Quản lý phế liệu nhập khẩu làm nguyên liệu sản xuất thế nào cho đúng?

Phế liệu giấy được phép NK

Thời gian qua, cơ quan Hải quan ghi nhận vướng mắc liên quan đến thủ tục quá cảnh hàng hóa là phế liệu giấy phát sinh tại Chi cục Hải quan khu vực XII.

Để có cơ sở hướng dẫn Hải quan khu vực và các DN thực hiện theo quy định, Cục Hải quan đã có văn bản trao đổi với Bộ Công Thương về vấn đề này.

Theo ý kiến của Bộ Công Thương, hoạt động quá cảnh mặt hàng giấy từ Lào qua lãnh thổ Việt Nam thực hiện theo quy định tại Luật Thương mại, Luật Quản lý ngoại thương, Nghị định 69/2018/NĐ-CP, Hiệp định quá cảnh hàng hóa giữa Chính phủ nước CHXHCN Việt Nam và Chính phủ nước CHDCND Lào, Thông tư 22/2009/TT-BCT, Thông tư 38/2025/TT-BCT của Bộ Công Thương sửa đổi, bổ sung một số quy định về phân cấp thực hiện thủ tục hành chính trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương, Quyết định số 13/2023/QĐ-TTg ngày 22/5/2023 của Thủ tướng Chính phủ Ban hành Danh mục phế liệu được phép NK từ nước ngoài làm nguyên liệu sản xuất và các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan.

Số lượng phế liệu NK đang tồn đọng tại các cảng biển mỗi năm lên tới hàng nghìn container. Ảnh: T.H

Căn cứ các quy định hiện hành, Bô Công Thương cho biết, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) là cơ quan có thẩm quyền quản lý mặt hàng phế liệu; Bộ Công Thương là cơ quan có thẩm quyền xem xét, cấp giấy phép quá cảnh hàng hóa thuộc Danh mục hàng hoá cấm kinh doanh, cấm XK, tạm ngừng XK, cấm NK, tạm ngừng NK; Bộ Tài chính (Cục Hải quan) là cơ quan có thẩm quyền giải quyết thủ tục hải quan cho DN thực hiện hoạt động quá cảnh hàng hóa.

Cũng trên cơ sở ý kiến của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, mặt hàng phế liệu giấy (mã HS 47071000) theo quy định tại Quyết định số 13/2023/QĐ-TTg và đáp ứng QCVN 33:2024/BTNMT không thuộc Danh mục cấm NK. Theo đó, mặt hàng này của chủ hàng từ Lào khi quá cảnh qua lãnh thổ Việt Nam thực hiện thủ tục tại cơ quan Hải quan.

Bộ Công Thương cho biết sẽ chỉ đạo các đơn vị trực thuộc liên quan hướng dẫn DN thực hiện theo quy định.

Trước đó, ngày 9/7/2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã có công văn trao đổi về vấn đề này gửi Bộ Công Thương. Bộ Nông nghiệp và Môi trường nêu rõ phế liệu NK làm nguyên liệu sản xuất phải thuộc Danh mục phế liệu được phép NK từ nước ngoài làm nguyên liệu sản xuất do Thủ tướng Chính phủ ban hành tại Quyết định số 13/2023/QĐ-TTg và đáp ứng Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về phế liệu NK làm nguyên liệu sản xuất.

Theo đó, phế liệu giấy (Giấy kraft hoặc bìa kraft hoặc giấy hoặc bìa sóng, chưa tẩy trắng) có mã HS là 4707 10 00 (thuộc Danh mục phế liệu được phép NK từ nước ngoài làm nguyên liệu sản xuất) và đáp ứng QCVN 33:2024/BTNMT - Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về phế liệu giấy NK làm nguyên liệu sản xuất được phép NK vào Việt Nam và không thuộc Danh mục cấm NK.

Tuy nhiên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, tại khoản 6 Điều 6 Luật Bảo vệ môi trường quy định “NK, tạm nhập, tái xuất, quá cảnh chất thải từ nước ngoài dưới mọi hình thức” là một trong các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động bảo vệ môi trường.

Do đó, toàn bộ chất thải, phế thải, phế liệu (không thuộc Danh mục phế liệu được phép NK từ nước ngoài làm nguyên liệu sản xuất do Thủ tướng Chính phủ ban hành tại Quyết định số 13/2023/QĐ-TTg) là Danh mục cấm XNK theo quy định.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị Bộ Công Thương xem xét hướng, dẫn quá cảnh giấy phế liệu có mã HS là 4707 10 00 (đã đáp ứng QCVN 33:2024/BTNMT) theo đúng thẩm quyền và quy định.

Không phải phế liệu nào cũng được phép NK

Trong quá trình thực hiện các thủ tục liên quan đến NK hàng hóa, nhiều DN cũng thắc mắc những phế liệu nào được phép NK và sử dụng trong sản xuất. Để hiểu và nắm rõ hơn các quy định, DN cần phải nắm kỹ nguyên lý và định nghĩa về phế liệu.

Theo đó, tại khoản 27 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường 2020 đưa ra khái niệm phế liệu là vật liệu được thu hồi, phân loại, lựa chọn từ những vật liệu, sản phẩm loại ra trong quá trình hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ hoặc tiêu dùng để sử dụng làm nguyên liệu cho một quá trình sản xuất khác.

Phế liệu là giấy nhập khẩu. Ảnh: N.Linh

Như vậy, phế liệu là những vật liệu, sản phẩm đã qua sử dụng hoặc bị loại bỏ trong quá trình sản xuất, sinh hoạt nhưng vẫn còn giá trị sử dụng nhất định và có thể được tái chế, tái sử dụng làm nguyên liệu cho các quy trình sản xuất mới.

Việc NK phế liệu làm nguyên liệu sản xuất không chỉ giúp tiết kiệm chi phí nguyên liệu mà còn góp phần giảm thiểu lượng chất thải, bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, không phải loại phế liệu nào cũng được phép NK và sử dụng trong sản xuất.

Theo đánh giá của một công chức Hải quan có nhiều năm làm công tác giám sát hàng hóa tại cảng biển, xét ở phương diện nào đó phê liệu là những sản phẩm có hại. Mức độ có hại được quyết định bởi tính chất của nguyên, vật liệu không đạt yêu cầu cho sản phẩm cần sản xuất. Ví dụ, hóa chất dùng để sản xuất sơn sẽ có hại hơn là vải không đảm bảo chất lượng cho sản xuất đồ may mặc. Vì vậy, công tác kiểm soát phế liệu khi cho phép sử dụng chúng, kể cả việc NK cho mục đích này có ý nghĩa quan trọng trong việc nhằm ngăn ngừa việc NK ồ ạt phế liệu gây hại đến sức khỏe cộng đồng, gây ô nhiễm lâu dài đến môi trường sống.

Cũng theo đánh giá của cơ quan quản lý, tại nhiều quốc gia, nhất là những quốc gia thiếu nguồn nguyên liệu cho sản xuất và chế biến, các loại phế liệu sớm được coi là một loại tài nguyên và việc mua bán, XNK phế liệu được quan tâm. Trong đó, phế liệu kim loại được quan tâm nhiều hơn.

Tại Việt Nam, nhà nước cũng cho phép NK phế liệu để sản xuất các sản phẩm phục vụ đời sống kinh tế, xã hội mặc dù đang đối mặt với rủi ro môi trường nhất định. Để tránh rủi ro môi trường, pháp luật hiện hành không coi phế liệu là hàng hóa thông thường và điều chỉnh các quan hệ mua bán phế liệu bằng pháp luật bảo vệ môi trường. Nền tảng pháp lý cơ bản cho hoạt động NK phế liệu được quy định trong Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và Nghị định 08/2022/NĐ-CP.

Theo đó, điều kiện là chốt chặn đầu tiên đối với rủi ro môi trường khi NK phế liệu và không phải chủ thể nào cũng có thể NK phế liệu từ nước ngoài vào Việt Nam. Tổ chức, cá nhân chỉ được NK phế liệu từ nước ngoài khi đáp ứng đủ các yêu cầu về bảo vệ môi trường.

Ngoài ra, phế liệu rất đa dạng về loại, tính chất lý hóa và mức độ rủi ro môi trường, đặc biệt là rủi ro đối với sức khỏe con người. Do đó, tại Quyết định số 13/2023/QĐ-TTg, Chính phủ quy định phế liệu được phép NK từ nước ngoài làm nguyên liệu sản xuất chỉ bao gồm 5 nhóm: phế liệu sắt, thép, gang; phế liệu và mẩu vụn của nhựa (plastic); phế liệu giấy; phế liệu thủy tinh; phế liệu kim loại màu.

Đáng chú ý, cá nhân, tổ chức chỉ được NK những phế liệu thuộc danh mục đã được quy định tại Quyết định số 13/2023/QĐ-TTg. Đặc biệt, phế liệu NK không được nhiễm phóng xạ, chứa đựng vi trùng gây bệnh hay các chất độc.