Bộ máy ngành Thuế theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp: Tinh gọn để quản lý sâu hơn

Hội thảo sơ kết đánh giá kết quả sau một năm vận hành tổ chức bộ máy ngành Thuế theo mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp. Ảnh CT.

Tinh gọn bộ máy nhưng không để gián đoạn quản lý thuế

Tại Hội thảo sơ kết, đánh giá kết quả triển khai mô hình tổ chức bộ máy sau một năm vận hành tổ chức bộ máy ngành Thuế theo mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp ngày 25/6/2026, Phó Cục trưởng Cục Thuế Vũ Chí Hùng cho biết, năm 2025 là năm có ý nghĩa đặc biệt khi toàn ngành triển khai hai đợt cải cách sâu rộng về tổ chức bộ máy với quy mô lớn nhất từ trước đến nay, thực hiện chủ trương của Đảng, Nhà nước về đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu năng, hiệu quả.

Sau gần một năm triển khai, mô hình mới đã bước đầu phát huy hiệu quả; các đầu mối được tinh giản, tầng nấc trung gian được thu hẹp, nâng cao tính thống nhất trong chỉ đạo, điều hành từ Trung ương đến địa phương. Đồng thời, việc phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm người đứng đầu cũng tạo điều kiện thuận lợi hơn cho cải cách hành chính, chuyển đổi số và hiện đại hóa quản lý thuế.

Tuy nhiên, chính quá trình vận hành thực tế cũng cho thấy, tinh gọn bộ máy mới chỉ là điều kiện cần. Để mô hình tổ chức mới thực sự hiệu quả, ngành Thuế phải tiếp tục rà soát kỹ chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền, quan hệ phối hợp giữa các cấp, các đơn vị; đồng thời xử lý kịp thời những điểm còn chồng chéo, trùng lặp hoặc có nguy cơ bỏ sót nhiệm vụ.

Phó Cục trưởng Vũ Chí Hùng nhấn mạnh, thực tiễn vận hành mô hình mới cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục rà soát, đánh giá toàn diện chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức và phương thức quản lý tại các đơn vị trong toàn hệ thống thuế; kịp thời nhận diện những khó khăn, vướng mắc, bất cập phát sinh để nghiên cứu, hoàn thiện trong thời gian tới.

“Một trong những nguyên tắc xuyên suốt trong quá trình rà soát, hoàn thiện tổ chức bộ máy được xác định là bảo đảm mỗi nhiệm vụ được giao một đầu mối chủ trì chịu trách nhiệm chính; phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền của từng cấp, từng đơn vị; khắc phục tình trạng chồng chéo, trùng lặp hoặc bỏ sót nhiệm vụ”, Phó Cục trưởng Vũ Chí Hùng lưu ý.

Nhìn từ địa phương, mô hình vận hành mới của cơ quan Thuế cũng bước đầu tạo sự ổn định trong vận hành. Phó trưởng Thuế TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Công cho rằng, việc sắp xếp tổ chức bộ máy đã góp phần tinh gọn đầu mối, ổn định hoạt động quản lý thuế, bảo đảm không gián đoạn việc kê khai, nộp thuế của người dân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, với quy mô quản lý ngày càng lớn, cần tiếp tục có giải pháp về tổ chức, nhân lực, dữ liệu và công nghệ để đáp ứng yêu cầu quản lý trong giai đoạn mới.

Các đại biểu tham gia ý kiến tại hội thảo. Ảnh: CT cung cấp.

Sức ép từ kinh tế số và yêu cầu chuyên môn hóa sâu

Nếu trước đây, yêu cầu quản lý thuế chủ yếu đặt trọng tâm vào quản lý theo địa bàn, theo sắc thuế hoặc theo nhóm đối tượng truyền thống, thì hiện nay, phương thức quản lý thuế đang có những thay đổi căn bản.

Phó Cục trưởng Vũ Chí Hùng nhận định, trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ, thương mại điện tử, kinh doanh trên nền tảng số, hóa đơn điện tử, dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI) và phương thức quản lý dựa trên rủi ro đang làm thay đổi căn bản phương thức quản lý thuế, yêu cầu đặt ra đối với tổ chức bộ máy ngành Thuế cũng có nhiều thay đổi. Do đó, tổ chức bộ máy cần tiếp tục được nghiên cứu, điều chỉnh theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp, phù hợp với yêu cầu quản lý trong giai đoạn mới.

Điều này đặt ngành Thuế trước yêu cầu chuyển từ mô hình quản lý hành chính truyền thống sang mô hình quản lý dựa nhiều hơn vào dữ liệu, phân tích rủi ro, chuyên môn hóa chức năng và quản lý tập trung đối với các nhóm người nộp thuế có quy mô lớn, hoạt động phức tạp.

Tại hội thảo, lãnh đạo Cục Thuế đề nghị tập trung đánh giá việc triển khai mô hình quản lý người nộp thuế theo đối tượng; rà soát chức năng, nhiệm vụ và mối quan hệ phối hợp giữa các đơn vị trong toàn hệ thống; đánh giá mô hình tổ chức và hoạt động của Thuế tỉnh, thành phố trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; nghiên cứu hoàn thiện mô hình quản lý tại Thuế cơ sở; đồng thời xác định các yêu cầu mới đối với tổ chức bộ máy ngành Thuế trong tiến trình chuyển đổi số và phát triển kinh tế số.

Về quản lý thuế đối với thương mại điện tử và doanh nghiệp lớn, đại diện Ban Nghiệp vụ thuế (Cục Thuế) đánh giá, việc thành lập các đơn vị chuyên trách là bước đi phù hợp với xu hướng quản lý thuế hiện đại. Trong thời gian tới, cần tiếp tục tăng cường nguồn lực, dữ liệu, công nghệ và cơ chế phối hợp; đồng thời nghiên cứu quản lý tập trung đối với các nhóm người nộp thuế có quy mô lớn, hoạt động phức tạp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý.

Bên cạnh đó, lĩnh vực thuế quốc tế cũng đang tạo áp lực mới đối với tổ chức bộ máy. Trong bối cảnh Việt Nam tham gia sâu rộng hơn vào các sáng kiến thuế quốc tế như BEPS, thuế tối thiểu toàn cầu, trao đổi thông tin thuế và các hiệp định thuế, công tác quản lý thuế cần tăng cường chuyên môn hóa, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, nhất là trong lĩnh vực thuế quốc tế và chính sách thuế.

Đây là yêu cầu tất yếu, bởi các giao dịch xuyên biên giới, mô hình kinh doanh nền tảng, chuỗi giá trị toàn cầu hay các chính sách thuế quốc tế mới đều đòi hỏi cơ quan thuế phải có đội ngũ chuyên sâu, có khả năng phân tích dữ liệu, hiểu mô hình kinh doanh, nắm chính sách quốc tế và xử lý những vấn đề phức tạp phát sinh trong thực tiễn.

Từ góc nhìn tư vấn quốc tế, đại diện Công ty KPMG Việt Nam cho rằng, mặc dù hệ thống chính sách thuế Việt Nam đã có nhiều bước tiến, nhưng sự phát triển nhanh chóng của các mô hình kinh doanh mới, giao dịch xuyên biên giới và kinh tế số đặt ra yêu cầu cơ quan thuế cần nghiên cứu, hướng dẫn kịp thời, thống nhất các vấn đề phát sinh, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ và giảm thiểu rủi ro về thuế.

Trong khi đó, đại diện Deloitte Việt Nam cho rằng, việc thành lập các đơn vị chuyên trách quản lý thuế thương mại điện tử và doanh nghiệp lớn là phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Tuy nhiên, cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ của các đơn vị này, trong đó nghiên cứu bổ sung bộ phận kiểm tra, giải quyết khiếu nại để bảo đảm quản lý toàn diện, đồng bộ. Đối với lĩnh vực thuế quốc tế, đại diện Deloitte nhấn mạnh cần tăng cường cơ chế trao đổi thông tin giữa cơ quan thuế và doanh nghiệp, tạo kênh phản hồi chính sách kịp thời, hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng với các thay đổi về chính sách thuế quốc tế.

Thuế cơ sở và bài toán nhân lực sau sắp xếp

Ở cấp địa phương, mô hình tổ chức mới giúp ổn định hoạt động, song cũng bộc lộ những thách thức về nhân lực, vị trí việc làm và khối lượng nhiệm vụ tại cơ sở. Đây là vấn đề cần được nhìn nhận thực chất, bởi Thuế cơ sở là nơi trực tiếp tiếp xúc, hỗ trợ, quản lý người nộp thuế trên địa bàn.

Phó trưởng Thuế tỉnh Phú Thọ Đỗ Trọng Bồng thông tin, đơn vị hiện quản lý các địa bàn gồm Vĩnh Phúc, Phú Thọ và Hòa Bình. Sau hai lần sáp nhập, đơn vị có 12 phòng, 16 Thuế cơ sở với 971 công chức, giảm đáng kể so với trước khi sắp xếp; tổ chức bộ máy cơ bản ổn định, hoạt động hiệu quả, hoàn thành nhiệm vụ thu ngân sách năm 2025.

Tuy nhiên, áp lực tại cơ sở vẫn hiện hữu, nhất là về vấn đề nguồn nhân lực khiến công chức thuế phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ. Ông Đỗ Trọng Bồng kiến nghị, cần sớm triển khai tuyển dụng bổ sung nguồn lực, hoàn thiện quy định về vị trí việc làm, biên chế và chế độ hỗ trợ đối với đội ngũ làm công tác quản lý tại cơ sở.

Cùng với nhân lực, việc hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ của các đơn vị chuyên trách cũng được các tổ chức tư vấn quốc tế lưu ý. Đại diện Deloitte Việt Nam cho rằng, việc thành lập các đơn vị chuyên trách quản lý thuế thương mại điện tử và doanh nghiệp lớn là phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Tuy nhiên, cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ của các đơn vị này, trong đó nghiên cứu bổ sung bộ phận kiểm tra, giải quyết khiếu nại để bảo đảm quản lý toàn diện, đồng bộ.

Đối với lĩnh vực thuế quốc tế, cần tăng cường cơ chế trao đổi thông tin giữa cơ quan thuế và doanh nghiệp, tạo kênh phản hồi chính sách kịp thời, hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng với các thay đổi về chính sách thuế quốc tế, đại diện Deloitte nhấn mạnh.

Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy nhiều quốc gia đã tổ chức cơ quan thuế theo hướng chuyên môn hóa sâu, tăng cường quản lý tập trung đối với doanh nghiệp lớn, hoạt động xuyên biên giới và thành lập các đơn vị chuyên trách xử lý các vấn đề thuế phức tạp. Đây là hướng tham khảo phù hợp trong quá trình ngành Thuế Việt Nam tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức.

Có thể thấy, sau một năm vận hành mô hình mới, ngành Thuế đã đi qua giai đoạn đầu của sắp xếp tổ chức với yêu cầu quan trọng nhất là giữ ổn định hệ thống, không làm gián đoạn hoạt động kê khai, nộp thuế của người dân và doanh nghiệp. Giai đoạn tiếp theo đặt ra yêu cầu cao hơn: bộ máy phải được thiết kế theo hướng rõ chức năng, rõ trách nhiệm, mạnh về dữ liệu, sâu về chuyên môn và đủ năng lực thích ứng với kinh tế số, thuế quốc tế, thương mại điện tử, doanh nghiệp lớn.

Tinh gọn bộ máy vì vậy không phải là đích đến cuối cùng, mà là nền tảng để xây dựng một hệ thống quản lý thuế hiện đại hơn, hỗ trợ tốt hơn người nộp thuế và đáp ứng yêu cầu quản trị ngân sách trong giai đoạn mới.