Cửa khẩu quốc tế Lào Cai sắp triển khai mô hình cửa khẩu thông minh

Lối thông quan cầu đường bộ Kim Thành (thuộc cửa khẩu quốc tế Lào Cai).

Theo Quyết định số 453/QĐ-TTg ngày 18/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ, mô hình cửa khẩu thông minh (tại lối thông quan cầu đường bộ Kim Thành và lối thông quan Bản Vược thuộc cửa khẩu quốc tế Lào Cai) sẽ được triển khai theo lộ trình kéo dài từ năm 2026 đến sau năm 2029, với trọng tâm là tự động hóa quy trình, kết nối dữ liệu và đồng bộ vận hành với phía Trung Quốc.

Điểm cốt lõi của đề án là xây dựng hệ thống thông quan dựa trên công nghệ số, trong đó phương tiện vận chuyển hàng hóa có thể hoạt động theo cơ chế tự động hóa hoàn toàn, sử dụng công nghệ dẫn đường thông minh.

Các khâu từ kiểm tra, giám sát đến xử lý dữ liệu sẽ được tích hợp trên nền tảng công nghệ thông tin, hướng tới giảm tối đa thời gian và chi phí cho doanh nghiệp.

Đề án được triển khai tại hai khu vực chính gồm lối thông quan cầu đường bộ Kim Thành và lối thông quan Bản Vược, đều thuộc cửa khẩu quốc tế Lào Cai.

Đây là những điểm trung chuyển hàng hóa quan trọng trên tuyến hành lang kinh tế kết nối Việt Nam với Trung Quốc, đồng thời giữ vai trò chiến lược trong phát triển logistics khu vực phía Bắc.

Trong giai đoạn 1, từ quý II/2026 đến hết quý IV/2028, các nhiệm vụ trọng tâm xây dựng hạ tầng kỹ thuật, hoàn thiện hệ thống công nghệ thông tin và thiết lập hành lang pháp lý phục vụ vận hành mô hình mới. Song song đó là việc lựa chọn nhà đầu tư, triển khai các hạng mục kho bãi, logistics và tổ chức vận hành thí điểm.

Đáng chú ý, đề án đặt ra yêu cầu nghiên cứu cơ chế vận chuyển hàng hóa bằng phương tiện giao thông thông minh tự động hóa hoàn toàn, sử dụng công nghệ AI - IGV (cơ chế vận chuyển hàng hóa qua cửa khẩu đường bộ bằng phương tiện giao thông thông minh tự động hóa hoàn toàn); đồng thời, thiết lập cơ chế chia sẻ dữ liệu và điều phối thời gian làm việc giữa hai bên biên giới. Việc kết nối hạ tầng và dữ liệu với phía Trung Quốc được xác định là yếu tố then chốt để bảo đảm hiệu quả vận hành.

Đối với lối thông quan Bản Vược, các cơ quan chức năng sẽ thực hiện điều chỉnh loại hình để mở chính thức, đồng thời xây dựng hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật phục vụ mô hình cửa khẩu thông minh. Đây là bước chuẩn bị quan trọng trước khi đưa vào vận hành đồng bộ.

Giai đoạn 2 của đề án tập trung vào vận hành và hoàn thiện hệ thống. Từ năm 2027, một số hạng mục sẽ bắt đầu được đưa vào hoạt động và đến quý I/2029 sẽ triển khai toàn diện. Trong giai đoạn này, các cơ quan chức năng sẽ tổ chức giám sát, đánh giá thường xuyên, kịp thời xử lý các vấn đề phát sinh và tiếp tục mở rộng hạ tầng.

Một nội dung đáng chú ý là kế hoạch đàm phán với phía Trung Quốc để bố trí làn riêng cho phương tiện giao thông thông minh tự động hóa hoàn toàn. Việc này nhằm bảo đảm dòng chảy hàng hóa thông suốt, đồng thời nâng cao hiệu quả vận chuyển trong bối cảnh lưu lượng xuất nhập khẩu ngày càng tăng.

Theo đó, tại đề án, Thủ tướng Chính phủ phân công rõ trách nhiệm cho các bộ, ngành: Bộ Quốc phòng đảm nhiệm công tác quản lý, kiểm soát khu vực biên giới; Bộ Tài chính xây dựng quy định về thủ tục hải quan; Bộ Xây dựng ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật; Bộ Công an phụ trách quản lý phương tiện và an ninh; Bộ Y tế thực hiện kiểm dịch; Bộ Công Thương thúc đẩy hoạt động thương mại và đàm phán quốc tế.

UBND tỉnh Lào Cai là cơ quan chủ trì tổ chức thực hiện, chịu trách nhiệm từ lựa chọn nhà đầu tư, xây dựng hạ tầng đến vận hành và kết nối hệ thống. Đồng thời, tỉnh có nhiệm vụ phối hợp với các bộ, ngành trung ương và phía Trung Quốc để bảo đảm sự đồng bộ trong triển khai.

Một trụ cột quan trọng khác của đề án, đó là xây dựng hệ thống công nghệ thông tin và kết nối dữ liệu. Theo đó, Cổng thông tin một cửa quốc gia sẽ được nâng cấp để tiếp nhận, xử lý và chia sẻ thông tin liên quan đến hàng hóa, phương tiện và hoạt động XNK. Việc kết nối với hệ thống của phía Trung Quốc, trong đó có Hải quan Côn Minh, được xác định là điều kiện cần để triển khai mô hình cửa khẩu thông minh.

Song song với đó là yêu cầu bảo đảm an ninh, an toàn thông tin mạng. Các hệ thống kỹ thuật phải đáp ứng tiêu chuẩn về bảo mật, đồng thời có khả năng vận hành ổn định trong môi trường liên thông dữ liệu xuyên biên giới.

Về nguồn lực, đề án sử dụng kết hợp ngân sách nhà nước và nguồn xã hội hóa. Việc huy động các nguồn vốn hợp pháp khác được khuyến khích nhằm bảo đảm tiến độ và hiệu quả đầu tư, đồng thời giảm áp lực cho ngân sách.

Quyết định cũng quy định cơ chế giám sát và báo cáo theo từng giai đoạn. Sau mỗi giai đoạn triển khai, UBND tỉnh Lào Cai sẽ tổng hợp, đánh giá và báo cáo Thủ tướng Chính phủ. Những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện sẽ được xem xét, xử lý theo thẩm quyền hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền quyết định.

Đề án xây dựng cửa khẩu thông minh tại Lào Cai được đặt trong tổng thể định hướng phát triển hệ thống cửa khẩu biên giới đất liền, gắn với mục tiêu hiện đại hóa quản lý, thúc đẩy thương mại và phát triển kinh tế vùng. Việc triển khai theo lộ trình nhiều giai đoạn cho thấy cách tiếp cận thận trọng, từng bước hoàn thiện trước khi vận hành đồng bộ trên quy mô lớn.