 |
| Xuất khẩu gạo tập trung sẽ phân bổ chỉ tiêu theo tín nhiệm từ ngày 1/1/2028. Ảnh: Duy Hưng. |
Đối với doanh nghiệp xuất khẩu gạo, nhận được chỉ tiêu thực hiện hợp đồng tập trung đồng nghĩa với việc có thêm cơ hội tiêu thụ hàng hóa, nhưng đồng thời phải bảo đảm năng lực giao hàng. Cách phân bổ chỉ tiêu được quy định tại Thông tư số 65/2026/TT-BCT của Bộ Công Thương quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Nghị định số 365/2026/ND-CP của Chính phủ về kinh doanh, xuất khẩu gạo.
Quy định mới có liên quan trực tiếp đến quyền lợi của doanh nghiệp và trách nhiệm thực hiện những hợp đồng đã ký với đối tác nước ngoài, từng nhóm tín nhiệm sẽ có giới hạn phân bổ khác nhau, việc báo cáo và duy trì dự trữ trở thành những yếu tố được chấm điểm. Do đó, doanh nghiệp cần có sự chuẩn bị, bởi cơ chế đánh giá tín nhiệm và các quy định liên quan sẽ bắt đầu được triển khai từ đầu năm 2028.
Khi cơ chế tín nhiệm chính thức vận hành, doanh nghiệp cùng nhóm sẽ nhận mức phân bổ bằng nhau, trong khi khoảng cách giữa các nhóm được xác định theo nguyên tắc giảm dần. Theo quy định tại Điều 8 Thông tư 65/2026/TT-BCT, nhóm tín nhiệm cao được phân bổ không quá 50% mức của nhóm rất cao, nhóm trung bình không quá 50% nhóm cao, nhóm thấp không quá 50% nhóm trung bình và nhóm rất thấp không quá 50% nhóm thấp.
Mức độ tín nhiệm được xác định trên nhiều tiêu chí, trong đó có kết quả hoạt động xuất khẩu, chấp hành chế độ báo cáo và dự trữ lưu thông. Riêng kết quả kinh doanh xuất khẩu gạo được chấm theo thang 100 điểm, gồm thành tích xuất khẩu và khả năng phát triển thị trường.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng có thể bị trừ điểm nếu thực hiện báo cáo chậm, thiếu thông tin, thông tin không chính xác hoặc không đúng quy định.
Như vậy, khi cơ chế mới vận hành, mức độ tín nhiệm sẽ tác động trực tiếp đến khả năng tiếp cận hợp đồng tập trung. Doanh nghiệp cần nhìn xa hơn mục tiêu tăng lượng xuất khẩu để chuẩn bị các điều kiện được đánh giá trong quá trình kinh doanh.
Theo thông tư, điểm tín nhiệm là bình quân điểm của các tiêu chí thành phần quy định tại Nghị định 365/2026/NĐ-CP. Riêng tiêu chí kết quả hoạt động kinh doanh xuất khẩu gạo có thang 100 điểm, chia đều cho thành tích xuất khẩu trong năm và phát triển thị trường.
 |
| Cơ hội nhận chỉ tiêu của doanh nghiệp xuất khẩu gạo cần đi đôi với năng lực cung ứng. Ảnh: Duy Hưng. |
Quy định về phân bổ chỉ tiêu quỷ thác xuất khẩu tại Điều 7 của Thông tư số 65/2026/TT-BCT cho thấy, cơ hội nhận chỉ tiêu của doanh nghiệp xuất khẩu gạo cũng cần đi đôi với năng lực cung ứng nguồn hàng.
Quy định nêu rõ, sau khi nhận được cáo cáo của thương nhân đầu mối về việc đàm phán giao dịch, dự thầu hoặc kết quả ký kết hợp đồng tập trung, Bộ Công Thương thông báo để địa phương rà soát, tổng hợp danh sách doanh nghiệp có nhu cầu và đủ điều kiện. Việc phân bổ được thực hiện dựa trên danh sách này, đồng thời xem xét cân đối nguồn gạo hàng hóa và mùa vụ thu hoạch trong nước.
Với thị trường có từ hai thương nhân đầu mối trở lên nhưng phía nhập khẩu yêu cầu mỗi đợt chỉ một thương nhân tham gia ký kết, giao dịch, cơ chế luân phiên được áp dụng. Nhóm đầu mối được trực tiếp xuất khẩu 20% lượng gạo của hợp đồng tập trung; thương nhân ký hợp đồng thực hiện hai phần ba lượng này, các đầu mối không ký được chia đều một phần ba còn lại.
Bên cạnh đó, những thương nhân đầu mối không trực tiếp ký phải phối hợp xây dựng phương án giao dịch, theo dõi thị trường, chuẩn bị nguồn hàng và tổ chức thực hiện hợp đồng. Do đó, cơ chế luân phiên đòi hỏi sự phối hợp cả trước và sau khi ký kết.
Nếu không thực hiện được chỉ tiêu ủy thác đã phân bổ, doanh nghiệp phải báo cáo trả lại phần không thực hiện được trong thời hạn ba ngày kể từ ngày có thông báo của UBND cấp tỉnh. Không thực hiện hoặc thực hiện không hết mà không báo cáo đúng hạn sẽ bị xác định là không thực hiện được chỉ tiêu ủy thác.
Một yêu cầu khác là bảo đảm chất lượng thông tin báo cáo. Trong tiêu chí thực hiện chế độ báo cáo và dự trữ lưu thông, báo cáo chiếm tối đa 60 điểm, dự trữ tối đa 40 điểm. Báo cáo chậm không quá năm ngày làm việc bị trừ một điểm mỗi báo cáo; quá thời hạn này bị trừ ba điểm. Nội dung không đầy đủ, không chính xác hoặc sai biểu mẫu bị trừ từ một đến ba điểm.
Đối với dự trữ, tỷ lệ được tính trên lượng gạo đã xuất khẩu trong sáu tháng trước đó, mức từ 5% đến dưới 10% được 8 điểm, trên 25% được 40 điểm. Tiêu chí này được đánh giá liên tục trong năm, lấy điểm trung bình làm kết quả cuối cùng.
Để chuẩn bị cho cơ chế từ năm 2028, doanh nghiệp cần sớm rà soát nguồn hàng, thị trường và quy trình báo cáo. Việc thực hiện tốt các chỉ tiêu gắn với tín nhiệm, quản trị tốt và thực hiện đầy đủ cam kết sẽ trở thành cơ sở để doanh nghiệp tiếp cận hợp đồng, đồng thời góp phần củng cố uy tín gạo Việt Nam.
