Chương trình hành động ban hành kèm Quyết định số 419/QĐ-BTC của Bộ Tài chính thực hiện Nghị quyết số 29/NQ-CP của Chính phủ và Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị, đã xác định hàng loạt nhiệm vụ trọng tâm đối với lĩnh vực thuế. Điểm nhấn nổi bật là hoàn thiện cơ chế phân cấp nguồn thu giữa ngân sách Trung ương và địa phương, rà soát nguyên tắc phân chia thuế giá trị gia tăng, đồng thời nghiên cứu lộ trình triển khai các sắc thuế mới nhằm tăng tính bền vững, minh bạch của hệ thống tài chính công trong giai đoạn 2026-2030.
 |
| Hoàn thiện cơ chế phân cấp nguồn thu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong quản lý ngân sách. |
Hoàn thiện cơ chế phân cấp nguồn thu, tăng tính chủ động cho địa phương
Chương trình hành động cho thấy định hướng điều hành tài chính - ngân sách trong giai đoạn tới đang được đặt trên nền tảng đổi mới mạnh mẽ, với yêu cầu vừa mở rộng không gian tự chủ cho địa phương, vừa bảo đảm kỷ luật, kỷ cương và khả năng điều tiết vĩ mô của ngân sách nhà nước.
Trong đó, lĩnh vực thuế được xác định là một trong những trụ cột quan trọng để thực hiện mục tiêu cơ cấu lại nguồn thu theo hướng ổn định hơn, công khai hơn và phù hợp hơn với yêu cầu phát triển mới.
Theo đó, Bộ Tài chính giao Vụ Ngân sách nhà nước chủ trì nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế phân cấp nguồn thu giữa ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương.
Nhiệm vụ này được đặt trên cơ sở tăng cường tính chủ động và tự chủ cho ngân sách địa phương, qua đó tạo điều kiện để các địa phương có thêm dư địa điều hành, đồng thời phát huy tính linh hoạt trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội ở từng vùng, từng địa bàn.
Quá trình triển khai không chỉ là nhiệm vụ riêng của một đơn vị mà có sự phối hợp của nhiều cơ quan trong ngành Tài chính, gồm Cục Thuế, Cục Hải quan, Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí cùng các đơn vị chức năng liên quan, cho thấy yêu cầu về phân cấp nguồn thu không còn là bài toán thuần túy kỹ thuật, mà là nhiệm vụ tổng hợp, đòi hỏi sự đồng bộ trong hoạch định chính sách, tổ chức thu và theo dõi, đánh giá hiệu quả thực hiện.
Từ góc độ quản lý ngân sách, hoàn thiện cơ chế phân cấp nguồn thu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi khi phân cấp được thiết kế hợp lý, ngân sách địa phương sẽ có thêm cơ sở để chủ động cân đối, còn ngân sách Trung ương vẫn giữ vai trò điều tiết, hỗ trợ và bảo đảm cân đối chung của toàn hệ thống.
Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý tài chính công trong bối cảnh nhiệm vụ chi ngày càng đa dạng, áp lực điều hành ngân sách ngày càng lớn và đòi hỏi minh bạch ngày càng cao.
Bên cạnh phân cấp nguồn thu, chương trình còn yêu cầu nghiên cứu, đề xuất nguyên tắc và tiêu chí phân chia thuế giá trị gia tăng cho từng địa phương, với kết quả đầu ra được xác định là tỷ lệ phần trăm phân chia cụ thể.
Đồng thời, việc xác lập nguyên tắc phân chia cần được đặt trong tổng thể mục tiêu điều hành ngân sách giai đoạn 2026-2030, nhằm bảo đảm vừa phản ánh đúng thực tế phát sinh nguồn thu, vừa tạo động lực cho địa phương nâng cao hiệu quả quản lý thu.
Có thể thấy, việc rà soát cơ chế phân chia thuế giá trị gia tăng không chỉ nhằm điều chỉnh một sắc thuế cụ thể, mà còn góp phần củng cố nền tảng của hệ thống phân cấp tài chính công.
Nếu được xây dựng bằng tiêu chí rõ ràng, minh bạch và nhất quán, cơ chế này sẽ giúp các địa phương dễ dự báo hơn nguồn thu, thuận lợi hơn trong lập dự toán và thực thi ngân sách, từ đó nâng cao chất lượng điều hành tài khóa ở cấp địa phương.
Mở rộng cơ sở thu tạo nguồn lực bền vững
Một trong những nội dung đáng chú ý là Bộ Tài chính giao Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí chủ trì nghiên cứu, đề xuất xây dựng lộ trình triển khai các loại thuế mới liên quan đến tài sản, mức phát thải carbon và các nội dung có liên quan.
Mục tiêu được nêu rõ là bảo đảm bao quát các nguồn thu, mở rộng cơ sở thuế, nâng cao tính bền vững của cơ cấu nguồn thu, đồng thời tăng tính công khai, minh bạch và phù hợp với thông lệ quốc tế, dự kiến được hoàn thành trong giai đoạn 2026-2030.
Việc đặt vấn đề nghiên cứu lộ trình sắc thuế mới cho thấy định hướng cải cách chính sách thuế đang chuyển từ tư duy điều chỉnh ngắn hạn sang xây dựng khung khổ dài hạn.
 |
| Việc mở rộng cơ sở thuế được xem là bước đi cần thiết để tăng sức chống chịu của ngân sách nhà nước. |
Trong bối cảnh nguồn thu truyền thống có thể chịu áp lực từ biến động kinh tế và yêu cầu phát triển bền vững ngày càng rõ, việc mở rộng cơ sở thuế được xem là bước đi cần thiết để tăng sức chống chịu của ngân sách nhà nước. Đặc biệt, những sắc thuế liên quan đến tài sản và phát thải carbon đều là những nội dung có ý nghĩa lớn trong điều tiết hành vi kinh tế, đồng thời góp phần hướng dòng vốn và hoạt động sản xuất theo các tiêu chuẩn phát triển mới.
Bên cạnh đó, Bộ Tài chính cũng yêu cầu rà soát, đề xuất giải pháp hạn chế việc lồng ghép chính sách xã hội trong chính sách thu; đồng thời quy định cụ thể tỷ lệ chi ngân sách nhà nước cho từng ngành, lĩnh vực, đối tượng. Đây là yêu cầu đáng chú ý, bởi nó gợi mở hướng xây dựng chính sách theo nguyên tắc rõ ràng hơn giữa chính sách thu, chính sách chi và các mục tiêu an sinh xã hội.
Việc tách bạch tương đối các mục tiêu chính sách được kỳ vọng sẽ góp phần làm cho hệ thống thu - chi ngân sách minh bạch hơn, dễ theo dõi hơn và thuận lợi hơn cho công tác giám sát.
Nhìn tổng thể, chương trình hành động tại Quyết định số 419/QĐ-BTC đã phác họa rõ định hướng hoàn thiện chính sách tài chính - ngân sách theo hướng tăng tính chủ động của địa phương, mở rộng cơ sở thuế và củng cố tính minh bạch của hệ thống tài chính công.
Với việc giao nhiệm vụ cụ thể cho từng đơn vị và xác định rõ mốc triển khai đến giai đoạn 2026-2030, Bộ Tài chính đang đặt nền móng cho một khuôn khổ điều hành ngân sách mới, trong đó ngành Thuế tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm nguồn lực cho phát triển và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
