Hải quan khu vực III đồng hành cùng doanh nghiệp khai thác lợi thế FTA

Lãnh đạo Chi cục Hải quan khu vực III trực tiếp đến kiểm tra, làm việc tại doanh nghiệp để nắm bắt các khó khăn, vướng mắc cần tháo gỡ. Ảnh: Hải quan khu vực III.

Đưa chính sách đến gần doanh nghiệp

Các FTA mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường, song lợi ích thực tế phụ thuộc vào khả năng đáp ứng cam kết của doanh nghiệp. Một mức thuế ưu đãi chỉ có ý nghĩa khi hàng hóa đủ điều kiện áp dụng, hồ sơ được chuẩn bị phù hợp và thủ tục thực hiện đúng quy định. Vì vậy, hỗ trợ doanh nghiệp thực thi FTA cần bắt đầu từ những vấn đề cụ thể trong từng hoạt động xuất nhập khẩu.

Tại TP. Hải Phòng, kết quả FTA Index năm 2025 (do Bộ Công Thương công bố trong năm 2026) cho thấy, nền tảng tích cực của công tác hội nhập. Cụ thể, Chỉ số FTA Index của Hải Phòng đạt 35,62/40 điểm, dẫn đầu cả nước; trong đó, chỉ số tiếp cận thông tin đạt 9,85 điểm, thực thi quy định pháp lý theo FTA đạt 9,4 điểm. Đây là hai lĩnh vực có quan hệ trực tiếp với khả năng vận dụng chính sách của doanh nghiệp.

Kết quả trên đặt ra yêu cầu tiếp tục nâng cao chất lượng hỗ trợ, để lợi thế về thông tin và môi trường thực thi chuyển thành năng lực cạnh tranh. Với doanh nghiệp, điều cần thiết là biết chính sách nào phù hợp với mặt hàng, thị trường và phương án sản xuất của mình; đồng thời xác định được những công việc phải chuẩn bị trước khi giao dịch.

Triển khai Kế hoạch số 373/KH-UBND ngày 25/9/2026 của UBND TP. Hải Phòng về nâng cao FTA Index năm 2026, Chi cục Hải quan khu vực III đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó có chú trọng cập nhật chính sách, hướng dẫn ưu đãi thuế quan, quy tắc xuất xứ và giải đáp vướng mắc theo thẩm quyền.

Đơn vị đã tổ chức các hội nghị đối thoại doanh nghiệp để phổ biến những nội dung liên quan trực tiếp đến hoạt động xuất nhập khẩu, trong đó có việc thực thi các FTA.

Giá trị của hoạt động tuyên truyền nằm ở khả năng giúp doanh nghiệp kịp thời nắm bắt, tuân thủ đúng quy định trong quá trình sản xuất, kinh doanh. Khi thông tin được tiếp cận sớm, doanh nghiệp có thêm căn cứ lựa chọn nguồn cung, xây dựng giá bán và thỏa thuận trách nhiệm cung cấp chứng từ với đối tác. Việc chuẩn bị từ đầu cũng giúp hạn chế tình trạng phát sinh vướng mắc khi hàng đã đến khâu làm thủ tục.

Định hướng hỗ trợ thực thi FTA cũng được đặt trong nhiệm vụ chung của đơn vị. Tại hội nghị triển khai công tác năm 2026, lãnh đạo TP. Hải Phòng và Cục Hải quan đã yêu cầu Chi cục Hải quan khu vực III chủ động hướng dẫn doanh nghiệp khai thác các hiệp định, kịp thời tháo gỡ khó khăn trước thay đổi chính sách của thị trường lớn, đồng thời đẩy nhanh xây dựng Hải quan số, Hải quan thông minh.

Doanh nghiệp phát biểu ý kiến tại Hội nghị đối thoại với Hải quan khu vực III ngày 18/6/2026. Ảnh: Thái Bình.

Gỡ vướng từ quy tắc xuất xứ

Trong thực thi FTA, quy tắc xuất xứ là nội dung đòi hỏi doanh nghiệp đầu tư cả kiến thức và năng lực quản trị. Cơ hội hưởng ưu đãi luôn gắn với đặc điểm sản phẩm, nguồn nguyên liệu và quá trình sản xuất. Bởi vậy, việc tìm hiểu xuất xứ cần được thực hiện đủ sớm để doanh nghiệp có thể điều chỉnh phương án kinh doanh.

Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) lưu ý cùng một thị trường có thể tồn tại nhiều FTA với mức thuế và quy tắc xuất xứ khác nhau.

Điều này cho thấy, lựa chọn FTA cũng là một bài toán tổ chức sản xuất. Một phương án có ưu đãi thuế hấp dẫn cần được xem xét cùng chi phí nguyên liệu, khả năng cung ứng và công sức chuẩn bị chứng từ. Hiệu quả cuối cùng phải được đánh giá trên toàn bộ giao dịch, phù hợp với năng lực thực tế của doanh nghiệp.

Hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam không đương nhiên đáp ứng quy tắc xuất xứ để hưởng ưu đãi. Doanh nghiệp phải xác định đúng tiêu chí và có căn cứ chứng minh. Việc kiểm soát nguyên liệu, quy trình sản xuất, dữ liệu và chứng từ giúp nâng cao khả năng giải trình khi phát sinh kiểm tra, xác minh.

Từ yêu cầu đó, hướng dẫn về xuất xứ cần giúp doanh nghiệp nhìn rõ trách nhiệm của từng bộ phận. Bộ phận mua hàng cần quan tâm thông tin nguyên liệu; bộ phận sản xuất phải bảo đảm dữ liệu phản ánh quá trình hình thành sản phẩm; bộ phận xuất nhập khẩu cần đối chiếu hồ sơ với yêu cầu của hiệp định. Sự thống nhất trong nội bộ tạo nền tảng cho việc giải trình đầy đủ, nhất quán.

Đây cũng là chiều sâu cần tiếp tục phát huy trong hoạt động đồng hành của cơ quan Hải quan: giúp doanh nghiệp nhận diện sớm vấn đề, hiểu đúng yêu cầu và biết đầu mối xử lý. Những nội dung vượt thẩm quyền cần được kết nối với cơ quan chuyên môn phù hợp, để doanh nghiệp tiếp cận hướng dẫn đầy đủ trong quá trình thực hiện.

Gắn thực thi FTA với thuận lợi hóa thương mại

Tận dụng ưu đãi và thực hiện thủ tục thuận lợi là hai yêu cầu bổ trợ cho nhau. Doanh nghiệp cần tính toán được nghĩa vụ thuế, đồng thời cần sự rõ ràng về hồ sơ, đầu mối giải quyết và tiến trình xử lý. Khả năng dự liệu các công việc này giúp doanh nghiệp bố trí nguồn lực, phối hợp với đối tác và tổ chức giao nhận hàng hóa.

Từ ngày 1/6/2026, Chi cục Hải quan khu vực III triển khai thí điểm mô hình thông quan tập trung. Trong quá trình chuẩn bị, doanh nghiệp kiến nghị tiếp tục hướng dẫn về hồ sơ điện tử, khai bổ sung, giải phóng hàng, đưa hàng về bảo quản và nghĩa vụ tài chính. Quá trình triển khai mô hình thông quan tập trung, Chi cục cũng chú trọng và lồng ghép nội dung tuyên truyền về FTA, hướng dẫn xuất xứ hàng hóa ưu đãi.

Việc đổi mới phương thức xử lý thủ tục đặt ra yêu cầu duy trì hướng dẫn thông suốt. Khi doanh nghiệp hiểu quy trình và chuẩn bị đúng hồ sơ, hiệu quả cải cách mới có điều kiện phát huy. Ngược lại, phản ánh từ thực tiễn làm thủ tục giúp cơ quan quản lý nhận diện nội dung cần làm rõ, bổ sung hướng dẫn hoặc kiến nghị hoàn thiện.

Ở phạm vi TP. Hải Phòng, hỗ trợ xuất xứ cũng được triển khai thông qua cải cách hành chính. Từ tháng 8/2025, địa phương này đã thực hiện cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa theo mô hình “5 tại chỗ” tại Trung tâm Phục vụ hành chính công. Các khâu tiếp nhận, thẩm định, phê duyệt, đóng dấu và trả kết quả được tổ chức tại một đầu mối.

Những chuyển động này cho thấy hiệu quả thực thi FTA cần sự phối hợp giữa nhiều cơ quan và doanh nghiệp. Hướng dẫn của cơ quan Hải quan chỉ phát huy tối đa tác dụng trong mối liên hệ với công tác xuất xứ, thông tin thị trường và tổ chức sản xuất.

Chi cục Hải quan khu vực III xác định, thời gian tới, để nâng cao chất lượng đồng hành, nội dung hỗ trợ doanh nghiệp cần tiếp tục bám sát theo diễn biến thực tế về các quy định mới cũng như thực tế hoạt động của doanh nghiệp.

Mặt khác, về phía doanh nghiệp, chủ động cập nhật chính sách, quản lý chứng từ và nâng cao năng lực nhân sự là điều kiện để tiếp nhận hiệu quả sự hỗ trợ. Khi trách nhiệm tuân thủ được thực hiện ngay trong quản trị sản xuất, kinh doanh, doanh nghiệp sẽ có nền tảng vững chắc hơn để khai thác ưu đãi.

Với phương châm lấy doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, Chi cục Hải quan khu vực III tiếp tục cụ thể hóa nhiệm vụ trong triển khai FTA Index năm 2026 của TP. Hải Phòng bằng những công việc gắn với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Khi hiểu đúng chính sách, thực hiện đúng thủ tục và chủ động đáp ứng điều kiện hưởng ưu đãi, doanh nghiệp có cơ sở vững chắc hơn để khai thác các FTA và mở rộng hoạt động xuất nhập khẩu.