 |
| Ảnh minh họa có sự hỗ trợ bởi AI. |
Hạ tầng thông minh đã có bước triển khai cụ thể
Quá trình xây dựng cửa khẩu thông minh tại Lào Cai đang chuyển dần từ định hướng sang triển khai thực tế, với bước tiến đáng chú ý là dự án tại lối thông quan cầu đường bộ Kim Thành đã xác định được nhà đầu tư.
Ngày 16/7/2026, Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Lào Cai quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư, đồng thời chấp thuận Viettel Post là nhà đầu tư dự án Xây dựng cửa khẩu thông minh tại lối thông quan cầu đường bộ Kim Thành thuộc Cửa khẩu quốc tế Lào Cai.
Theo Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Lào Cai, Dự án có diện tích 7,87 ha, tổng vốn đầu tư 860,223 tỷ đồng. Trong đó, vốn góp của nhà đầu tư chiếm 20%, còn lại 80% là vốn vay.
Không đơn thuần là dự án mở rộng mặt bằng, đường bãi để tăng năng lực thông quan, công trình được định hướng xây dựng theo mô hình cửa khẩu thông minh, với hệ thống nhà điều hành, khu soi chiếu, khu sang tải, nhà và bãi kiểm hóa, khu tập kết và giám sát hàng hóa nhập khẩu, khu dịch vụ phụ trợ, trung tâm chuyển phát nhanh cùng hệ thống hạ tầng kỹ thuật đồng bộ.
Đáng chú ý, trí tuệ nhân tạo, internet vạn vật và phương tiện giao thông thông minh tự động hóa hoàn toàn (IGV) được định hướng tích hợp vào quá trình vận chuyển, kiểm soát và điều tiết hàng hóa.
Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Lào Cai cho hay, Dự án được triển khai theo 3 giai đoạn, kéo dài đến năm 2032. Giai đoạn đầu tập trung hoàn thiện thủ tục, xây dựng, nâng cấp hạ tầng, đường bãi và thiết bị để từng bước đưa công trình vào khai thác. Những giai đoạn tiếp theo sẽ mở rộng quy mô, nâng công suất và bổ sung công nghệ.
Điều này cho thấy, bài toán Cửa khẩu thông minh tại Lào Cai không chỉ nằm ở việc đầu tư một công trình mới, mà là từng bước thay đổi phương thức vận hành khu vực cửa khẩu theo hướng tự động hóa và số hóa.
Hoàn thiện quy định để đưa IGV vào vận hành
Nếu hạ tầng là nền tảng thì IGV được xem là một trong những mắt xích công nghệ quan trọng của mô hình Cửa khẩu thông minh. IGV là phương tiện có khả năng tự vận chuyển hàng hóa mà không cần người điều khiển trực tiếp.
Khi đưa vào khu vực cửa khẩu, IGV không chỉ liên quan đến hoạt động vận tải mà còn gắn với yêu cầu quản lý biên giới, kiểm tra hải quan, an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường. Vì vậy, việc đưa IGV vào vận hành không thể chỉ dựa trên hạ tầng công nghệ. Một hành lang pháp lý và bộ tiêu chuẩn kỹ thuật tương ứng cũng phải được hình thành.
 |
| Phối cảnh Cửa khẩu thông minh Lào Cai. Ảnh: Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Lào Cai. |
Theo Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Lào Cai, đây đang là một trong những phần việc được các cơ quan chức năng đã và đang tập trung triển khai.
Bộ Quốc phòng đang nghiên cứu xây dựng quy trình quản lý, kiểm tra, giám sát IGV tại khu vực biên giới. Trong khi đó, Bộ Xây dựng đã ban hành Kế hoạch số 10281/KH-BXD ngày 6/7/2026, xác định các nhiệm vụ liên quan đến xây dựng tiêu chí và quy định kỹ thuật đối với loại phương tiện này.
Ở góc độ quản lý hàng hóa, ngày 27/8/2026, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 128/2026/TT-BTC quy định về kiểm tra, giám sát và quản lý hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh và phương tiện vận tải hoạt động trong khu vực cửa khẩu thông minh được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.
Theo lộ trình, quý IV/2026, cơ quan chức năng sẽ tập trung rà soát cơ sở pháp lý, tiêu chuẩn, quy chuẩn hiện hành và xây dựng tiêu chí hoặc quy định kỹ thuật tạm thời phục vụ thí điểm. Sang quý I/2027, dự kiến vận hành thử nghiệm, giám sát và đánh giá thực tế. Trên cơ sở đó, các cơ quan chuyên môn tiếp tục hoàn thiện quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, cũng như quy định về kiểm tra, chứng nhận an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường đối với IGV.
Như vậy, việc chuẩn bị cho IGV đang được đặt song song với tiến độ xây dựng hạ tầng, thay vì chờ công trình hoàn thành mới giải quyết các vấn đề về phương tiện và quy trình vận hành.
Một yếu tố khác quyết định hiệu quả của cửa khẩu thông minh là khả năng kết nối giữa hai bên biên giới. Hạ tầng và phương tiện của Việt Nam dù được tự động hóa đến đâu cũng khó phát huy đầy đủ hiệu quả nếu phương thức vận hành phía đối diện không tương thích.
Nội dung này được đặt ra tại chương trình làm việc lần thứ nhất năm 2026 về phối hợp quản lý cửa khẩu giữa Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Lào Cai và Văn phòng Cửa khẩu, Chính quyền nhân dân huyện Hà Khẩu, tỉnh Vân Nam (Trung Quốc), ngày 4/9.
Trên cơ sở trao đổi về tiến độ dự án cửa khẩu thông minh tại lối thông quan cầu đường bộ Kim Thành - Bắc Sơn, hai bên thống nhất tiếp tục nghiên cứu phương án đưa IGV vào vận chuyển hàng hóa qua biên giới.
Cùng với IGV, hai bên thống nhất thúc đẩy tiến độ xây dựng cầu đường bộ qua sông Hồng khu vực Bát Xát - Bá Sái và việc mở các lối thông quan tương ứng.
Hai bên cũng tiếp tục triển khai thí điểm mô hình “Nhập có hàng, xuất có hàng” đến hết ngày 31/12/2026. Nội dung này được duy trì nhằm tăng tính linh hoạt và hiệu quả trong tổ chức vận chuyển hàng hóa qua biên giới.
Trong lĩnh vực xuất khẩu nông sản, hai bên đưa lô chanh xanh và bưởi tươi đầu tiên của Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc qua cửa khẩu Hà Khẩu vào danh mục hợp tác trọng điểm năm 2026, hướng tới xây dựng cặp cửa khẩu Kim Thành - Bắc Sơn trở thành cửa khẩu xuất, nhập khẩu đầu tiên đối với hai loại trái cây này vào thị trường Trung Quốc.
Việc khôi phục hoạt động của Bưu cục trao đổi thư quốc tế Hà Khẩu và Trạm trao đổi thư Lào Cai cũng được hai bên thống nhất phối hợp thúc đẩy, nhằm tạo thuận lợi hơn cho việc thông quan thư, bưu phẩm qua biên giới.
