“Điểm nghẽn” toàn cầu và bài toán chống chịu của Việt Nam

Việt Nam đang nổi lên như một mắt xích quan trọng trong mạng lưới chuỗi cung ứng toàn cầu.

Từ các diễn biến gần đây, có thể thấy hệ thống thương mại toàn cầu ngày càng dễ bị tổn thương trước những “điểm nghẽn chiến lược”. Theo bà, bản chất của rủi ro này là gì và vì sao lại thường bị đánh giá thấp trong quản trị chuỗi cung ứng?

Bản chất của vấn đề nằm ở cấu trúc vận hành của thương mại toàn cầu hiện nay. Dù phần lớn hàng hóa được vận chuyển bằng đường biển, nhưng lại phụ thuộc vào một số rất ít “điểm nghẽn” như eo biển, kênh đào hay các cảng trung chuyển lớn. Đây là hệ quả của quá trình tối ưu hóa kéo dài nhiều thập kỷ, khi hệ thống được thiết kế để giảm chi phí tối đa, nó cũng đồng thời trở nên tập trung và nhạy cảm hơn.

Việt Nam đang nổi lên như một mắt xích ngày càng quan trọng trong mạng lưới chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt tại Đông Nam Á. Lợi thế vị trí địa lý cùng quy mô thương mại lớn giúp nền kinh tế tham gia sâu vào nhiều lĩnh vực chủ lực như điện tử, dệt may và sản xuất công nghiệp. Bà Nguyễn Dạ Quyên

Chỉ cần một gián đoạn cục bộ, chẳng hạn căng thẳng tại một tuyến hàng hải hay việc tàu phải chuyển hướng, toàn bộ chuỗi vận hành có thể bị ảnh hưởng. Thời gian vận chuyển kéo dài thêm hàng chục ngày sẽ làm chậm vòng quay tàu và container, khiến năng lực vận tải thực tế suy giảm và đẩy chi phí logistics tăng mạnh.

Điều đáng nói là hệ thống không cần bị “đứt gãy” hoàn toàn, chỉ cần vận hành kém hiệu quả hơn cũng đủ tạo ra cú sốc trên diện rộng.

Tuy nhiên, những rủi ro này thường bị đánh giá thấp. Một phần đến từ yếu tố hành vi: doanh nghiệp có xu hướng dựa vào kinh nghiệm quá khứ, khi các tuyến vận tải vận hành ổn định trong thời gian dài, nên dễ mặc định rằng điều đó sẽ tiếp diễn. Vì vậy, chuỗi cung ứng được thiết kế xoay quanh mục tiêu chi phí thấp, từ sản xuất, vận chuyển đến tồn kho.

Cách tiếp cận này giúp tối ưu hiệu quả trong điều kiện bình thường, nhưng lại làm hệ thống dễ tổn thương trước các cú sốc có xác suất thấp nhưng tác động lớn như đại dịch hay xung đột địa chính trị. Đây chính là điểm mà nhiều doanh nghiệp đang phải nhìn nhận lại trong bối cảnh hiện nay.

Theo bà, trước những biến động hiện nay, các doanh nghiệp toàn cầu đang điều chỉnh chiến lược chuỗi cung ứng như thế nào và những thay đổi đó sẽ tác động ra sao đến Việt Nam?

Thực tế đang cho thấy một sự chuyển dịch khá rõ nét, nếu trước đây doanh nghiệp ưu tiên tối ưu chi phí, thì hiện nay trọng tâm đã dần nghiêng về khả năng chống chịu trước rủi ro.

Các doanh nghiệp toàn cầu bắt đầu đa dạng hóa tuyến vận tải, phân tán mạng lưới sản xuất và mở rộng thị trường tiêu thụ, thay vì phụ thuộc vào một hành lang hay một khu vực duy nhất.

Đồng thời, cách thức quản trị logistics cũng được điều chỉnh, từ chiến lược tồn kho đến lựa chọn đối tác vận tải, theo hướng linh hoạt hơn. Dù chi phí có thể gia tăng trong ngắn hạn, nhưng đổi lại là khả năng duy trì hoạt động ổn định khi xảy ra biến động.

Đối với Việt Nam, tác động chủ yếu mang tính gián tiếp nhưng lại lan tỏa sâu rộng. Phần lớn hàng xuất khẩu phải đi qua các tuyến vận tải quốc tế dài và phụ thuộc vào hệ thống cảng trung chuyển, nên bất kỳ gián đoạn nào trong chuỗi đều có thể ảnh hưởng đến doanh nghiệp trong nước, từ chi phí logistics tăng, chậm tiến độ giao hàng cho tới việc phải điều chỉnh kế hoạch sản xuất. Những ngành có chuỗi cung ứng phức tạp như: điện tử, dệt may hay sản xuất công nghiệp thường chịu ảnh hưởng rõ ràng hơn.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc, vai trò của Việt Nam ra sao và theo bà, Việt Nam cần làm gì để tận dụng hiệu quả các cơ hội cũng như giảm thiểu rủi ro đang dần hiện hữu?

Việt Nam đang nổi lên như một mắt xích ngày càng quan trọng trong mạng lưới chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt tại Đông Nam Á. Lợi thế vị trí địa lý cùng quy mô thương mại lớn giúp nền kinh tế tham gia sâu vào nhiều lĩnh vực chủ lực như điện tử, dệt may và sản xuất công nghiệp.

Tuy nhiên, sự hội nhập sâu rộng này cũng kéo theo áp lực lớn hơn về năng lực logistics và khả năng thích ứng. Khi các gián đoạn có thể xuất phát từ những “điểm nghẽn” rất xa, bài toán chống chịu không còn chỉ nằm ở cấp độ doanh nghiệp, mà đòi hỏi sự cải thiện đồng bộ về hạ tầng và kết nối quốc tế.

Quan trọng hơn, rủi ro logistics cần được nhìn nhận như một yếu tố mang tính dài hạn, thay vì những biến động nhất thời. Điều này đòi hỏi Việt Nam phải theo sát các diễn biến toàn cầu, đồng thời nâng cao năng lực nội tại, từ phát triển hạ tầng đến đa dạng hóa thị trường và tuyến vận tải.

Trong bối cảnh thương mại thế giới phụ thuộc ngày càng nhiều vào số ít nút thắt quan trọng, khả năng thích ứng và chống chịu sẽ trở thành yếu tố then chốt quyết định sức cạnh tranh của Việt Nam trong dài hạn.

Trân trọng cảm ơn bà!