 |
| Công chức Thuế cơ sở 7 tỉnh Bắc Ninh trong buổi làm việc, hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi sang kê khai thuế. |
Chính sách thuế ngày càng sát với thực tiễn
Trên thực tế, trong giai đoạn vừa qua, hộ kinh doanh đã và đang là một trong những thành phần kinh tế năng động, góp phần thúc đẩy an sinh xã hội và tạo công ăn việc làm và ổn định đời sống nhân dân. Dù vậy, theo thống kê từ 2022-2025, cả nước có khoảng từ 3 - 4 triệu hộ kinh doanh (với hơn 2 triệu hộ kinh doanh khai thuế ổn định), nhưng số thu từ khu vực này chiếm chưa đầy 2% tổng thu ngân sách nhà nước.
Có thể thấy, bức tranh này phản ánh đúng thực tế hai vấn đề đang tồn tại của khu vực hộ kinh doanh: lực lượng kinh tế đông đảo, linh hoạt và có vai trò xã hội rất lớn; đặc trưng chủ yếu là quy mô nhỏ và siêu nhỏ, mức độ chuẩn hóa quản trị - sổ sách - dữ liệu còn hạn chế, nên khả năng mở rộng quy mô, nâng năng suất và đóng góp bền vững cho kinh tế xã hội vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.
Mặc dù phương thức quản lý thuế khoán trong thời gian qua đã góp phần đơn giản hóa thủ tục, phù hợp với điều kiện quản lý và mức độ phát triển của nhiều hộ kinh doanh nhỏ lẻ, song thực tiễn cũng cho thấy cơ chế này dần bộc lộ những giới hạn nhất định.
Một là, mức thuế khoán mang tính ấn định, phụ thuộc đánh giá chủ quan, khó phản ánh đúng hoạt động sản xuất kinh doanh. Chính vì vậy, một trong những yêu cầu đặt ra Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị là việc chấm dứt thuế khoán từ năm 2026.
Hai là, việc chuyển sang cơ chế tự khai, tự nộp chính là yêu cầu tất yếu theo đúng xu hướng của thời đại, khắc phục những hạn chế tồn tại của phương thức quản lý thuế khoán trước đây đối với hộ kinh doanh, nhằm tạo điều kiện và dư địa để phát triển khu vực kinh tế tư nhân - không chỉ phù hợp với thông lệ quản lý hiện đại, mà còn tạo nền tảng cho môi trường kinh doanh công bằng, bình đẳng hơn.
Nhằm hiện thực hóa chủ trương lớn này, cả hệ thống chính trị đã vào cuộc hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi, từ việc triển khai đồng bộ các giải pháp tổ chức thực hiện, tăng cường hướng dẫn - tập huấn - truyền thông để hộ kinh doanh kịp thời tiếp cận và làm quen với phương thức quản lý mới cho đến việc hoàn thiện pháp lý về chính sách thuế, chính sách quản lý thuế nhằm cụ thể hóa Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân.
Đối với quá trình cải cách chính sách thuế và chính sách quản lý, một trong những điểm then chốt chính, đó là “nâng mức ngưỡng doanh thu không chịu thuế GTGT, không phải nộp thuế thu nhập cá nhân” đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh.
Ngày 10/12/2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã biểu quyết thông qua Luật thuế Thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 và Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 với nhiều chính sách thuế được sửa đổi, bổ sung. Hai luật này có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Theo quy định tại luật mới, mức doanh thu không phải nộp thuế của hộ, cá nhân kinh doanh là từ 500 triệu đồng/năm. Đây là một thay đổi rất quan trọng với hộ kinh doanh bởi ngưỡng doanh thu chịu thuế theo quy định hiện hành đối với cá nhân, hộ kinh doanh là 100 triệu đồng.
Điểm đáng chú ý, khi áp dụng mức doanh thu chịu thuế 500 triệu đồng/năm, dự kiến sẽ có khoảng 2,3 triệu hộ kinh doanh không phải nộp thuế, chiếm khoảng 90% trên tổng số hộ kinh doanh. Chính phủ ước tính, tổng số thuế giảm (bao gồm cả thu nhập cá nhân và thuế giá trị gia tăng) khoảng 11.800 tỷ đồng.
Mặt khác, đối với các hộ kinh doanh đáp ứng các điều kiện về quy mô, ghi nhận sổ sách, chứng từ theo quy định cũng sẽ được áp dụng phương pháp tính thuế trên thu nhập thực tế thay vì chỉ áp dụng theo tỷ lệ % trên doanh thu, giúp phản ánh sát thực hiệu quả kinh doanh. Đồng thời, nguyên tắc không hồi tố đã được cơ quan Thuế khẳng định: doanh thu kê khai theo quy định mới từ năm 2026 không được sử dụng làm căn cứ để truy thu hay xử lý lại nghĩa vụ thuế khoán của các năm trước.
Mới đây nhất, Cục Thuế đã ban hành Công văn số 645/CT-CS chỉ đạo cơ quan Thuế toàn quốc thực hiện từ ngày 1/1/2026, người nộp thuế không phải nộp lệ phí môn bài đối với năm 2026 và các năm tiếp theo. Theo đó, người nộp thuế không phải nộp hồ sơ khai lệ phí môn bài đối với năm 2026 và các năm tiếp theo.
Đây là một bước đi quyết liệt của ngành Thuế để thực hiện Nghị quyết số 198/2025/QH15 ngày 17/05/2025 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân và Nghị định số 362/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật phí và lệ phí.
Tạo bệ phóng để khu vực hộ kinh doanh phát triển
Nhằm đáp ứng yêu cầu thúc đẩy hộ kinh doanh “lớn lên” để thích ứng và phát triển bền vững trong môi trường cạnh tranh mới, một trong những chủ trương đã được thể chế hóa tại Luật thuế Thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15 đó là miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 02 năm liên tục đối với doanh nghiệp thành lập mới từ hộ, cá nhân kinh doanh (tính từ năm đầu tiên phát sinh thu nhập chịu thuế). Quy định này giúp hộ kinh doanh giảm áp lực tài chính trong giai đoạn đầu chuyển đổi, tạo dư địa mở rộng quy mô, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển ổn định.
Chính sách này đã cho thấy định hướng nhất quán của Nhà nước là thông qua các chính sách thuế như giãn, giảm, miễn, hoãn thuế mà trước đó chỉ dành cho khối doanh nghiệp, nay áp dụng cho hộ kinh doanh để bảo vệ các hộ kinh doanh nhỏ lẻ, yếu thế và tạo điều kiện khuyến khích khu vực này phát triển bền vững.
 |
| Thời gian qua những hình ảnh được bà con tiểu thương ghi nhận nhiều nhất là việc cán bộ, công chức cơ quan Thuế các cấp đồng hành hỗ trợ các hộ, cá nhân kinh doanh. |
Như vậy, Nhà nước đã thông qua các hình thức hỗ trợ về chính sách thuế để tạo sự công bằng với các thành phần kinh tế khác theo định hướng “ai kinh doanh lời nhiều thì nộp thuế nhiều, lời ít nộp ít”, hình thức này đã khắc phục được yếu tố “cào bằng” theo doanh thu ước tính như thuế khoán cũ.
Đây là bước cải cách mạnh mẽ thể hiện đúng tinh thần “khoan thư sức dân” để hỗ trợ tài chính thông qua giải pháp thuế cho hàng trăm nghìn hộ kinh doanh nhỏ và thúc đẩy chuyển đổi đối với hộ kinh doanh quy mô lớn nhằm tạo điều kiện cho mọi đối tượng hộ kinh doanh có điều kiện để phát triển bền vững.
Theo ghi nhận, ngành Thuế đã có những hành động rất quyết liệt để triển khai các giải pháp hướng dẫn, hỗ trợ tối đa cho hộ kinh doanh tiếp cận, làm quen với phương thức quản lý mới ngay từ giai đoạn trước và trong năm 2026, thông qua các chiến dịch “60 ngày cao điểm đồng hành cùng hộ kinh doanh chuyển đổi sang kê khai” và gần đây nhất là Chương trình “Đồng hành cùng hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh trong tuân thủ pháp luật thuế” (theo Quyết định số 3789/QĐ-CT).
Có thể nhận thấy, thời gian qua những hình ảnh được bà con tiểu thương ghi nhận nhiều nhất là việc cán bộ, công chức cơ quan Thuế các cấp đồng hành hỗ trợ các hộ, cá nhân kinh doanh. Từ các buổi hội thảo được mở rộng như những cuộc đối thoại chính sách với bà con tiểu thương, đến các lớp tập huấn, hướng dẫn trực tiếp theo từng nhóm ngành nghề.
Việc ngành Thuế tiếp cận trực tiếp với trên 2 triệu hộ kinh doanh và phối hợp với các doanh nghiệp, tổ chức cung cấp giải pháp công nghệ cung cấp hỗ trợ ưu đãi miễn phí, giảm giá thành đối với các phần mềm kế toán, hóa đơn điện tử... đã được xã hội ghi nhận theo chiều hướng hết sức tích cực. Đặc biệt, với cách thức tiếp cận mới, ngành Thuế đã được Thủ tướng Chính phủ biểu dương và đề nghị các bộ, ngành, chính quyền các địa phương cũng phối hợp để triển khai công tác thuế hiệu quả hơn.
Những chuyển biến thay đổi cách thức quản lý
Theo Cục Thuế, trong bối cảnh ngày càng xuất hiện những biến động rất nhanh của kinh tế thị trường, ngành Thuế đã theo dõi sát và có đánh giá tổng quan những biến động kinh tế - xã hội thời gian qua, cùng với sự thay đổi mạnh mẽ trong thói quen tiêu dùng, đã tác động trực tiếp đến hoạt động của hộ kinh doanh truyền thống.
Theo đó, hiện nay đã có một bộ phận khá lớn người tiêu dùng đã chuyển từ mua sắm theo lối truyền thống tại chợ, cửa hàng sang mua bán trực tuyến và thanh toán không dùng tiền mặt qua hệ thống ngân hàng bằng hình thức chuyển khoản trên các sàn thương mại điện tử, buộc nhiều hộ kinh doanh phải điều chỉnh cách thức vận hành để bắt kịp nhu cầu mới. Thực tế cho thấy, một bộ phận lớn hộ kinh doanh đã chủ động dịch chuyển lên môi trường số, mở rộng kênh bán hàng qua mạng, thậm chí không còn duy trì cửa tiệm vật lý như trước, nhằm tối ưu chi phí và nâng cao hiệu quả hoạt động.
Các số liệu của năm 2025 đã cho thấy bức tranh trái ngược với một số ý kiến lo ngại rằng hộ kinh doanh “kiệt quệ vì chính sách thuế mới”. Dù việc chấm dứt thuế khoán được xác định áp dụng từ năm 2026, nhưng ngay trong năm 2025, khu vực hộ kinh doanh vẫn ghi nhận xu hướng hoạt động minh bạch hơn, tuân thủ tốt hơn và đóng góp ngân sách tăng lên rõ rệt. Cụ thể, số thu từ khu vực hộ kinh doanh đạt trên 32,8 nghìn tỷ đồng, tăng 37,5% so với năm 2024 và tăng 65,2% so với năm 2023.
Đặc biệt hơn, đã có hơn 3,2 nghìn hộ kinh doanh chuyển sang mô hình doanh nghiệp và trên 18.300 hộ kinh doanh nộp thuế khoán tình nguyện chuyển sang phương pháp kê khai trong năm 2025. Những con số này đã góp phần phản ánh thực tế cộng đồng hộ kinh doanh đã dần hiểu đúng chủ trương, đồng thuận và chủ động thích nghi, qua đó nâng cao mức độ tự giác tuân thủ nghĩa vụ thuế, không những không “bỏ cuộc” vì chính sách mới mà sẵn sàng thay đổi để hoạt động hiệu quả, bền vững hơn.
Tác động tích cực của việc chuyển đổi mô hình không chỉ dừng ở các con số, mà còn thể hiện qua những câu chuyện thành công. Nhiều chủ hộ kinh doanh sau khi chuyển thành giám đốc doanh nghiệp đã nhận thấy bước tiến vững chắc trong hoạt động kinh doanh.
Nhìn chung, việc chuyển đổi hộ kinh doanh lên doanh nghiệp là một bước đi tất yếu và mang lại lợi ích “đôi bên cùng có lợi”: Hộ kinh doanh nâng tầm mô hình, thụ hưởng đầy đủ quyền lợi và có điều kiện phát triển mạnh hơn; còn Nhà nước thì tạo điều kiện mở rộng và phát triển được khu vực kinh tế chính thức.
Một lần nữa, có thể khẳng định rằng, chính sách thuế mới đang được thiết kế để hỗ trợ hộ kinh doanh nhỏ, tạo môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch và thúc đẩy khu vực này phát triển lành mạnh. Sự đồng thuận và thấu hiểu giữa người dân và cơ quan quản lý sẽ là nền tảng để mọi chính sách tốt đẹp của Nhà nước đi vào cuộc sống và góp phần quan trọng trong sự phát triển công bằng, minh bạch của các thành phần kinh tế và của Nhà nước.
