Hải quan khu vực XI rà soát điểm nghẽn, nâng hiệu quả thông quan

Công chức Hải quan cửa khẩu cảng Vũng Áng (Chi cục Hải quan khu vực XI) giám sát hàng hóa qua hệ thống trực tuyến. Ảnh: H.Nụ

Nhận diện từ thực tiễn

Hoạt động xuất nhập khẩu qua địa bàn Chi cục Hải quan khu vực XI tiếp tục tăng trưởng, kéo theo khối lượng công việc trong thực hiện thủ tục hải quan ngày càng lớn. Theo thống kê của Chi cục Hải quan khu vực XI, tính đến ngày 14/10/2026, đơn vị đã làm thủ tục đối với 193.549 tờ khai, tăng 46% so với cùng kỳ năm 2025; kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 15.131,14 triệu USD, tăng 53%. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt 6.756,90 triệu USD, tăng 49%; nhập khẩu đạt 8.374,24 triệu USD, tăng 57%.

Chỉ tính riêng từ ngày 15/9 đến ngày 14/10/2026, đơn vị tiếp nhận 34.642 bộ hồ sơ thủ tục hành chính, đã xử lý 34.641 bộ, còn 1 bộ đang giải quyết.

Những con số này cho thấy khối lượng công việc tại các đơn vị hải quan trên địa bàn Nghệ An, Hà Tĩnh tiếp tục ở mức lớn. Khi hoạt động xuất nhập khẩu tăng, yêu cầu đặt ra không chỉ là giải quyết hồ sơ đúng quy định mà còn phải hạn chế những khâu phát sinh thời gian chờ đợi, bảo đảm quá trình thông quan được thông suốt.

Từ thực tế đó, Chi cục Hải quan khu vực XI đẩy mạnh rà soát quy trình nghiệp vụ, thủ tục hành chính gắn với nâng cao năng suất lao động, chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Một trong những nội dung được ghi nhận liên quan đến quy định về giấy phép đối với mặt hàng phân bón chưa được công nhận lưu hành tại Việt Nam trong một số trường hợp nhập khẩu, tạm nhập tái xuất, quá cảnh, chuyển khẩu và gửi kho ngoại quan. Vấn đề đặt ra là cần làm rõ tính thống nhất giữa các quy định có liên quan, tạo cơ sở để cơ quan Hải quan thực hiện thủ tục đúng quy định, tránh cách hiểu khác nhau trong quá trình xử lý hồ sơ.

Trong lĩnh vực kiểm tra chuyên ngành, khó khăn tập trung ở việc tra cứu danh sách tổ chức, cá nhân được áp dụng chế độ giảm kiểm tra nhà nước về chất lượng đối với hàng hóa nhập khẩu thuộc danh mục có mức độ rủi ro cao. Việc tiếp cận thông tin do cơ quan chuyên ngành cung cấp, cập nhật chưa thuận lợi khiến công chức hải quan gặp khó khăn khi xác định điều kiện áp dụng chế độ giảm kiểm tra.

Theo Chi cục Hải quan khu vực XI, đây là những vấn đề có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giải quyết thủ tục nếu không được hướng dẫn kịp thời. Với doanh nghiệp, việc phải chờ xác minh thông tin hoặc chưa rõ căn cứ áp dụng chính sách có thể làm phát sinh thời gian xử lý, ảnh hưởng đến kế hoạch giao nhận hàng hóa. Với cơ quan Hải quan, những bất cập này đòi hỏi phải thận trọng hơn trong kiểm tra, đối chiếu, đồng thời cần có hướng dẫn đủ rõ để bảo đảm thực hiện thống nhất.

Đại diện Chi cục Hải quan khu vực XI cho biết, việc rà soát được triển khai theo hướng bám sát những khó khăn phát sinh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, không chỉ dừng ở việc ghi nhận vướng mắc mà còn phải làm rõ nguyên nhân và hướng xử lý. Những vấn đề thuộc thẩm quyền cần được giải quyết kịp thời; những nội dung liên quan đến quy định của các cơ quan quản lý khác cần được tổng hợp, kiến nghị để có hướng dẫn thống nhất.

Hệ thống điện tử phải vận hành thông suốt

Bên cạnh những bất cập về chính sách, trong quá trình rà soát, Hải quan khu vực XI còn ghi nhận một số hạn chế trong vận hành các hệ thống công nghệ thông tin phục vụ nghiệp vụ hải quan.

Hải quan khu vực XI đẩy mạnh hỗ trợ, giải quyết vướng mắc phát sinh cho doanh nghiệp. Ảnh: Tư liệu

Cụ thể, Hệ thống Dịch vụ công trực tuyến HQ36a có bất cập về khả năng truy cập, đăng nhập và chức năng tự động cập nhật hồ sơ, trạng thái xử lý. Hệ thống tiếp nhận E-Manifest có thời điểm không truy cập được; chức năng quản lý kho ngoại quan tại Mục VI của hệ thống giám sát hải quan tự động VASSCM có lúc không tra cứu được thông tin. Trên hệ thống V5, chức năng thống kê tờ khai vận chuyển độc lập đôi lúc không khai thác được dữ liệu; hệ thống kiểm tra sau thông quan STQ02 có thời điểm không thể truy cập để cập nhật đề xuất kiểm tra sau thông quan.

Đại diện Hải quan khu vực XI cho rằng, những bất cập này xuất hiện ở nhiều khâu nghiệp vụ, từ tiếp nhận, theo dõi hồ sơ đến tra cứu và cập nhật dữ liệu. Khi một chức năng không hoạt động ổn định, công chức có thể mất thêm thời gian xử lý hoặc tìm cách khắc phục, trong khi tiến độ công việc bị ảnh hưởng. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là duy trì hệ thống hoạt động mà còn phải bảo đảm các chức năng đáp ứng được nhu cầu sử dụng thực tế.

Trong quý III, Chi cục Hải quan khu vực XI đã phối hợp với các nhà thầu VNPT, FPT hoàn thành nâng cấp, triển khai kênh truyền mạng WAN giai đoạn 2026-2028; triển khai Kế hoạch hành động 100 ngày khắc phục điểm nghẽn về chuyển đổi số. Đơn vị cũng xây dựng hệ thống trực quan về kết quả hoạt động của Chi cục và các đơn vị trực thuộc, phục vụ công tác theo dõi, chỉ đạo, điều hành.

Đây là những bước triển khai về hạ tầng và quản trị công nghệ thông tin. Tuy nhiên, hiệu quả khắc phục điểm nghẽn cần được đánh giá từ khả năng vận hành thực tế của từng hệ thống, mức độ ổn định của chức năng nghiệp vụ và thời gian xử lý khi xảy ra sự cố. Việc xác định rõ lỗi phát sinh, nguyên nhân và đầu mối khắc phục sẽ giúp hạn chế tình trạng cùng một bất cập tiếp tục lặp lại, ảnh hưởng đến công việc của các đơn vị, đại diện Hải quan khu vực XI nhấn mạnh.

Đại diện Chi cục Hải quan khu vực XI cho biết, trong bối cảnh khối lượng hồ sơ và hoạt động xuất nhập khẩu tăng, việc hoàn thiện quy trình nghiệp vụ, nâng cao tính ổn định của các hệ thống điện tử và phối hợp xử lý vướng mắc cần được triển khai đồng bộ. Trọng tâm là khắc phục những hạn chế trong vận hành hệ thống, đồng thời kiến nghị hướng dẫn đối với các vấn đề vượt thẩm quyền, qua đó nâng cao hiệu quả xử lý công việc tại các đơn vị hải quan.