Nhiều kết quả tích cực trong thực hiện thông quan tập trung tại Hải quan khu vực III

Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực III Trần Mạnh Cường (đứng thứ hai bên trái sang) kiểm tra hoạt động về thông quan tập trung. Ảnh: Thái Bình.

Tiên phong cải cách

Thực hiện thông quan tập trung là chủ trương lớn của ngành Hải quan trong tiến trình cải cách thủ tục hành chính, hiện đại hóa hải quan.

Với thực tiễn là đơn vị nhiều năm tiên phong về cải cách của ngành Hải quan, Chi cục Hải quan khu vực III tiếp tục được ngành Hải quan tin tưởng lựa chọn là đơn vị đầu tiên trong toàn ngành triển khai nội dung cải cách quan trọng này.

Từ ngày 1/6/2026, Chi cục Hải quan khu vực III chính thức triển khai thí điểm thông quan tập trung đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu theo loại hình kinh doanh vận chuyển bằng đường biển, phát sinh tại địa bàn 4 hải quan cửa khẩu cảng biển.

Theo Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực III Trần Mạnh Cường, thông quan tập trung là kết quả của quá trình nghiên cứu, trăn trở và chuẩn bị rất kỹ lưỡng trong suốt thời gian dài của ngành Hải quan và Chi cục.

Thông quan tập trung là bước chuyển từ mô hình xử lý phân tán sang quản lý tập trung, chuyên sâu, thống nhất và hiện đại hơn. Mục tiêu của thông quan tập trung không chỉ là thay đổi quy trình làm việc, mà là thay đổi tư duy quản lý; xây dựng đội ngũ công chức hải quan chuyên nghiệp hơn, xử lý công việc nhanh hơn, chính xác hơn, minh bạch hơn và hiệu quả hơn.

Thay đổi này tạo điều kiện áp dụng thống nhất chính sách quản lý, đồng thời giảm tải khâu thủ tục tại các hải quan cửa khẩu để tập trung hơn vào giám sát hàng hóa, quản lý địa bàn và quản lý rủi ro. Việc giảm tiếp xúc trực tiếp giữa công chức hải quan với doanh nghiệp cũng góp phần nâng cao tính minh bạch, phòng ngừa tiêu cực.

Phát huy hiệu quả trong thực tiễn

Theo báo cáo mới nhất của Chi cục Hải quan khu vực III, từ ngày 1/6 đến ngày 28/9/2026, Đội Thông quan đã tiếp nhận, đăng ký 182.136 tờ khai, gồm 46.577 tờ khai xuất khẩu và 135.559 tờ khai nhập khẩu. Trong đó, luồng Xanh có chiếm 27,27%, luồng Vàng 68,56% và luồng Đỏ 4,18%.

Khối lượng hồ sơ cần kiểm tra chiếm tỷ trọng lớn, đặt ra yêu cầu cao về năng lực xử lý và phối hợp nghiệp vụ. Đội Thông quan đã hoàn thành kiểm tra hồ sơ đối với 129.280 trong tổng số 132.472 tờ khai luồng Vàng, luồng Đỏ, đạt tỷ lệ 97,59%, tăng so với mức 94,5% tại thời điểm cuối tháng 6.

Tỷ lệ hoàn thành kiểm tra hồ sơ cải thiện trong quá trình thí điểm cho thấy năng lực vận hành từng bước được củng cố. Việc tập trung xử lý còn tạo điều kiện tích lũy kinh nghiệm theo nhóm hàng, nhận diện những vấn đề lặp lại và thống nhất cách giải quyết, góp phần nâng chất lượng thực thi chính sách.

Kết quả thu ngân sách cũng ghi nhận đóng góp đáng kể của Đội Thông quan. Từ ngày 1/6 đến ngày 30/9/2026, số thu đạt 26.933,7 tỷ đồng, bằng 78% chỉ tiêu dự toán và 59,5% chỉ tiêu phấn đấu giao cho Đội.

Riêng tháng 9, số thu đạt 7.066,5 tỷ đồng, bằng 128,5% mức dự kiến thu và 108,7% chỉ tiêu phấn đấu trong tháng. Những con số này thể hiện vai trò của Đội Thông quan trong thực hiện nhiệm vụ ngân sách, đồng thời đặt ra yêu cầu duy trì chất lượng kiểm tra, bảo đảm thu đúng, thu đủ.

Công tác kiểm soát trị giá, phân loại hàng hóa được triển khai song hành với giải quyết thủ tục. Đến ngày 28/9, đơn vị đã chuyển tham vấn giá 4.128 tờ khai, hoàn thành tham vấn 3.488 tờ khai và bác bỏ trị giá khai báo đối với 1.166 tờ khai. Có 969 tờ khai đã khai bổ sung hoặc được ấn định thuế, với số tiền thuế chênh lệch 17,01 tỷ đồng…

Hoạt động nghiệp vụ tại Đội Thông quan. Ảnh: Thái Bình.

4 kết quả nổi bật

Sau 4 tháng triển khai, thông quan tập trung bước đầu khẳng định khả năng tổ chức xử lý hồ sơ theo hướng chuyên môn hóa. Tuy nhiên, để kết quả được duy trì và chuyển thành lợi ích ổn định cho doanh nghiệp, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống công nghệ, cơ sở pháp lý và cơ chế phối hợp giữa các đơn vị.

Chi cục trưởng Trần Mạnh Cường đánh giá: Kết quả thực hiện thông quan tập trung không chỉ là sự thay đổi về địa điểm hay phương thức xử lý hồ sơ hải quan, mà là sự thay đổi căn bản về mô hình quản lý hải quan.

Trong đó, 4 kết quả rõ nét gồm: Thứ nhất, mô hình đã kiểm chứng tính đúng đắn của chủ trương đổi mới. Đặc biệt, mô hình đã chứng minh một thực tế, một bộ máy tinh gọn hơn vẫn có thể vận hành hiệu quả hơn nếu được tổ chức trên nền tảng dữ liệu và công nghệ số. Đây là minh chứng thực tiễn cho chủ trương tinh gọn tổ chức bộ máy gắn với nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước mà Đảng và Chính phủ đang triển khai.

Thứ hai, mô hình đã tạo bước chuyển từ quản lý phân tán sang quản lý tập trung dựa trên dữ liệu. Trong mô hình trước đây, dữ liệu và nghiệp vụ được phân tán theo từng cửa khẩu, việc phân tích rủi ro chủ yếu diễn ra trên từng hồ sơ riêng lẻ. Nhưng mô hình thông quan tập trung đã thay đổi căn bản phương thức đó.

Dữ liệu được tập trung tại một đầu mối, quy trình nghiệp vụ được chuẩn hóa, việc áp dụng pháp luật được thống nhất, năng lực phân tích rủi ro được nâng lên trên phạm vi toàn Chi cục.

Thông qua rà soát tập trung, Chi cục đã phát hiện hàng trăm dòng hàng có dấu hiệu rủi ro, trong đó có cả tờ khai luồng Xanh. Kết quả này khẳng định một phương pháp quản lý hiện đại với dữ liệu tập trung tạo ra năng lực phân tích; năng lực phân tích tạo ra năng lực kiểm soát. Đây chính là nền tảng cốt lõi của Hải quan số và Hải quan thông minh trong thời gian tới.

Thứ ba, mô hình tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp nhưng đồng thời kiểm soát chặt chẽ hơn. Doanh nghiệp chỉ làm việc với một đầu mối thống nhất, tiêu chí xử lý hồ sơ được áp dụng đồng nhất, quy trình số hóa chứng từ được triển khai rộng rãi, việc phân công hồ sơ hoàn toàn tự động và có lưu vết điện tử.

Điều đó không chỉ giúp giảm thời gian, chi phí tuân thủ mà còn hạn chế tối đa tiếp xúc trực tiếp giữa doanh nghiệp và công chức hải quan, góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch trong thực thi công vụ. Đây cũng là bước chuyển quan trọng từ phương thức quản lý dựa nhiều vào con người sang quản trị bằng hệ thống, dữ liệu và công nghệ.

Thứ tư, mô hình tạo nền tảng để ngành Hải quan thích ứng với yêu cầu phát triển mới của đất nước. Trong bối cảnh khối lượng hàng hóa xuất nhập khẩu tiếp tục tăng nhanh, TP. Hải Phòng đang triển khai cảng nước sâu, khu thương mại tự do và nhiều dự án FDI quy mô lớn, trong khi biên chế của Chi cục không tăng, yêu cầu đặt ra là phải nâng cao hiệu suất quản lý thay vì tăng nhân lực và thông quan tập trung chính là lời giải cho bài toán đó.

Mô hình cho phép tiết kiệm được nguồn lực để tập trung vào các khâu còn thiếu như phân tích rủi ro, kiểm tra sau thông quan, giám sát và kiểm soát hải quan; đồng thời tạo nền tảng để ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các công nghệ số trong quản lý hải quan thời gian tới.

Việc triển khai số hóa chứng từ trong quy trình thông quan tập trung, doanh nghiệp không phải đính bản scan lên hệ thống, công chức hải quan không phải in chứng từ scan ra, không phải cùng lúc mở ra 20 phần mềm vệ tinh hỗ trợ để kiểm tra đối chiếu giúp giảm được các thao tác thủ công; giảm thời gian, giảm chi phí hành chính, nâng cao hiệu quả và độ chính xác cho cả cơ quan Hải quan và doanh nghiệp.

Đồng thời cũng giúp giảm tải cho hệ thống thông quan hiện nay để có thể vận hành ổn định trong nhiều năm tới, đủ thời gian để Cục Hải quan triển khai Hải quan số, Hải quan thông minh.