 |
| Cuộc họp trực tuyến giữa Hải quan Việt Nam và Hải quan Nam Ninh về triển khai mô hình Cửa khẩu thông minh diễn ra ngày 13/10/2026. Ảnh: Cục Hải quan |
Một trong những nội dung trọng tâm của cuộc họp là thống nhất cấu trúc dữ liệu logistics phục vụ trao đổi thông tin giữa doanh nghiệp quản lý, vận hành Cửa khẩu thông minh của Việt Nam và Trung Quốc. Đây là khâu quan trọng nhằm bảo đảm dữ liệu hàng hóa, phương tiện được trao đổi theo cấu trúc thống nhất, phục vụ công tác quản lý và giám sát hải quan.
Theo Phụ lục ban hành kèm Thông tư số 128/2026/TT-BTC, dữ liệu logistics trao đổi giữa doanh nghiệp hai nước gồm 6 chỉ tiêu bắt buộc: Mã cửa khẩu, số hiệu phương tiện thông minh, tên hàng hóa, trọng lượng hàng hóa, số container và trạng thái thông quan.
Ngày 13/10/2026, đại diện phía Hải quan Việt Nam, ông Nguyễn Anh Tài, Phó Trưởng Ban Giám sát quản lý về hải quan làm trưởng đoàn phối hợp với các đơn vị chuyên trách tổ chức cuộc họp trực tuyến với Hải quan Nam Ninh (Trung Quốc). Cuộc họp tập trung trao đổi, thống nhất quy trình nghiệp vụ và các giải pháp công nghệ phục vụ triển khai mô hình Cửa khẩu thông minh tại khu vực biên giới hai nước. Tại phiên làm việc, phía Việt Nam giới thiệu bối cảnh ban hành Thông tư số 128/2026/TT-BTC và Nghị định số 336/2026/NĐ-CP, đồng thời trao đổi với phía Trung Quốc về cơ chế kết nối dữ liệu giữa doanh nghiệp quản lý, vận hành cửa khẩu thông minh, quy trình giám sát phương tiện và phương án phối hợp xử lý tình huống phát sinh trong quá trình vận hành. Các nội dung được trao đổi diễn ra trong bối cảnh Thông tư số 128/2026/TT-BTC chuẩn bị có hiệu lực từ ngày 15/10/2026, đặt ra yêu cầu chuẩn bị đồng bộ về quy trình nghiệp vụ, hạ tầng công nghệ và cơ chế phối hợp giữa các bên liên quan. |
Việc chuẩn hóa các trường thông tin này tạo cơ sở để các bên thống nhất phương thức trao đổi, hạn chế sai lệch dữ liệu và nâng cao khả năng phối hợp trong quá trình vận chuyển hàng hóa qua biên giới.
Tại cuộc họp, hai bên trao đổi về việc kết nối dữ liệu thông qua hệ thống của doanh nghiệp quản lý, vận hành Cửa khẩu thông minh. Theo định hướng được nêu tại cuộc họp, việc tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp hai nước là bước chuẩn bị quan trọng trước khi tiếp tục hoàn thiện khả năng kết nối với hệ thống thông tin phục vụ quản lý nhà nước.
Đối với hoạt động quản lý phương tiện vận tải thông minh không người lái (IGV/AGV), các nội dung trao đổi tập trung vào quy trình giám sát di chuyển, đăng ký mã nhận diện phương tiện, kiểm soát thời gian lưu giữ và phương án ứng phó khi xảy ra sự cố kỹ thuật hoặc mất kết nối. Đây là nhóm vấn đề gắn trực tiếp với yêu cầu kiểm soát phương tiện trong môi trường vận hành có mức độ tự động hóa cao.
Thông tư số 128/2026/TT-BTC quy định việc quản lý, giám sát phương tiện vận tải thông minh không người lái trong khu vực Cửa khẩu thông minh, đồng thời xác định trách nhiệm của các bên trong việc cung cấp, trao đổi thông tin phục vụ quản lý hải quan.
Trên cơ sở dữ liệu được cung cấp, cơ quan Hải quan thực hiện kiểm tra, giám sát theo quy định, góp phần bảo đảm hoạt động của phương tiện đáp ứng yêu cầu quản lý đối với hàng hóa xuất nhập khẩu.
Một nội dung đáng chú ý là quy định về thời hạn vận chuyển. Theo Thông tư số 128/2026/TT-BTC, phương tiện vận tải thông minh không người lái của Việt Nam xuất sang Trung Quốc và quay trở lại Việt Nam phải thực hiện việc đưa hàng qua khu vực Cửa khẩu thông minh trong thời hạn không quá 48 giờ kể từ thời điểm đi qua cửa khẩu. Quy định này đặt ra yêu cầu đối với doanh nghiệp trong tổ chức hành trình, bố trí phương tiện và phối hợp thực hiện các thủ tục liên quan.
Việc quản lý thời gian vận chuyển cần được thực hiện gắn với theo dõi hành trình và trao đổi thông tin giữa các bên. Trong mô hình vận tải thông minh, dữ liệu phương tiện không chỉ phục vụ nhận diện mà còn hỗ trợ quá trình giám sát, đối chiếu thông tin và phát hiện những tình huống cần kiểm tra, xử lý theo thẩm quyền.
Bên cạnh đó, khả năng duy trì hoạt động ổn định của hệ thống công nghệ là điều kiện quan trọng đối với mô hình Cửa khẩu thông minh. Thông tư số 128/2026/TT-BTC đã quy định phương án xử lý khi hệ thống gặp sự cố, làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp vận hành và cơ quan Hải quan trong việc bảo đảm công tác kiểm tra, giám sát.
Cụ thể, theo Điều 9, khi hệ thống quản lý, vận hành Cửa khẩu thông minh gặp sự cố, doanh nghiệp phải dừng giao nhận hàng hóa và phương tiện vận tải thông minh không người lái, đồng thời thông báo cho cơ quan Hải quan để phối hợp xử lý. Trường hợp hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan gặp sự cố, cơ quan Hải quan phối hợp với doanh nghiệp và các bên liên quan thực hiện biện pháp kiểm tra, giám sát trực tiếp theo quy định.
Quy định này tạo cơ sở xử lý đối với tình huống gián đoạn hệ thống, tránh việc hoạt động giao nhận tiếp tục diễn ra khi chưa bảo đảm điều kiện quản lý, giám sát. Đồng thời, đây cũng là căn cứ để doanh nghiệp xây dựng phương án vận hành và phối hợp với cơ quan Hải quan khi phát sinh sự cố kỹ thuật.
Như vậy, các yêu cầu về chuẩn hóa dữ liệu, giám sát phương tiện, kiểm soát thời hạn vận chuyển và xử lý sự cố có mối liên hệ chặt chẽ trong quá trình vận hành Cửa khẩu thông minh.
Việc trao đổi, thống nhất giữa Hải quan Việt Nam và Hải quan Nam Ninh nhằm thúc đẩy sự đồng bộ trong phối hợp nghiệp vụ, tạo thuận lợi cho việc tổ chức triển khai trên thực tế.
Bên cạnh nội dung về dữ liệu và quản lý phương tiện, Hải quan Việt Nam đề nghị phía Hải quan Nam Ninh phối hợp cung cấp thông tin, trao đổi phương án vận chuyển phù hợp để nghiên cứu mở rộng mô hình Cửa khẩu thông minh tại cặp cửa khẩu quốc tế Móng Cái (Việt Nam) – Đông Hưng (Trung Quốc), khu vực cầu Bắc Luân II.
 |
| Hải quan Việt Nam trao đổi với Hải quan Nam Ninh về chuẩn hóa dữ liệu logistics, quản lý phương tiện vận tải thông minh không người lái. Ảnh: Cục Hải quan |
Đề xuất này hướng tới việc nghiên cứu khả năng áp dụng mô hình tại một khu vực cửa khẩu khác, trên cơ sở điều kiện hạ tầng, đặc điểm hoạt động xuất nhập khẩu và phương thức tổ chức vận chuyển giữa hai bên. Việc lựa chọn phương án phù hợp cần gắn với khả năng kết nối dữ liệu, tổ chức giao nhận và đáp ứng yêu cầu quản lý của cơ quan Hải quan hai nước.
Ngoài ra để triển khai hiệu quả, sự phối hợp giữa cơ quan Hải quan và doanh nghiệp quản lý, vận hành Cửa khẩu thông minh có vai trò quan trọng trong việc trao đổi thông tin, chuẩn bị hạ tầng và thống nhất quy trình nghiệp vụ.
Đây cũng là những nội dung cần được nghiên cứu trên cơ sở thực tiễn tại từng khu vực, bảo đảm phù hợp với điều kiện vận hành và yêu cầu quản lý hàng hóa, phương tiện qua biên giới.
Cuộc họp giữa Hải quan Việt Nam và Hải quan Nam Ninh diễn ra trước thời điểm Thông tư số 128/2026/TT-BTC có hiệu lực, tập trung vào những nội dung có ý nghĩa trực tiếp đối với công tác chuẩn bị triển khai mô hình. Sự phối hợp về nghiệp vụ và công nghệ được kỳ vọng góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, rút ngắn thời gian thông quan, giảm ùn tắc tại khu vực biên giới và tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại Việt Nam - Trung Quốc.
| Thông tư số 128/2026/TT-BTC được Bộ Tài chính ban hành ngày 27/8/2026, có hiệu lực từ ngày 15/10/2026. Văn bản quy định việc kiểm tra, giám sát và quản lý hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu, quá cảnh và phương tiện vận tải hoạt động trong khu vực Cửa khẩu thông minh được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Với các quy định về trách nhiệm của cơ quan Hải quan, doanh nghiệp quản lý, vận hành Cửa khẩu thông minh, cơ chế trao đổi dữ liệu và xử lý sự cố, Thông tư số 128/2026/TT-BTC tạo cơ sở pháp lý cho việc tổ chức quản lý hải quan tại các Cửa khẩu thông minh thuộc phạm vi điều chỉnh. Việc triển khai cần gắn với điều kiện vận hành thực tế và sự phối hợp giữa các bên liên quan. |
