Nông nghiệp khẳng định vai trò trụ đỡ của nền kinh tế

Vững vàng trong biến động

Tại Hội nghị đối thoại với nông dân năm 2025 tổ chức ngày 10/12, Thủ tướng chính phủ Phạm Minh Chính đánh giá, trong suốt hơn 40 năm đổi mới, nông nghiệp - nông dân - nông thôn luôn giữ vai trò trụ đỡ của nền kinh tế, đóng góp quan trọng vào ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và bảo đảm an sinh xã hội. Khu vực này đã giúp Việt Nam thoát nghèo, hoàn thành các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ và xây dựng thương hiệu nông sản có uy tín trên thị trường quốc tế.

Năm 2025, ngành Nông nghiệp phải đối mặt với nhiều biến động, từ thiên tai cực đoan, mưa lũ liên tiếp đến thị trường thế giới bất định, chi phí logistics leo thang... Tuy nhiên, trong bối cảnh đó, nông nghiệp đã chứng minh sức chống chịu bền bỉ, sản xuất ổn định và phục hồi nhanh chóng sau thiên tai tạo động lực cho tăng trưởng XK.

Khép lại năm 2025, kim ngạch XK nông, lâm, thủy sản đạt hơn 70,09 tỷ USD, tăng 12% so với cùng kỳ và vượt kim ngạch cả năm 2024; xuất siêu ước đạt 20 tỷ USD, tăng trên 19% so với cùng kỳ năm 2024. Nhiều mặt hàng XK đã xác lập kỷ lục mới như cà phê đạt 8 tỷ USD, tăng gần 60%; rau quả đạt 8,59 tỷ USD, tăng gần 20%...

Ứng dụng drone trong sản xuất lúa tại An Giang giúp gieo sạ, bón phân và phun thuốc chính xác, tiết kiệm chi phí, giảm lao động thủ công và hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.

Kết quả này có được là nhờ nguồn cung dồi dào từ sản xuất trong nước và năng lực đáp ứng yêu cầu thị trường ngày càng cao của nông dân và DN. Với đà phục hồi sản xuất và tăng trưởng XK như hiện nay, ngành Nông nghiệp kiên định mục tiêu tăng trưởng khoảng 4% và phấn đấu kim ngạch XK nông, lâm, thủy sản cả năm đạt 70 tỷ USD.

Phát biểu tham luận tại phiên tọa đàm nằm trong chuỗi sự kiện của Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2025, triển vọng 2026 với chủ đề “Kinh tế Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, chuyển đổi xanh trong kỷ nguyên số” diễn ra ngày 16/12, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng cho rằng, trong hơn 80 năm qua, ngành Nông nghiệp đã đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, giữ vai trò bảo đảm an ninh lương thực quốc gia, ổn định xã hội, đồng thời là nền tảng cho nhiều ngành kinh tế và thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững, cam kết quốc tế của Việt Nam.

Thực tế, để đạt được con số ấn tượng về XK năm 2025, nông nghiệp Việt Nam đã trải qua một chặng đường “nâng cấp” toàn diện chất lượng, tiêu chuẩn và chuỗi cung ứng. Nếu như trước đây, nông sản chỉ dựa vào lợi thế sản lượng thì nay tập trung nhiều vào chất lượng với phân khúc chế biến sâu ngày càng được coi trọng. Có thể nói, trước những biến động khó lường của thời tiết, khí hậu và diễn biến phức tạp của thị trường thế giới, ngành Nông nghiệp đang chứng minh vai trò trụ đỡ kinh tế đất nước khi kiên trì thích ứng, chủ động đổi mới và từng bước nâng tầm giá trị.

Tuy nhiên, khi Việt Nam tiến gần ngưỡng thu nhập trung bình cao với GDP bình quân đầu người vượt 5.000 USD vào năm 2025, việc tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững trở thành yêu cầu tất yếu. Đây được xem là nền tảng để đất nước tiến tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045.

Gieo mầm khát vọng mục tiêu xuất khẩu 100 tỷ USD

Cũng tại Hội nghị đối thoại với nông dân năm 2025, Thủ tướng Phạm Minh Chính nêu rõ, năm 2025, Việt Nam trở thành nước thu nhập trung bình cao với mức thu nhập bình quân đầu người trên 5.000 USD. Thành quả này có được nhờ công nghiệp.

Tuy nhiên, để thực hiện mục tiêu tới năm 2045, trở thành nước phát triển, thu nhập cao, Việt Nam phải dựa vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Mục tiêu này đòi hỏi khu vực nông nghiệp, đặc biệt là hợp tác xã, phải thay đổi tư duy và hành động. Năm 2025, nông nghiệp Việt Nam ghi nhận sức bền với nhiều thành tựu nổi bật, nhưng theo đánh giá của giới chuyên môn vẫn còn nhiều “nút thắt chiến lược” cần tháo gỡ là nền tảng khoa học công nghệ chưa đủ mạnh để tạo bứt phá mang tính dẫn dắt và tư duy sản xuất chưa thật sự đổi mới, bám theo tín hiệu cung-cầu và chuỗi giá trị.

Tháng 11/2025, Bộ Chính trị có Kết luận số219-KL/TW về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 16/6/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 nhấn mạnh động lực then chốt của khoa học công nghệ trong phát triển nông nghiệp giai đoạn mới. Thủ tướng khẳng định, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là lựa chọn chiến lược để đạt mục tiêu XK 100 tỷ USD nông sản. Để góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số của nền kinh tế giai đoạn 2026 - 2030, Bộ trưởng Trần Đức Thắng cho biết, ngành Nông nghiệp đặt mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng khoảng 3,5% mỗi năm trong 5 năm tới. Trong đó, trọng tâm là bảo đảm an ninh lương thực quốc gia, không để xảy ra thiếu đói cục bộ, đồng thời hướng tới mục tiêu kim ngạch XK nông lâm thủy sản đạt 100 tỷ USD. Bên cạnh đó, ngành Nông nghiệp sẽ đẩy mạnh chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng xanh, sạch, an toàn thực phẩm, phát triển nông nghiệp tuần hoàn, giảm phát thải, tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, chế biến sâu nhằm nâng cao năng suất và giá trị gia tăng. Song song với đó là chủ động phòng, chống thiên tai, giảm thiểu tác động bất lợi của thời tiết cực đoan tới sản xuất và đời sống người dân. Thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tập trung thực hiện đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp tại các chương trình, kế hoạch hành động về triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW. Trong đó, thực hiện chuyển đổi số toàn diện, ứng dụng mạnh mẽ trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn trong quản lý, đào tạo, nghiên cứu; xây dựng hệ sinh thái đào tạo số ngành nông nghiệp; tập trung nghiên cứu các nhiệm vụ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số có tính ứng dụng cao trong nông nghiệp...

Để tiếp tục giải quyết những khó khăn, nút thắt, điểm nghẽn nhằm xây dựng nền nông nghiệp thịnh vượng, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh, làm chủ khoa học, công nghệ, Thủ tướng Phạm Minh Chính đề nghị các cấp, các ngành các địa phương tiếp tục xác định nông nghiệp, nông dân, nông thôn có vị trí chiến lược lâu dài, là nền tảng quan trọng bảo đảm ổn định vĩ mô, tăng trưởng bền vững. Cùng với đó, cần coi nông dân là trung tâm, là chủ thể, là động lực, nguồn lực; chuyển mạnh sang tư duy sản xuất hàng hoá, đẩy mạnh cơ cấu lại theo hướng phát triển nông nghiệp xanh, hữu cơ, tuần hoàn, phát thải thấp, bảo vệ môi trường sinh thái; ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số toàn diện; phát huy tiềm năng, lợi thế của từng vùng, từng địa phương.Đồng thời, xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là then chốt tháo gỡ những nút thắt, điểm nghẽn trong nông nghiệp, nông thôn hiện nay, là động lực đột phá để nâng cao giá trị gia tăng, chất lượng cả sản phẩm nông nghiệp. Xây dựng cơ chế đặt hàng giữa nhà khoa học - doanh nghiệp - hợp tác xã - nông dân.

Các bộ, ngành, cơ quan liên quan nghiên cứu xây dựng cơ chế hợp tác công - tư để phát triển hạ tầng số hiện đại, đáp ứng yêu cầu của người nông dân; nghiên cứu và xây dựng cơ chế, chính sách về bảo hiểm nông nghiệp theo hướng đơn giản, dễ tiếp cận; cương quyết tuyên chiến với thực phẩm bẩn, không bảo đảm an toàn, chú trọng đầu tư nền tảng dữ liệu số về nông nghiệp - môi trường, phục vụ truy xuất nguồn gốc, phát thải carbon và quản trị chuỗi giá trị.

Phát triển mạng lưới hợp tác xã số, trạm khuyến nông số, vùng nguyên liệu số hóa, gắn thương mại điện tử nông sản với hệ thống truy xuất quốc gia. Tăng cường đầu tư xây dựng các trung tâm, phòng kiểm nghiệm đạt chuẩn.

Thủ tướng bày tỏ tin tưởng và mong muốn rằng đội ngũ người nông dân thời đại mới - người hội tụ đủ những phẩm chất “Trí tuệ - Sáng tạo - Số hóa - Làm chủ - Bản lĩnh - Tiên phong - Khát vọng - Cống hiến” sẽ là những chủ thể quan trọng để xây dựng nền nông nghiệp Việt Nam thịnh vượng, đưa sản phẩm nông nghiệp Việt Nam vươn cao, bay xa trên bản đồ nông nghiệp thế giới.

TS. Đặng Kim Sơn, Nguyên Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển Nông thôn (nay là Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường): Nông nghiệp Việt Nam 5 năm qua đang bước vào giai đoạn chuyển đổi quyết liệt về chất; từ bán hàng thô, từ tiêu dùng theo số lượng sang xuất khẩu các sản phẩm chế biến sâu, phục vụ nhu cầu tiêu dùng có giá trị gia tăng cao. Ở trong nước, đáp ứng đầy đủ nhu cầu số lượng và chất lượng với tốc độ tăng thu nhập 6,5% (2022-2024) của 100 triệu người, với tỷ lệ đô thị hóa 44% (2025). Ở ngoài nước, kim ngạch xuất khẩu đạt mốc 70 tỷ USD năm 2025, mở ra mục tiêu phấn đấu của ngành xuất khẩu 100 tỷ USD. Hiện tại, thị trường xuất khẩu đang mở rộng. Việt Nam đã tham gia 17 Hiệp định thương mại tự do ký kết với hơn 60 nền kinh tế. Việt Nam đã chuyển mình thành công để chiếm lĩnh và phát triển thị trường mạnh mẽ đáng khích lệ. “Tam nông” thời gian qua đã khẳng định vai trò trụ đỡ đảm bảo an ninh lương thực, thực phẩm, tạo việc làm, xóa đói giảm nghèo, phòng chống thiên tai. Đến nay, vai trò của “tam nông” đã được xác định rõ như một lợi thế quốc gia trong xuất khẩu nông sản, cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp và bổ sung nguồn lao động cho khu vực dịch vụ. Nhờ đó, trong cả giai đoạn khó khăn lẫn khi nền kinh tế tăng trưởng, đất nước đều có thể dựa vào khu vực này như một điểm tựa quan trọng. Đây là điều kiện đặc biệt mà ít nước trên thế giới có được, nhất là trong bối cảnh dân số thế giới tăng mạnh và già đi nhanh chóng, tài nguyên đi đến giới hạn và biến đổi khí hậu tăng tốc. Lợi thế về nông nghiệp sẽ đem lại sức mạnh kinh tế, trực tiếp thúc đẩy phát triển đất nước và ổn định xã hội quốc gia, đồng thời tạo ra sức mạnh mềm cho dân tộc.