Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam thích ứng với chính sách thương mại mới

Lãnh đạo TP. Hồ Chí Minh trao đổi với doanh nghiệp tại Hội nghị đối thoại với doanh nghiệp châu Âu đầu năm 2026. Ảnh: T.H

Thực tế khả quan hơn lo ngại ban đầu

Trong báo cáo Chỉ số Niềm tin Kinh doanh (BCI) quý I/2026 do Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) công bố ngày 15/4, ghi nhận mức giảm nhẹ sau giai đoạn tăng cao cuối năm 2025. Tuy nhiên, đằng sau sự điều chỉnh này là bức tranh thích ứng linh hoạt của doanh nghiệp trước biến động toàn cầu, đồng thời tiếp tục khẳng định Việt Nam là điểm đến đầu tư ổn định trong chuỗi cung ứng quốc tế.

Theo EuroCham, một năm sau khi Hoa Kỳ đưa ra các thay đổi lớn trong chính sách thương mại (tháng 4/2025), cộng đồng doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam vẫn đang phải thích nghi với một môi trường thương mại ngày càng phân mảnh và khó dự báo.

Khảo sát nhanh của EuroCham cho thấy hơn 70% doanh nghiệp từng dự báo mức độ biến động ở mức “cao” hoặc “rất cao”, buộc nhiều đơn vị điều chỉnh giảm kỳ vọng doanh thu và áp dụng chiến lược vận hành thận trọng hơn. Đáng chú ý, các doanh nghiệp từng dự báo lợi nhuận ròng có thể giảm khoảng 20% do áp lực từ rào cản thuế quan và chi phí gia tăng.

Tuy nhiên, thực tế diễn ra khả quan hơn so với lo ngại ban đầu. Báo cáo cho thấy 77% doanh nghiệp vẫn duy trì hoặc gia tăng doanh thu trong năm 2025, trong đó 40% ghi nhận tăng trưởng. Chỉ 23% doanh nghiệp sụt giảm, nhưng chủ yếu ở mức vừa phải.

Điều này cho thấy các biến động toàn cầu chủ yếu làm chậm lại đà tăng trưởng, thay vì làm gián đoạn hoàn toàn hoạt động kinh doanh. Qua đó, tiếp tục củng cố vị thế của Việt Nam như một mắt xích ổn định trong chuỗi cung ứng toàn cầu - nơi các yếu tố nền tảng dài hạn vẫn phát huy hiệu quả.

Tuy nhiên, bản chất rủi ro đang có sự chuyển dịch rõ rệt. Nếu trước đây doanh nghiệp lo ngại về đứt gãy chuỗi cung ứng, thì hiện nay áp lực chi phí và hệ quả kinh tế từ xung đột địa chính trị, đặc biệt tại Trung Đông trở thành mối quan tâm hàng đầu.

Cụ thể, 75% doanh nghiệp lo ngại về biến động giá năng lượng và nhiên liệu; 61% chịu áp lực chi phí vận hành gia tăng; và 55% quan ngại về sự suy giảm nhu cầu tiêu dùng toàn cầu. Tổng thể, có tới 90% doanh nghiệp xác định chi phí và bất ổn địa chính trị là rủi ro trọng yếu trong năm 2026.

Bối cảnh này đặt ra thách thức mới cho nhà đầu tư: không còn là câu hỏi “có cơ hội hay không”, mà là “làm thế nào để nắm bắt cơ hội hiệu quả” trong môi trường chi phí cao và vận hành phức tạp hơn.

Ưu tiên chính sách đơn giản hóa thủ tục hành chính

Theo kết quả khảo sát, dù chỉ số BCI giảm, nhưng xu hướng chung vẫn nằm trong vùng tích cực. Có 56% doanh nghiệp ghi nhận kết quả kinh doanh khả quan trong quý I/2026, thấp hơn kỳ vọng 69% trước đó, nhưng không phản ánh sự suy giảm mang tính cấu trúc.

Thị trường đang bước vào giai đoạn “điều chỉnh kỳ vọng”, khi quan điểm trung lập tăng lên 38%, còn tỷ lệ tiêu cực chỉ ở mức 10%. Điều này cho thấy doanh nghiệp đang thận trọng hơn, thay vì bi quan.

Đáng chú ý, niềm tin có sự phân hóa rõ nét giữa các ngành và mô hình kinh doanh. Nhóm dịch vụ tiếp tục duy trì sự lạc quan, trong đó ngành du lịch - khách sạn đạt mức 81,7 điểm, cao hơn đáng kể so với mặt bằng chung. Ngược lại, lĩnh vực nông nghiệp - thực phẩm giảm mạnh 19,4 điểm do chịu tác động trực tiếp từ chi phí đầu vào và logistics.

Quy mô doanh nghiệp cũng là yếu tố quan trọng. Các doanh nghiệp lớn, đặc biệt từ 50 nhân sự trở lên, có khả năng chống chịu tốt hơn nhờ nguồn lực và “vùng đệm” vận hành. Trong khi đó, nhóm doanh nghiệp nhỏ, nhất là quy mô 11-25 nhân sự, ghi nhận mức niềm tin thấp nhất, chỉ 65,5 điểm.

Hải quan Khu công nghệ cao (Chi cục Hải quan khu vực II) đối thoại bàn tròn với doanh nghiệp FDI. Ảnh: T.H

Một yếu tố đáng chú ý khác là mức độ phụ thuộc vào thị trường quốc tế. Các doanh nghiệp tập trung vào thị trường nội địa Việt Nam có mức BCI cao hơn, đạt 77,4 điểm. Ngược lại, các doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu hoặc phụ thuộc vào các thị trường biến động như Hoa Kỳ, Trung Đông lại thận trọng hơn do chịu tác động trực tiếp từ rủi ro bên ngoài.

Theo các chuyên gia, chiến lược cân bằng giữa thị trường nội địa và các thị trường ổn định hơn như châu Âu có thể giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro và duy trì tăng trưởng.

Bên cạnh các yếu tố bên ngoài, môi trường kinh doanh trong nước vẫn tồn tại những rào cản đáng kể. Có tới 61% doanh nghiệp cho rằng thủ tục hành chính là thách thức lớn nhất. Các vấn đề về quy định thiếu rõ ràng (51%)… cũng tiếp tục gây áp lực.

Đáng chú ý, tình trạng thiếu hụt nhân lực chất lượng cao đang nổi lên như một rào cản chiến lược, khi tỷ lệ doanh nghiệp lo ngại vấn đề này tăng từ 23% lên 33%.

Dù vậy, cộng đồng doanh nghiệp cũng ghi nhận một số cải thiện như giảm chồng chéo quy định, thủ tục thị thực và giấy phép lao động thông thoáng hơn. Tuy nhiên, những cải thiện này vẫn chưa đủ để bù đắp chi phí tuân thủ còn cao.

Trước bối cảnh đó, EuroCham cho rằng các ưu tiên chính sách cần tập trung vào phát triển hạ tầng, đơn giản hóa thủ tục hành chính và đẩy nhanh quá trình ra quyết định. Đây là những yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh và củng cố niềm tin nhà đầu tư.

Dự kiến, trong thời gian tới, EuroCham tiếp tục thúc đẩy đối thoại chính sách thông qua Tuần lễ Đối thoại Sách trắng, tạo diễn đàn kết nối giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý, qua đó chuyển hóa các kiến nghị thành giải pháp cụ thể.