉ là khu vực tạo việc làm, bảo đảm sinh kế cho hàng triệu lao động, khu vực này còn góp phần thúc đẩy lưu thông hàng hóa, cung ứng dịch vụ và phát triển kinh tế ở từng địa phương.
Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về chuyển đổi số, minh bạch hóa hoạt động kinh doanh và xây dựng nền tài chính hiện đại, việc cải cách chính sách thuế đối với hộ kinh doanh không chỉ nhằm hoàn thiện công tác quản lý nhà nước mà còn hướng tới mục tiêu lớn hơn là tạo lập môi trường thuận lợi để khu vực kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ, bền vững và từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh.
Theo tôi, việc ban hành đồng bộ nhiều chính sách mới như nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế lên 1 tỷ đồng/năm, cho phép lựa chọn phương pháp tính thuế, mở rộng các khoản chi phí được khấu trừ và đơn giản hóa thủ tục kê khai đã thể hiện rõ tư duy cải cách lấy người nộp thuế làm trung tâm. Những chính sách này vừa góp phần giảm chi phí tuân thủ, vừa tạo điều kiện để hộ kinh doanh từng bước minh bạch hóa hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Đây không đơn thuần là những điều chỉnh về kỹ thuật thuế mà phản ánh bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý, từ quản lý hành chính sang kiến tạo môi trường phát triển. Đó cũng là hướng đi phù hợp với yêu cầu xây dựng nền kinh tế thị trường hiện đại và chủ trương phát triển mạnh mẽ khu vực kinh tế tư nhân.
Có thể khẳng định, các chính sách mới đã tạo ra nhiều chuyển biến tích cực đối với hộ kinh doanh.
Trước hết, việc nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế lên 1 tỷ đồng/năm đã giảm đáng kể nghĩa vụ thuế đối với nhóm hộ kinh doanh nhỏ và siêu nhỏ, tạo thêm nguồn lực để tái đầu tư và mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Theo tính toán của Bộ Tài chính, khoảng 2,5 triệu hộ và cá nhân kinh doanh, tương đương khoảng 83,3% tổng số hộ kinh doanh, sẽ không còn thuộc diện phải nộp thuế thu nhập cá nhân; ngân sách nhà nước giảm thu khoảng 16.650 tỷ đồng nhằm hỗ trợ khu vực này phát triển.
Những con số này cho thấy mục tiêu của chính sách không chỉ dừng lại ở việc giảm nghĩa vụ thuế trước mắt mà còn hướng tới nuôi dưỡng nguồn thu lâu dài thông qua việc tạo điều kiện để người dân yên tâm đầu tư, mở rộng sản xuất, kinh doanh.
Một điểm đổi mới rất đáng chú ý là việc bổ sung cơ chế tính thuế trên thu nhập thực tế đối với một số nhóm hộ kinh doanh đủ điều kiện. Đây là bước tiến quan trọng trong việc bảo đảm nguyên tắc công bằng của chính sách thuế, bởi nghĩa vụ thuế sẽ phản ánh sát hơn hiệu quả hoạt động kinh doanh thay vì chỉ căn cứ vào doanh thu.
Đồng thời, việc mở rộng các khoản chi phí hợp lý được khấu trừ cũng tạo động lực để hộ kinh doanh thực hiện đầy đủ chế độ kế toán, hóa đơn, chứng từ, qua đó từng bước nâng cao năng lực quản trị tài chính và tính minh bạch trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Nhìn ở góc độ dài hạn, ý nghĩa của các chính sách mới còn lớn hơn việc thay đổi phương pháp tính thuế. Khi hộ kinh doanh từng bước hình thành dữ liệu đầy đủ về doanh thu, chi phí và lợi nhuận, họ sẽ có điều kiện thuận lợi hơn trong việc tiếp cận tín dụng, mở rộng hợp tác với doanh nghiệp, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường.
Có thể nói, cải cách thuế đang góp phần thúc đẩy quá trình chuyên nghiệp hóa hoạt động của hộ kinh doanh. Và theo tôi, đó mới là giá trị lớn nhất của đợt cải cách lần này.
Phóng viên: Có ý kiến đề xuất nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế lên khoảng 3 tỷ đồng/năm đối với hộ kinh doanh tại các đô thị lớn. Theo ông, trong bối cảnh nhiều chính sách thuế mới vừa được ban hành và đang trong quá trình triển khai, có cần thời gian tổng kết, đánh giá thực tiễn trước khi xem xét điều chỉnh chính sách?
Ông Nguyễn Quang Huy: Đề xuất nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế lên khoảng 3 tỷ đồng/năm đối với hộ kinh doanh tại các đô thị lớn là ý kiến xuất phát từ thực tiễn khi chi phí mặt bằng, lao động và sinh hoạt giữa các địa phương còn có sự khác biệt. Đây là vấn đề hoàn toàn có thể nghiên cứu trong quá trình hoàn thiện chính sách.
Tuy nhiên, theo tôi, cần nhìn nhận trong bối cảnh các chính sách mới về thuế đối với hộ kinh doanh chỉ vừa được Quốc hội và Chính phủ ban hành, phạm vi tác động rất rộng và đang trong quá trình triển khai. Mỗi cuộc cải cách lớn đều cần có thời gian để kiểm chứng bằng thực tiễn trước khi tiếp tục điều chỉnh.
Việc đánh giá không nên chỉ nhìn vào số hộ được miễn thuế hay số thu ngân sách giảm, mà quan trọng hơn là xem các chính sách mới có thực sự giúp giảm chi phí tuân thủ hay không; hộ kinh doanh có thuận lợi hơn khi chuyển sang phương thức kê khai hay không; mức độ minh bạch trong hoạt động sản xuất, kinh doanh được cải thiện như thế nào; hiệu quả quản lý nhà nước có được nâng lên hay không và quan trọng hơn cả là các chính sách đó có tạo thêm động lực cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển hay không.
Theo tôi, việc duy trì tính ổn định của chính sách cũng có ý nghĩa rất quan trọng. Khi người dân và hộ kinh doanh đang từng bước thích ứng với phương thức quản lý mới thì sự ổn định của chính sách sẽ giúp họ yên tâm xây dựng kế hoạch đầu tư, mở rộng sản xuất, kinh doanh trong trung và dài hạn.
Nếu chính sách liên tục thay đổi khi chưa có đầy đủ dữ liệu đánh giá thì sẽ ảnh hưởng đến tính dự báo của môi trường kinh doanh.
 |
| Giai đoạn tới cần chuyển mạnh sang nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện, hỗ trợ hộ kinh doanh thích ứng với phương thức kê khai và từng bước nâng cao năng lực quản trị. |
Đối với đề xuất áp dụng các ngưỡng doanh thu khác nhau giữa các địa phương, theo tôi cũng cần được nghiên cứu rất thận trọng. Chính sách thuế cần bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, sự công bằng giữa người nộp thuế và tính khả thi trong tổ chức thực hiện.
Trong khi đó, cơ chế tính thuế trên thu nhập thực tế cùng việc mở rộng các khoản chi phí được trừ đã tạo điều kiện để nghĩa vụ thuế phản ánh sát hơn hiệu quả kinh doanh của từng hộ, thay vì chỉ dựa trên doanh thu như trước.
Đó cũng là hướng tiếp cận phù hợp với xu hướng cải cách thuế hiện đại, vừa bảo đảm công bằng, vừa tạo điều kiện để chính sách thích ứng với sự đa dạng của hoạt động kinh doanh mà vẫn giữ được tính ổn định, thống nhất của hệ thống pháp luật.
Phóng viên: Sau khi những chính sách nền tảng về thuế đã được ban hành, trọng tâm của giai đoạn tiếp theo nên là gì để giúp hộ kinh doanh thích ứng với phương thức kê khai và phát huy hiệu quả của các chính sách mới?
Ông Nguyễn Quang Huy: Giai đoạn tới cần chuyển mạnh sang nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện, hỗ trợ hộ kinh doanh thích ứng với phương thức kê khai và từng bước nâng cao năng lực quản trị.
Đây là giai đoạn có ý nghĩa quyết định để các chủ trương cải cách đi vào cuộc sống, phát huy hiệu quả thực chất và tạo nền tảng cho sự phát triển lâu dài của khu vực kinh tế tư nhân.
Thực tiễn ở nhiều quốc gia cho thấy, một hệ thống thuế hiện đại không chỉ được đánh giá ở tính đầy đủ của chính sách mà còn ở khả năng giúp người nộp thuế tuân thủ một cách thuận lợi, minh bạch và với chi phí hợp lý.
Đối với hộ kinh doanh Việt Nam hiện nay, thách thức lớn nhất không còn nằm ở mức thuế phải nộp mà là quá trình thích ứng với phương thức quản lý mới. Từ việc sử dụng hóa đơn điện tử, lưu trữ chứng từ, thực hiện kế toán đến kê khai và nộp thuế điện tử đều đòi hỏi người kinh doanh phải thay đổi thói quen, nâng cao kỹ năng và từng bước tiếp cận công nghệ.
Vì vậy, cùng với việc tiếp tục hoàn thiện chính sách, cơ quan quản lý cần đồng hành nhiều hơn với người nộp thuế trong giai đoạn chuyển đổi. Hoạt động hướng dẫn, tập huấn, tư vấn và hỗ trợ cần được triển khai thường xuyên, phù hợp với từng nhóm hộ kinh doanh để giúp họ giảm chi phí tuân thủ và tự tin áp dụng phương thức quản lý mới.
Xa hơn, mục tiêu của cải cách cũng không nên chỉ dừng lại ở việc thay đổi phương thức quản lý thuế, mà cần hướng tới nâng cao năng lực cạnh tranh của hộ kinh doanh, tạo điều kiện để họ phát triển theo hướng chuyên nghiệp hơn và đủ điều kiện chuyển đổi thành doanh nghiệp khi quy mô hoạt động ngày càng mở rộng.
Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với chủ trương phát triển mạnh mẽ khu vực kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế. Khi hộ kinh doanh phát triển bền vững hơn, hoạt động minh bạch hơn và năng lực quản trị được nâng cao thì hiệu quả của chính sách thuế mới được phát huy đầy đủ và mục tiêu cải cách mới thực sự đạt được.
Phóng viên: Để hộ kinh doanh không chỉ thực hiện tốt nghĩa vụ thuế mà còn từng bước phát triển theo hướng chuyên nghiệp, theo ông cần tiếp tục hoàn thiện những giải pháp nào nhằm xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ khu vực này phát triển bền vững?
Ông Nguyễn Quang Huy: Theo tôi, để hiện thực hóa mục tiêu phát triển khu vực hộ kinh doanh theo hướng hiện đại, bền vững, cần xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ, trong đó hộ kinh doanh phải được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình cải cách.
Trước hết, cần tiếp tục đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số cho hộ kinh doanh. Chuyển đổi số đang diễn ra rất nhanh, từ hóa đơn điện tử, phần mềm bán hàng, thanh toán không dùng tiền mặt đến thương mại điện tử và các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần trở thành công cụ phổ biến trong hoạt động kinh doanh. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn nhiều hộ kinh doanh gặp khó khăn trong việc tiếp cận và sử dụng các nền tảng này.
Vì vậy, cùng với việc hoàn thiện hạ tầng công nghệ, cần mở rộng các chương trình đào tạo, hướng dẫn phù hợp với từng nhóm ngành nghề để người kinh doanh có thể từng bước làm chủ công nghệ, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao hiệu quả hoạt động.
Bên cạnh kỹ năng số, việc nâng cao năng lực quản trị cũng cần được quan tâm đúng mức. Hiện nay, nhiều hộ kinh doanh có kinh nghiệm thực tiễn rất tốt nhưng còn hạn chế về quản trị tài chính, quản trị dòng tiền, quản trị nhân sự, xây dựng thương hiệu hay lập kế hoạch phát triển.
Đây lại là những yếu tố quyết định khả năng mở rộng quy mô và phát triển bền vững. Do đó, có thể nghiên cứu xây dựng các chương trình bồi dưỡng ngắn hạn, thiết thực, gắn với nhu cầu của từng nhóm ngành nghề để từng bước hình thành đội ngũ chủ hộ kinh doanh có tư duy quản trị hiện đại.
Theo tôi, cũng cần tiếp tục hoàn thiện hệ sinh thái số phục vụ hộ kinh doanh. Trong đó, cần tăng cường kết nối dữ liệu giữa hóa đơn điện tử, phần mềm bán hàng, kế toán, ngân hàng và cơ quan thuế theo hướng người kinh doanh chỉ cần cung cấp dữ liệu một lần nhưng có thể phục vụ nhiều mục đích quản lý khác nhau. Điều này không chỉ giúp giảm thủ tục hành chính mà còn nâng cao chất lượng dữ liệu, tăng tính minh bạch và hiệu quả quản lý.
Một nội dung quan trọng khác là mở rộng cơ hội thị trường cho hộ kinh doanh. Có thể nghiên cứu tăng cường các chương trình xúc tiến thương mại, kết nối giao thương, hỗ trợ hộ kinh doanh tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài; đồng thời mở rộng các kênh phân phối thông qua thương mại điện tử và nền tảng số.
Khi có thêm cơ hội phát triển thị trường, hộ kinh doanh sẽ có động lực đầu tư bài bản hơn, chuẩn hóa hoạt động và chủ động thực hiện đầy đủ các quy định về tài chính, kế toán và thuế.
Việc minh bạch hóa hoạt động kinh doanh thông qua phương thức kê khai cũng sẽ tạo điều kiện thuận lợi để hộ kinh doanh tiếp cận tín dụng chính thức.
Khi doanh thu, chi phí và dòng tiền được ghi nhận đầy đủ, các tổ chức tín dụng sẽ có thêm cơ sở để đánh giá năng lực tài chính, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận vốn, giúp hộ kinh doanh đầu tư đổi mới công nghệ, mở rộng quy mô và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Về dài hạn, tôi cho rằng có thể nghiên cứu xây dựng lộ trình phát triển theo hướng từ hộ kinh doanh số, hộ kinh doanh chuyên nghiệp đến doanh nghiệp nhỏ và vừa khi đáp ứng các điều kiện phù hợp.
Ở mỗi giai đoạn phát triển cần có những chính sách hỗ trợ tương ứng về thuế, kế toán, chuyển đổi số, đào tạo, tín dụng và phát triển thị trường để hình thành một hệ sinh thái phát triển liên tục, thay vì chỉ tập trung vào từng chính sách riêng lẻ.
Song song với đó, cơ quan quản lý cũng có thể tiếp tục đổi mới phương thức quản lý theo hướng tăng cường hỗ trợ, hướng dẫn, cảnh báo sớm trên cơ sở quản lý rủi ro, đồng thời bảo đảm công tác kiểm tra, giám sát đúng quy định của pháp luật.
Cách tiếp cận này sẽ góp phần nâng cao tính tự giác tuân thủ, củng cố niềm tin của người nộp thuế và xây dựng mối quan hệ đồng hành giữa Nhà nước với người dân, doanh nghiệp.
Theo tôi, thành công của cải cách thuế đối với hộ kinh doanh không nên chỉ được đo bằng số lượng hộ chuyển sang kê khai hay hiệu quả quản lý thuế.
Quan trọng hơn là những kết quả dài hạn như năng lực quản trị được nâng cao, chuyển đổi số được thúc đẩy, ngày càng nhiều hộ kinh doanh phát triển thành doanh nghiệp và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của nền kinh tế.
Một hệ thống thuế hiện đại không chỉ hướng tới mục tiêu thu đúng, thu đủ mà còn phải góp phần tạo dựng môi trường kinh doanh thuận lợi, khuyến khích đổi mới sáng tạo, nuôi dưỡng nguồn thu và đồng hành cùng sự phát triển của người dân, doanh nghiệp.
Khi chính sách thuế được triển khai đồng bộ với các chính sách hỗ trợ về chuyển đổi số, đào tạo, quản trị, tín dụng và phát triển thị trường, khu vực hộ kinh doanh sẽ có thêm điều kiện để phát triển bền vững, từng bước trưởng thành thành doanh nghiệp. Đó cũng là thước đo quan trọng nhất đối với thành công của cải cách thuế trong giai đoạn hiện nay.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!
