Doanh nghiệp xuất khẩu hải sản sang Hoa Kỳ đang gặp khó

Chế biến cá ngừ xuất khẩu. Ảnh: T.H

Gián đoạn xuất khẩu

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASSEP), từ ngày 01/01/2026 đến nay, nhiều doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu hải sản khai thác sang thị trường Hoa Kỳ đang gặp không ít khó khăn trong khâu thủ tục.

Theo bà Nguyễn Hà, chuyên gia thị trường cá ngừ của VASEP, thực tế ghi nhận cho thấy, một số lô hàng đã cập cảng Mỹ nhưng phải nằm chờ, chưa thể thông quan do chưa có Giấy chứng nhận COA. Ở trong nước, nhiều doanh nghiệp cũng tạm thời chưa dám xuất hàng, bởi dù đã nộp hồ sơ từ đầu năm, nhưng việc cấp hoặc phê duyệt COA vẫn còn hạn chế, khiến kế hoạch xuất khẩu bị gián đoạn.

Theo phản ánh của doanh nghiệp, những khó khăn nêu trên chủ yếu phát sinh trong giai đoạn đầu áp dụng thủ tục cấp Giấy COA theo Thông tư 74/2025/TT-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về Quy định chứng nhận thủy sản, sản phẩm thủy sản xuất khẩu vào thị trường Hoa Kỳ. Đây là một quy định mới, có phạm vi điều chỉnh rộng và yêu cầu kỹ thuật cao, trong khi hệ thống hướng dẫn chi tiết và cách hiểu thống nhất giữa các khâu thực hiện vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

Thực tế cho thấy, ở một số địa phương, việc tiếp nhận và thẩm định hồ sơ cấp COA còn có sự khác nhau trong cách áp dụng quy định, đặc biệt đối với các trường thông tin kỹ thuật, chứng từ nước ngoài và các tình huống phát sinh trong chuỗi cung ứng thực tế. Điều này khiến cùng một loại hồ sơ, nhưng cách xử lý và yêu cầu bổ sung có thể chưa đồng nhất, làm kéo dài thời gian hoàn tất thủ tục.

Bên cạnh đó, do COA là loại giấy tờ mới gắn với yêu cầu quản lý chặt chẽ nguồn gốc khai thác phục vụ thị trường Hoa Kỳ, cả doanh nghiệp và cơ quan thực thi đều cần thêm thời gian để làm quen, rà soát và điều chỉnh quy trình nội bộ cho phù hợp. Trong bối cảnh chưa có hướng dẫn thống nhất ở cấp trung ương cho một số nội dung cụ thể, việc thận trọng trong xử lý hồ sơ là điều dễ hiểu, song cũng vô tình tạo ra áp lực nhất định cho hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp trong ngắn hạn.

Kiến nghị gỡ vướng cho doanh nghiệp

Từ thực tế trên, VASEP đã tổng hợp các nhóm vướng mắc tiêu biểu phát sinh trong quá trình làm thủ tục COA, tập trung vào những nội dung có tác động trực tiếp đến tiến độ thông quan và chi phí tuân thủ của doanh nghiệp, với mong muốn góp phần hoàn thiện cơ chế triển khai theo hướng vừa bảo đảm yêu cầu quản lý, vừa phù hợp với điều kiện thực tế của sản xuất và xuất khẩu.

Một trong những nội dung được phản ánh nhiều là yêu cầu dịch thuật công chứng đối với các chứng từ tiếng nước ngoài, kể cả tiếng Anh như hóa đơn thương mại, giấy chứng nhận nguồn gốc khai thác, giấy chứng nhận của thuyền trưởng… VASEP cho rằng, việc dịch công chứng toàn bộ bộ hồ sơ (thường dày và nhiều biểu mẫu chuyên ngành) làm tăng đáng kể thời gian và chi phí, trong khi tiếng Anh vốn là ngôn ngữ phổ biến trong thương mại quốc tế.

VASEP kiến nghị cơ quan quản lý xem xét hướng dẫn theo hướng: chấp nhận chứng từ tiếng Anh trong hồ sơ COA mà không bắt buộc dịch, còn với ngôn ngữ khác tiếng Anh thì doanh nghiệp được tự dịch, ký đóng dấu và chịu trách nhiệm, thay vì bắt buộc công chứng.

Doanh nghiệp cũng nêu tình huống một số giấy chứng nhận theo mẫu thông dụng quốc tế (trong đó có mẫu theo NOAA) có thể không thể hiện đầy đủ các trường thông tin như yêu cầu trong Thông tư 74/2025/TT-BNNMT, đặc biệt là thông tin ngư cụ khai thác. Với đặc thù chứng từ do thuyền trưởng nước ngoài cấp, doanh nghiệp Việt Nam khó có khả năng yêu cầu bổ sung hoặc phát hành lại, nhất là khi nguyên liệu đã nhập khẩu và đưa vào chế biến.

Với vướng mắc này, VASEP đề xuất hướng xử lý hài hòa: chấp nhận mẫu giấy chứng nhận của thuyền trưởng hiện hành, đồng thời cho phép cơ quan thẩm định đối chiếu thông tin còn thiếu (như ngư cụ) từ các giấy tờ khác trong bộ hồ sơ thay vì yêu cầu “tất cả phải nằm trên một giấy”.

Bên cạnh đó, Hiệp hội đề nghị làm rõ cách thẩm định trong các tình huống thực tế như một chuyến biển khai thác đa loài (trong đó có loài đủ điều kiện COA) hoặc giấy phép khai thác ghi nghề chính và nghề phụ.

Đồng thời, cơ quan quản lý sớm có hướng dẫn để chuẩn hóa bộ hồ sơ, thống nhất yêu cầu tiếp nhận giữa các địa phương; đồng thời đẩy nhanh hệ thống COA điện tử nhằm giảm tải hồ sơ giấy, tiết kiệm chi phí và tăng tính minh bạch, góp phần giúp chuỗi cung ứng xuất khẩu sang Hoa Kỳ vận hành ổn định hơn trong giai đoạn đầu triển khai quy định mới.