 |
| Tôm hùm chủ yếu xuất khẩu sang Trung Quốc. Ảnh: N.H |
Nhờ mở cửa thị trường và ưu đãi thuế quan
Năm 2025, xuất khẩu tôm hùm của Việt Nam sang Trung Quốc lập kỷ lục 858 triệu USD, tăng 208% so với năm 2024.
Trung Quốc trở thành thị trường nhập khẩu tôm hùm lớn nhất của Việt Nam, chiếm gần như toàn bộ kim ngạch xuất khẩu tôm hùm (845 triệu USD).
Theo phân tích của bà Lê Hằng - Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam, Trung Quốc tăng nhập khẩu tôm hùm của Việt Nam trong năm 2025 là kết quả của nhiều yếu tố cộng hưởng.
Về phía cầu, tầng lớp trung lưu và giàu có Trung Quốc có nhu cầu ẩm thực cao cấp ngày càng lớn, coi tôm hùm là món ăn vừa ngon vừa mang ý nghĩa may mắn trong các dịp lễ.
Về phía cung, Việt Nam đã nhanh nhạy thích ứng: tập trung nuôi loài tôm hùm được phép, mở rộng quy mô sản xuất và đáp ứng các tiêu chuẩn kiểm dịch khắt khe. Quan hệ thương mại Việt–Trung cũng được cải thiện rõ rệt, tạo kênh thông thoáng để tôm hùm sang Trung Quốc chính ngạch với ưu đãi thuế quan.
Bên cạnh đó, cạnh tranh quốc tế thay đổi, nhất là sự vắng mặt của tôm hùm Úc và rào cản thuế với Bắc Mỹ đã tạo “thiên thời, địa lợi” cho tôm hùm Việt Nam chiếm lĩnh thị trường.
Với đà tăng trưởng ấn tượng, xuất khẩu tôm hùm sang Trung Quốc tăng hơn 3 lần chỉ trong năm qua, Việt Nam đang nổi lên như nguồn cung tôm hùm quan trọng cho Trung Quốc.
Tuy nhiên, để giữ vững và phát triển bền vững, Việt Nam cần tiếp tục nâng cao chất lượng, ổn định nguồn cung và chủ động ứng phó với các tiêu chuẩn mới cũng như sự trở lại của các đối thủ cạnh tranh trong tương lai.
Theo bà Hằng, trong năm 2025, thương mại điện tử và chuỗi bán lẻ hiện đại tại Trung Quốc phát triển mạnh, giúp tôm hùm nhập khẩu tiếp cận rộng rãi người tiêu dùng hơn. Nhờ thị trường tỷ dân sẵn sàng “mở hầu bao”, tổng lượng tôm hùm Trung Quốc nhập khẩu 3 quý đầu 2025 đạt gần 49.900 tấn, tăng 13% so với cùng kỳ. Nhu cầu tăng mạnh này tạo cơ hội lớn cho các nhà cung ứng như Việt Nam.
Đáng chú ý, các sản phẩm thủy sản chủ lực của Việt Nam như tôm hùm, tôm sú, cá tra... đều đã được phía Trung Quốc miễn thuế nhập khẩu theo các hiệp định thương mại tự do. Nhờ lợi thế thuế quan 0% (không bị áp thuế trừng phạt), tôm hùm Việt Nam có giá bán cạnh tranh hơn hẳn so với tôm hùm từ Mỹ, Canada (đang chịu thuế nhập khẩu lần lượt ~17% và 32%).
Bên cạnh đó, vị trí địa lý gần giúp rút ngắn thời gian vận chuyển tôm hùm sống sang Trung Quốc, giảm hao hụt và chi phí logistics. Những yếu tố này tạo lợi thế thương mại rõ rệt, khuyến khích Trung Quốc tăng mua tôm hùm từ Việt Nam.
Đến cuối 2024, Trung Quốc vẫn cấm nhập tôm hùm bông và chỉ cho phép tôm hùm xanh, giúp định hướng rõ ràng cho người nuôi Việt Nam tập trung vào loài được phép. Lãnh đạo Hải quan Trung Quốc thông tin, hai nước đang hợp tác chặt chẽ về nông thủy sản, và các quy trình kiểm dịch sẽ được đơn giản hóa khi doanh nghiệp tuân thủ tiêu chuẩn chất lượng chuỗi sản xuất.
Để đáp ứng nhu cầu khổng lồ từ Trung Quốc, ngành tôm hùm Việt Nam đã mở rộng quy mô nuôi trong những năm gần đây. Theo VASEP, Việt Nam hiện có nguồn cung tôm hùm xanh dồi dào – đây là lợi thế giúp nhanh chóng tăng xuất khẩu khi Trung Quốc “khát hàng”.
Chuyển từ xuất khẩu tiểu ngạch sang chính ngạch
Năm 2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng khi Trung Quốc vượt Mỹ trở thành thị trường nhập khẩu thủy sản lớn nhất của Việt Nam.
Bên cạnh đó, quan hệ thương mại Việt–Trung trong lĩnh vực nông thủy sản có nhiều bước tiến tích cực gần đây.
Trung Quốc đã phê duyệt nhập khẩu chính ngạch nhiều mặt hàng nông sản Việt Nam thông qua việc ký kết các Nghị định thư song phương, mở rộng cửa cho nông sản, thủy sản Việt.
Nhờ những nỗ lực trên, đến năm 2025, hoạt động xuất khẩu tôm hùm sang Trung Quốc đã diễn ra theo kênh chính ngạch ổn định hơn.
Hiện Việt Nam có 46 cơ sở đóng gói thủy sản sống (chủ yếu là tôm hùm) được phía Trung Quốc phê duyệt mã số để xuất khẩu. Các doanh nghiệp đã tuân thủ chặt chẽ yêu cầu truy xuất nguồn gốc, gắn tem cho tôm hùm thí điểm ở Phú Yên, và nâng cao kiểm soát chất lượng theo tiêu chuẩn phía bạn.
Trước đây, phần lớn tôm hùm Việt Nam xuất sang Trung Quốc theo đường tiểu ngạch qua biên giới, tiềm ẩn nhiều rủi ro về ách tắc và ép giá nông dân. Nay, hai nước đều chú trọng chuẩn hóa thương mại và giảm phụ thuộc các kênh không chính thức. Các địa phương và doanh nghiệp Trung Quốc muốn nhập khẩu trực tiếp từ Việt Nam thay vì qua trung gian, và nhiều doanh nghiệp Trung Quốc đã sang Việt Nam tìm kiếm cơ hội đầu tư chuỗi cung ứng nông sản tại chỗ.
Về phía Việt Nam, cơ quan quản lý siết chặt việc cấp chứng thư xuất khẩu và kiểm soát chất lượng đồng đều cho hàng xuất sang Trung Quốc, nhằm nâng uy tín sản phẩm và đảm bảo cạnh tranh công bằng. Quan hệ thương mại hai nước được nâng tầm thông qua các diễn đàn hợp tác nông sản thường niên và tận dụng lợi thế liền kề biên giới để tăng tốc luân chuyển hàng hóa. Nhờ sự phối hợp này, xuất khẩu tôm hùm nói riêng và nông sản Việt Nam nói chung sang Trung Quốc trong năm 2025 đạt mức kỷ lục, mang lại lợi ích cho cả đôi bên.
Về phía Trung Quốc, việc tăng nhập khẩu tôm hùm từ Việt Nam cũng nằm trong chiến lược đa dạng hóa đối tác. Sau giai đoạn căng thẳng thương mại với các nước phương Tây (Mỹ, Australia...), Trung Quốc chủ động xích lại gần các nước láng giềng ASEAN để ổn định nguồn cung thực phẩm.
Với những lợi thế trên, tôm hùm Việt Nam được coi là “món sản vật cho người giàu” mà giới sành ăn Trung Quốc sẵn sàng chi tiền để thưởng thức – đây là cơ hội vàng để ngành tôm hùm Việt Nam khẳng định vị thế và thương hiệu.
