Thủy sản xuất khẩu tăng chậm lại, Trung Quốc vẫn “gánh” tăng trưởng

Các doanh nghiệp thủy sản tăng cường tiếp thị, giới thiệu sản phẩm xuất khẩu. Ảnh: T.H

Trung Quốc trở thành “đầu tàu”

Theo bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), sau giai đoạn tăng trưởng khả quan trong 2 tháng đầu năm, xuất khẩu thủy sản Việt Nam trong tháng 3/2026 đã có dấu hiệu tăng chậm lại, phản ánh rõ hơn bức tranh cầu thế giới còn nhiều biến động.

Theo đó, tháng 3, kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt khoảng 927 triệu USD, tăng hơn 5% so với cùng kỳ. Lũy kế quý I/2026, toàn ngành đạt 2,64 tỷ USD, tăng gần 8%.

Dù vẫn duy trì tăng trưởng dương, mức tăng này thấp hơn nhiều so với nhịp tăng khoảng 20% của hai tháng đầu năm, cho thấy đà phục hồi đang chững lại và phụ thuộc lớn vào một số thị trường chủ lực.

Điểm sáng lớn nhất trong bức tranh xuất khẩu thủy sản Việt Nam là thị trường Trung Quốc & Hồng Kông. Trong quý I, xuất khẩu sang thị trường này đạt khoảng 764 triệu USD, tăng gần 45% so với cùng kỳ. Riêng tháng 3 đạt hơn 250 triệu USD, tăng trên 50%.

Đây là mức tăng cao nhất trong các thị trường xuất khẩu chủ lực và là yếu tố quan trọng giúp toàn ngành giữ được đà tăng trưởng, trong khi xuất khẩu sang Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc đều giảm.

Theo phân tích của bà Lê Hằng, tăng trưởng mạnh từ Trung Quốc trong quý I đến từ nhu cầu tiêu dùng dịp Tết, sức mua tích cực ở phân khúc trung - cao cấp và lợi thế địa lý giúp doanh nghiệp Việt Nam phản ứng nhanh với các nhịp tăng ngắn hạn.

Tác động của thị trường này cũng thể hiện rõ trong cơ cấu mặt hàng. Ở nhóm tôm, tăng trưởng chủ yếu đến từ tôm hùm, mặt hàng giá trị cao, phụ thuộc lớn vào nhu cầu từ Trung Quốc. Trong khi đó, tôm chân trắng, sản phẩm chủ lực tại Mỹ và EU gần như đi ngang.

Với cá tra, Trung Quốc tiếp tục là thị trường tiêu thụ lớn nhất, góp phần duy trì tăng trưởng ổn định. Một số nhóm hàng khác như cua ghẹ, nhuyễn thể cũng hưởng lợi từ nhu cầu tại châu Á.

Đáng chú ý, cá rô phi nổi lên là điểm sáng mới. Trong quý I/2026, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này ước đạt 35 triệu USD, tăng khoảng 190% so với cùng kỳ, nối tiếp đà tăng mạnh của năm 2025.

Tăng trưởng, nhưng áp lực không nhỏ

Dù đóng vai trò “gánh” tăng trưởng trong ngắn hạn, việc phụ thuộc ngày càng lớn vào Trung Quốc cũng đặt ra nhiều rủi ro.

Theo VASEP, đây là thị trường có độ nhạy cao với chính sách nhập khẩu, kiểm soát biên mậu, tiêu chuẩn chất lượng và nhịp cấp phép. Chỉ cần thay đổi nhỏ về điều hành cũng có thể khiến dòng chảy thương mại biến động mạnh.

Bên cạnh đó, nhu cầu tại thị trường này mang tính mùa vụ rõ nét. Sau giai đoạn cao điểm đầu năm, nhập khẩu có thể chững lại khi yếu tố Tết qua đi và tồn kho nội địa tăng. Áp lực cạnh tranh cũng gia tăng, nhất là từ Ecuador ở phân khúc tôm nguyên con giá cạnh tranh.

Trong khi đó, các thị trường chủ lực khác chưa tạo được lực kéo mới. Xuất khẩu sang Mỹ trong quý I giảm hơn 10%, tiếp tục là “điểm nghẽn” lớn do cầu yếu, rào cản kỹ thuật và áp lực thuế chống bán phá giá đối với tôm.

Tôm hùm xuất khẩu sang Trung Quốc tăng trưởng rất mạnh. Ảnh: N.H

Với thị trường Nhật Bản và Hàn Quốc cũng giảm khoảng 10%, phản ánh tiêu dùng chưa phục hồi rõ. Thị trường EU gần như đi ngang, cho thấy sức cầu ổn định nhưng chưa đủ mạnh để tạo bứt phá.

Ở chiều tích cực, ASEAN, Australia, Đài Loan và một số thị trường mới nổi tiếp tục tăng trưởng, góp phần mở rộng đầu ra và giảm bớt áp lực phụ thuộc.

Bước sang quý II/2026, VASEP dự báo xuất khẩu thủy sản vẫn có thể duy trì tăng trưởng dương, nhưng mức tăng sẽ phân hóa mạnh hơn. Trung Quốc & Hong Kong tiếp tục là động lực chính, song tốc độ tăng nhiều khả năng chậm lại khi yếu tố mùa vụ qua đi.