 |
| Hải quan khu vực XI thực hiện kiểm tra sau thông quan tại trụ sở doanh nghiệp. Ảnh: Hải quan khu vực XI |
Trong bối cảnh Việt Nam tham gia nhiều hiệp định thương mại tự do (FTA), chứng nhận xuất xứ hàng hóa có vai trò quan trọng trong việc xác định hàng hóa đáp ứng tiêu chí xuất xứ để được hưởng ưu đãi thuế quan. Việc khai báo đầy đủ, chính xác thông tin xuất xứ không chỉ liên quan đến quyền lợi của doanh nghiệp mà còn góp phần bảo đảm tính minh bạch trong hoạt động xuất nhập khẩu.
Quá trình lập hồ sơ đề nghị cấp C/O đòi hỏi doanh nghiệp quản lý, đối chiếu nhiều nguồn thông tin, từ nguyên liệu đầu vào, quá trình sản xuất đến thành phẩm xuất khẩu. Nếu dữ liệu giữa các bộ phận không thống nhất hoặc hồ sơ chưa được rà soát đầy đủ, sai sót có thể phát sinh trong kê khai nguyên liệu, hàng hóa và thông tin xuất xứ.
Thực hiện Công văn số 7910/CHQ-KTSTQ ngày 30/1/2026 về tăng cường kiểm tra sau thông quan nhằm phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và vi phạm về xuất xứ hàng hóa, Chi cục Hải quan khu vực XI đã triển khai kiểm tra theo định hướng quản lý rủi ro.
Theo đó, Đội Phúc tập và Kiểm tra sau thông quan tập trung kiểm tra các doanh nghiệp sản xuất xuất khẩu và doanh nghiệp chế xuất, đối chiếu hồ sơ hải quan với hồ sơ đề nghị cấp C/O, sổ sách kế toán, chứng từ thanh toán và dữ liệu quản lý sản xuất nội bộ. Việc kiểm tra, so sánh nhiều nguồn dữ liệu giúp nhận diện những điểm chưa thống nhất, qua đó đánh giá tính chính xác của thông tin khai báo và mức độ tuân thủ của doanh nghiệp.
Qua kiểm tra, một dạng sai sót được phát hiện là kê khai chưa đầy đủ, chưa chính xác nguyên liệu nhập khẩu cấu thành sản phẩm xuất khẩu tại bảng kê hàng hóa xuất khẩu trong hồ sơ đề nghị cấp C/O. Đây là thông tin cần được kiểm soát chặt chẽ, bởi dữ liệu nguyên liệu đầu vào có liên quan đến việc xác định quá trình sản xuất và đáp ứng tiêu chí xuất xứ của hàng hóa.
Bên cạnh đó, một số trường hợp khai báo thông tin xuất xứ trên tờ khai hải quan chưa chính xác hoặc chưa thống nhất. Thực tế này cho thấy việc quản lý thông tin xuất xứ không thể chỉ thực hiện ở khâu hoàn thiện hồ sơ cuối cùng mà cần được kiểm soát xuyên suốt từ tiếp nhận nguyên liệu, tổ chức sản xuất, quản lý kho đến lập hồ sơ xuất khẩu.
Đối với doanh nghiệp sản xuất xuất khẩu và doanh nghiệp chế xuất, việc theo dõi nguyên liệu nhập khẩu, định mức sử dụng, quá trình sản xuất và thành phẩm xuất khẩu có ý nghĩa quan trọng trong bảo đảm khả năng đối chiếu, giải trình khi cơ quan có thẩm quyền kiểm tra. Nếu dữ liệu giữa hồ sơ kế toán, quản lý sản xuất và hồ sơ hải quan không đồng nhất, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong việc chứng minh tính chính xác của nội dung đã khai báo.
Theo kết quả kiểm tra của Chi cục Hải quan khu vực XI, tính đến hết tháng 9/2026, có 13 doanh nghiệp bị xử phạt vi phạm hành chính liên quan đến hồ sơ đề nghị cấp C/O và khai báo thông tin xuất xứ hàng hóa, với tổng số tiền thu nộp ngân sách nhà nước là 654,4 triệu đồng.
Kết quả này cho thấy yêu cầu tuân thủ không chỉ dừng ở việc chuẩn bị đủ thành phần hồ sơ mà còn nằm ở chất lượng thông tin, tính nhất quán giữa các chứng từ và khả năng giải trình của doanh nghiệp. Việc phát hiện, xử lý vi phạm qua kiểm tra sau thông quan đồng thời giúp nhận diện những khâu tiềm ẩn rủi ro, tạo cơ sở để doanh nghiệp chủ động rà soát quy trình quản lý và hạn chế lặp lại sai sót.
Theo ông Nguyễn Thành Trung, Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực XI, công tác kiểm tra sau thông quan không chỉ nhằm phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm mà còn góp phần giúp doanh nghiệp nhận diện sai sót trong quá trình lập và quản lý hồ sơ xuất xứ hàng hóa. Qua đó, doanh nghiệp có cơ sở rà soát, hoàn thiện quy trình kiểm soát nội bộ, nâng cao ý thức tự giác chấp hành pháp luật, bảo đảm tính chính xác và thống nhất của thông tin khai báo.
Đại diện lãnh đạo Hải quan khu vực XI khuyến cáo, để hạn chế sai sót, doanh nghiệp cần xây dựng cơ chế kiểm tra chéo giữa các bộ phận phụ trách xuất nhập khẩu, kế toán, quản lý kho và sản xuất. Trong đó, thông tin về nguyên liệu nhập khẩu, định mức sử dụng, sản lượng thực tế, thành phẩm xuất khẩu và hồ sơ đề nghị cấp C/O cần được đối chiếu trước khi hoàn thiện chứng từ. Việc phân định rõ trách nhiệm trong cập nhật, quản lý và xác nhận dữ liệu cũng giúp hạn chế tình trạng thông tin thiếu, sai lệch hoặc không thống nhất.
Cùng với đó, doanh nghiệp cần lưu trữ đầy đủ hồ sơ hải quan, chứng từ nhập khẩu nguyên liệu, tài liệu sản xuất, chứng từ kế toán và các giấy tờ liên quan đến việc xác định xuất xứ. Hệ thống hồ sơ phải bảo đảm khả năng truy xuất, đối chiếu và giải trình khi có yêu cầu kiểm tra. Đối với mặt hàng có quy trình sản xuất phức tạp hoặc sử dụng nhiều loại nguyên liệu, quản lý dữ liệu theo từng lô hàng, mã nguyên liệu và sản phẩm sẽ hỗ trợ kiểm soát thông tin hiệu quả hơn.
Doanh nghiệp cũng cần thường xuyên cập nhật quy định về xuất xứ hàng hóa, tiêu chí xuất xứ cụ thể của từng hiệp định thương mại tự do và yêu cầu đối với hồ sơ đề nghị cấp C/O. Khi thay đổi nguồn nguyên liệu, công đoạn sản xuất hoặc thị trường xuất khẩu, doanh nghiệp cần rà soát việc đáp ứng tiêu chí xuất xứ trước khi khai báo, tránh áp dụng máy móc một cách xác định xuất xứ cho các trường hợp khác nhau.
Việc đào tạo nhân sự phụ trách xuất nhập khẩu và quản lý hồ sơ cần được chú trọng. Nhân sự trực tiếp lập hồ sơ phải nắm rõ yêu cầu về thông tin khai báo, cách đối chiếu chứng từ và trách nhiệm đối với tính chính xác của dữ liệu. Đồng thời, doanh nghiệp nên thiết lập bước rà soát độc lập trước khi gửi hồ sơ, nhất là đối với thông tin về nguyên liệu cấu thành sản phẩm và tiêu chí xuất xứ.
Về phía cơ quan Hải quan, tiếp tục triển khai kiểm tra sau thông quan theo định hướng quản lý rủi ro giúp tập trung nguồn lực vào những doanh nghiệp, mặt hàng và nội dung tiềm ẩn nguy cơ vi phạm. Hoạt động kiểm tra cần gắn với việc phát hiện, xử lý vi phạm và nhận diện nguyên nhân, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa.
Các vi phạm được phát hiện còn có thể là căn cứ phục vụ đánh giá mức độ tuân thủ pháp luật, phân loại rủi ro và áp dụng biện pháp quản lý hải quan phù hợp theo quy định. Vì vậy, doanh nghiệp cần coi việc bảo đảm tính chính xác của hồ sơ C/O và thông tin xuất xứ là một phần trong quy trình quản trị, thay vì chỉ tập trung hoàn thiện chứng từ khi phát sinh yêu cầu kiểm tra.
Ông Nguyễn Thành Trung nhấn mạnh, trong bối cảnh yêu cầu về minh bạch chuỗi cung ứng và truy xuất nguồn gốc ngày càng được chú trọng, chủ động kiểm soát dữ liệu từ đầu vào đến đầu ra sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế sai sót, giảm rủi ro vi phạm và nâng cao khả năng đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu.
