Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản được kỳ vọng tiếp tục đà tăng trưởng trong quý IV

Kim ngạch xuất khẩu ngành nông, lâm, thủy sản ước đạt 56,3 tỷ USD, tăng 7,8% so với cùng kỳ. Ảnh: Tư liệu.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, bức tranh xuất khẩu ngành nông, lâm, thủy sản trong 9 tháng năm 2026 được nâng đỡ bởi nhiều ngành hàng cùng tăng trưởng. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu nông sản ước đạt 29,3 tỷ USD; lâm sản đạt 14,4 tỷ USD; thủy sản đạt gần 9,2 tỷ USD; sản phẩm chăn nuôi đạt hơn 564 triệu USD, tăng tới 24,6% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, cán cân thương mại toàn ngành nông, lâm, thủy sản tiếp tục duy trì mức xuất siêu khoảng 16,9 tỷ USD, khẳng định vai trò của khu vực nông nghiệp trong việc tạo nguồn thu ngoại tệ và đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế.

Điểm sáng nổi bật tiếp tục đến từ nhóm hàng rau quả với kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 7,35 tỷ USD, tăng 19,9% so với cùng kỳ, trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng chung. Ngành thủy sản cũng duy trì đà phục hồi với mức tăng 12,3% so với cùng kỳ; trong khi, gỗ và sản phẩm gỗ tiếp tục giữ vai trò trụ cột về quy mô, tạo nền tảng quan trọng cho mục tiêu xuất khẩu cả năm.

Tuy nhiên, phía sau những con số tích cực vẫn là yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng. Cà phê tăng 15,4% về lượng nhưng kim ngạch xuất khẩu giảm 7,3% do giá xuất khẩu bình quân giảm gần 20%; gạo cũng giảm 10,9% về giá trị. Những con số này phản ánh thực tế rằng lợi thế về sản lượng sẽ khó phát huy nếu chưa gắn chặt với chế biến sâu, thương hiệu và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng cho rằng, mục tiêu điều hành không phải chạy theo kim ngạch xuất khẩu bằng mọi giá mà là giữ vững ba trụ cột, gồm: gỗ và sản phẩm gỗ, thủy sản, rau quả, đồng thời chuyển từ “mở cửa thị trường” sang “mở được, vào được và giữ được thị trường”.

Thông điệp ấy cho thấy, thị trường không còn chỉ là nơi tiêu thụ sản phẩm mà đã trở thành yếu tố dẫn dắt cả chuỗi sản xuất, từ vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc đến tiêu chuẩn chất lượng và xây dựng thương hiệu. Đây cũng là nền tảng để xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam bước vào giai đoạn cạnh tranh bằng giá trị thay vì chỉ dựa vào sản lượng.

Từ kết quả 9 tháng năm 2026 cho thấy, triển vọng hoàn thành mục tiêu kim ngạch xuất khẩu ngành nông, lâm, thủy sản đạt khoảng 74,2 tỷ USD cho cả năm được đánh giá là hoàn toàn khả thi. Theo tính toán của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 3 tháng cuối năm ngành cần đạt khoảng 17,9 tỷ USD, tương đương bình quân gần 5,97 tỷ USD mỗi tháng. Đây là mức tăng phù hợp với đặc điểm quý IV luôn là cao điểm xuất khẩu của nhiều ngành hàng, khi nhu cầu tiêu dùng tại các thị trường lớn thường gia tăng.

Động lực lớn nhất vẫn đến từ những ngành hàng còn dư địa mở rộng như: gỗ và sản phẩm gỗ, thủy sản, rau quả, cao su và sản phẩm chăn nuôi. Song, triển vọng ấy chỉ thực sự bền vững khi những điểm nghẽn về logistics, tín dụng, kho lạnh, vùng nguyên liệu và thủ tục thông quan tiếp tục được tháo gỡ đồng bộ. Đây là những yếu tố quyết định khả năng chuyển lợi thế sản xuất thành năng lực cạnh tranh lâu dài, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt.

Một thách thức khác là mức độ tập trung thị trường còn khá cao. Khoảng 63% kim ngạch xuất khẩu rau quả phụ thuộc Trung Quốc, gần 59% cao su hướng vào thị trường này, trong khi khoảng một nửa kim ngạch xuất khẩu gỗ tập trung tại Hoa Kỳ. Bên cạnh đó, các quy định về chống mất rừng của Liên minh châu Âu, chống khai thác IUU, kiểm soát dư lượng và truy xuất nguồn gốc đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với doanh nghiệp và vùng nguyên liệu.

Theo Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam Nguyễn Nam Hải, việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, phát thải carbon và tiêu chuẩn bền vững sẽ tạo nền tảng nâng cao sức cạnh tranh của ngành cà phê, đồng thời hình thành mô hình dữ liệu có thể mở rộng sang nhiều ngành hàng khác khi dữ liệu trở thành lợi thế cạnh tranh mới trong thương mại toàn cầu.

Ở góc độ chiến lược, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh, yêu cầu chuyển từ tư duy “sản xuất, cung ứng rồi tìm thị trường xuất khẩu” sang nghiên cứu thị trường để tổ chức sản xuất, lấy doanh nghiệp làm trung tâm của chuỗi giá trị, quản trị dựa trên dữ liệu số và lấy hiệu quả sản xuất, xuất khẩu, năng lực cạnh tranh cùng thu nhập của người sản xuất làm thước đo.

Định hướng này không chỉ nhằm hoàn thành mục tiêu kim ngạch xuất khẩu đạt 74,2 tỷ USD trong năm 2026 mà còn tạo nền tảng hướng tới mục tiêu cao hơn, nâng kim ngạch xuất khẩu ngành nông, lâm, thủy sản lên 100 tỷ USD vào năm 2030.

Nhìn về phía trước, xuất khẩu ngành nông, lâm, thủy sản được kỳ vọng tiếp tục duy trì đà tăng trong quý IV/2026 nhờ nhu cầu thị trường cải thiện và dư địa của các ngành hàng chủ lực vẫn còn khá lớn. Tuy nhiên, tăng trưởng bền vững sẽ phụ thuộc vào khả năng chuyển hóa lợi thế về sản lượng thành giá trị gia tăng thông qua chế biến sâu, thương hiệu, chuyển đổi số và liên kết vùng nguyên liệu. Khi chuỗi giá trị được tổ chức hiệu quả hơn, ngành nông nghiệp Việt Nam sẽ không chỉ hoàn thành mục tiêu xuất khẩu năm 2026 mà còn tạo nền tảng vững chắc để nâng cao sức cạnh tranh, khẳng định vị thế trên thị trường thế giới.