Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam: Bước vào năm 2026 với những ưu tiên chiến lược ngày càng rõ nét

Bất chấp những thách thức toàn cầu, cộng đồng doanh nghiệp châu Âu vẫn duy trì niềm tin mạnh mẽ vào Việt Nam

Áp lực hiện hữu, nhưng khả năng phục hồi vẫn được duy trì

Theo Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham), trong năm 2025, 42% doanh nghiệp ghi nhận tác động ròng tiêu cực, trong khi 24% báo cáo hưởng lợi nhuận và 34% hầu như không bị ảnh hưởng hoặc chỉ ảnh hưởng ở mức rất hạn chế. Đáng chú ý, các doanh nghiệp quy mô nhỏ có xu hướng chịu tác động bất lợi nhiều hơn, phản ánh mức độ nhạy cảm cao hơn trước biến động bên ngoài và khả năng chống chịu còn hạn chế. Ngược lại, các doanh nghiệp quy mô lớn tỏ ra vững vàng hơn, nhờ nền tảng tài chính và năng lực thích ứng tốt hơn.

Ông Xavier Depouilly, Tổng giám đốc DXL Research and Consulting, phân tích: “Bất chấp những thách thức toàn cầu, cộng đồng doanh nghiệp châu Âu vẫn duy trì niềm tin mạnh mẽ vào Việt Nam. Tuy nhiên, khảo sát cho thấy sự phân hóa rõ nét về khả năng chống chịu. Trong khi các tập đoàn lớn tận dụng được lợi thế quy mô để theo đuổi chiến lược dài hạn, nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ phải đối mặt với áp lực lớn hơn từ biến động bên ngoài, buộc họ ưu tiên ổn định doanh thu và khả năng tồn tại trước mắt hơn là mở rộng đầu tư”.

Trong số các yếu tố gây căng thẳng toàn cầu, chính sách thuế quan Hoa Kỳ và các tranh chấp thương mại được nhắc đến nhiều nhất, với 46% doanh nghiệp xác định đây là rủi ro chính. Tác động rõ nét nhất thể hiện qua biến động nhu cầu và mức độ bất định về doanh thu (43%), tiếp theo là chi phí hoạt động gia tăng (16%), trực tiếp tạo áp lực lên biên lợi nhuận.

Để ứng phó, cộng đồng doanh nghiệp đã triển khai một số điều chỉnh chiến lược. Tối ưu hóa chi phí là biện pháp phổ biến nhất (41%), tiếp theo là tăng cường ứng dụng công nghệ, tự động hóa và trí tuệ nhân tạo (35%).

Một số doanh nghiệp lựa chọn đa dạng hóa hoạt động ngoài Việt Nam (23%) hoặc điều chỉnh kế hoạch đầu tư (19%) và chiến lược mở rộng (17%). Đáng chú ý, 20% cho biết chưa thực hiện bất kỳ thay đổi nào, cho thấy với một bộ phận doanh nghiệp, tác động từ căng thẳng toàn cầu vẫn nằm trong ngưỡng có thể kiểm soát hoặc dự kiến sẽ giảm dần theo thời gian.

Quan trọng hơn, bất chấp những áp lực này, 56% doanh nghiệp ghi nhận sự lạc quan ngày càng tăng đối với Việt Nam như một điểm đến để hoạt động hoặc đầu tư.

Chủ tịch Jaspaert nhận xét: “Đây là tăng trưởng bất chấp bối cảnh bất ổn toàn cầu và những bất định kinh tế đi kèm. Sau khi Hoa Kỳ công bố các biện pháp thuế quan trong ‘Ngày Giải phóng’ (thời khắc Mỹ ‘giành lại chủ quyền kinh tế’), đã có nhiều câu hỏi về khả năng Việt Nam đạt được mục tiêu tăng trưởng 8%. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nền kinh tế đã chứng minh được sức bật đáng kể. Việt Nam khép lại năm 2025 với mức tăng trưởng GDP đạt 8,02% – không phải vì không đối mặt với khó khăn, mà bởi các nền tảng cốt lõi đủ vững chắc để vượt qua những thách thức. Ngay cả những ý kiến hoài nghi nhất cũng khó có thể phủ nhận sức mạnh của các con số này, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế toàn cầu hiện nay”.

Thủ tục hành chính vẫn là thách thức hàng đầu

Thủ tục hành chính phức tạp và khung quy định thiếu nhất quán tiếp tục là những thách thức được doanh nghiệp nhắc đến nhiều nhất. Tuy nhiên, dữ liệu Quý IV cho thấy tín hiệu cải thiện đáng kể. Cụ thể, 53% doanh nghiệp xác định gánh nặng hành chính là mối quan ngại chính – mức vẫn còn cao nhưng đã giảm 12 điểm phần trăm so với Quý III.

Các trở ngại đáng kể khác bao gồm quy định chưa rõ ràng hoặc áp dụng thiếu nhất quán (52%), tiếp theo là thủ tục hải quan và các rào cản thương mại, cùng với các hạn chế về thị thực và giấy phép lao động, mỗi vấn đề được khoảng một phần ba số doanh nghiệp đề cập.

Những vướng mắc này thường dẫn đến chậm trễ hoặc gia tăng mức độ bất định trong vận hành (59%), kéo theo chi phí hành chính và tuân thủ cao hơn (31%), cũng như phân tán nguồn lực và suy giảm năng suất (20%).

Tuy nhiên, đà cải cải cách đã có những tín hiệu ban đầu. Cụ thể, các cải cách gần đây đã bắt đầu tạo ra tác động, dù mức độ lan tỏa vẫn chưa đồng đều. Nghị quyết số 68-NQ/TW ban hành tháng 5/2025, được cộng đồng doanh nghiệp nhìn nhận như một tín hiệu tích cực về định hướng, song hiệu quả thực tiễn vẫn đang trong quá trình hình thành. Nghị quyết đặt mục tiêu nâng cao vai trò của khu vực tư nhân thông qua đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh số hóa, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, cùng với tăng cường bảo đảm cạnh tranh công bằng.

Doanh nghiệp nhìn chung ủng hộ mạnh mẽ hướng tiếp cận này, đồng thời nhấn mạnh nhu cầu triển khai rõ ràng, nhất quán và có thể dự đoán được. Đến Quý IV/2025, 25% doanh nghiệp ghi nhận những cải thiện nhất định trong môi trường hoạt động, trong đó 8% đánh giá là cải thiện đáng kể. Tuy nhiên, 61% cho biết chưa cảm nhận được tác động rõ rệt, phản ánh giai đoạn đầu của quá trình thực thi, trong khi 5% cho rằng các thay đổi này đã phát sinh thêm thách thức mới.

Các cải cách số cũng cho thấy xu hướng tương tự. Việc triển khai VNeID phản ánh cả tiến bộ lẫn những khó khăn tồn đọng. Đến cuối năm 2025, 76% doanh nghiệp đã hoàn tất đăng ký, cho thấy mức độ tuân thủ cao sau khi quy định bắt buộc có hiệu lực từ tháng 7/2025. Dù vậy, 24% doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn, cho thấy cần cách tiếp cận linh hoạt hơn và hỗ trợ có trọng tâm, đặc biệt đối với khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, trước khi áp dụng đầy đủ trên diện rộng.

Các ưu tiên chiến lược cho năm 2026

Theo nhận địnhk của EuroCham, trong 12 đến 18 tháng tới, phát triển cơ sở hạ tầng và đẩy mạnh đầu tư công được kỳ vọng là những động lực tăng trưởng quan trọng, đặc biệt là đối với các lĩnh vực xây dựng, thương mại, logistics và các ngành hướng đến người tiêu dùng. Việc cải thiện kết nối, năng lực vận tải và khả năng tiếp cận đất đai dự kiến ​​sẽ mở ra dư địa tăng trưởng dài hạn.

Song song với đó, tốc độ phê duyệt và tính dự đoán của các quy trình hành chính được coi là yếu tố then chốt không kém. Trong khi các bất ổn toàn cầu được đánh giá là có thể kiểm soát được, thì những bất cập trong khung pháp lý và thủ tục trong được lại được nhìn nhận xem là rào cản trực tiếp và cấp thiết hơn hơn đối với tăng trưởng doanh nghiệp.

Chủ tịch Jaspaert nhấn mạnh: “Dữ liệu cho thấy một điều rất rõ ràng: cải cách chỉ thực sự có ý nghĩa khi doanh nghiệp cảm nhận được trong vận hành hàng ngày. Tín hiệu tích cực là cộng đồng doanh nghiệp đang ghi nhận nỗ lực gia tăng của Chính phủ, từ các dự án hạ tầng quy mô lớn được công bố vào tháng 12/2025 đến các nghị quyết nhằm đơn giản hóa và số hóa thủ tục hành chính. Đây là một hướng đi đầy triển vọng. Điều doanh nghiệp mong đợi nhiều nhất lúc này là sự nhất quán, khả năng dự đoán và tốc độ thực thi”.

Tuy nhiên, để đạt được triển vọng trên, thì trong năm 2026 tăng trưởng phải song hành với phát triển năng lực. Khi niềm tin thị trường được củng cố, các doanh nghiệp châu Âu bước vào năm 2026 với những ưu tiên chiến lược ngày càng rõ nét. Mở rộng hoạt động và đa dạng hóa danh mục đầu tư là ưu tiên hàng đầu, được 50% doanh nghiệp lựa chọn. Nhân lực tiếp tục giữ vị trí thứ hai, với 45% tập trung vào tuyển dụng và giữ chân nhân tài, phản ánh áp lực kéo dài đối với nguồn lao động chất lượng cao và vai trò then chốt của vốn con người trong duy trì đà tăng trưởng.

Song song đó, tăng cường ứng dụng công nghệ, tự động hóa và trí tuệ nhân tạo được 41% doanh nghiệp ưu tiên, cho thấy sự chuyển dịch chiến lược hướng tới nâng cao hiệu quả, năng suất và năng lực cạnh tranh dài hạn.

Dù vẫn nhận thức rõ những thách thức hiện hữu - từ thủ tục hành chính phức tạp đến biến động toàn cầu - dữ liệu BCI cho thấy động lực tăng trưởng, lộ trình cải cách và nền tảng đầu tư của Việt Nam tiếp tục củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp.

Bước sang năm 2026, tâm lý lạc quan mang tính thận trọng nhưng có cơ sở, được hậu thuẫn bởi các chỉ số thực tế, các cải cách đang triển khai và niềm tin ngày càng rõ ràng rằng Việt Nam không chỉ kiên cường trước biến động, mà còn đang trở thành một mắt xích trung tâm trong chiến lược tăng trưởng dài hạn của doanh nghiệp châu Âu.

Chủ tịch Jaspaert kết luận: “Trong năm 2026, EuroCham sẽ tiếp tục đồng hành và vận động để tháo gỡ những vướng mắc còn tồn tại đối với các thành viên và cộng đồng doanh nghiệp tại Việt Nam. Thông qua các ‘ưu tiên chiến lược – những trận chiến phải thắng’, chúng tôi cam kết thúc đẩy các cải cách quy định mang lại lợi ích thiết thực cho cả doanh nghiệp vừa và nhỏ lẫn các tập đoàn đa quốc gia”.