 |
| Các đối tượng đã tận dụng tính ẩn danh và phi biên giới của TMĐT để xây dựng những kịch bản gian lận tinh vi. |
Điểm danh các thủ đoạn gian lận qua TMĐT
Bên cạnh việc thành lập các doanh nghiệp “ma” để quay vòng hàng hoá, hoá đơn, nâng khống giá trị để trục lợi tiền hoàn thuế thì sự bùng nổ của kinh tế số đang mang lại cơ hội xuất khẩu cực lớn nhưng cũng đặt ra những thách thức chưa từng có trong kiểm soát hoàn thuế. Các đối tượng đã tận dụng tính ẩn danh và phi biên giới của TMĐT để xây dựng những kịch bản gian lận tinh vi.
Theo Thượng tá Trần Quang Tuấn – Phó trưởng Phòng Cảnh sát kinh tế (PC03), Công an TP. Hải Phòng, cơ quan chức năng đã nhận diện được một số thủ đoạn tinh vi:
Thứ nhất, lập hệ thống gian hàng ảo để quay vòng hóa đơn: Các đối tượng lập nhiều gian hàng trên các sàn TMĐT bằng thông tin cá nhân giả hoặc thuê mướn, rồi tự đặt hàng (buff đơn ảo) với giá trị cao, thực tế không có hàng hóa hoặc chỉ là gói hàng rỗng. Qua đó, tạo ra doanh thu ảo để hợp thức hóa việc xuất hóa đơn GTGT đầu ra cho các công ty “ma” khác, tạo chuỗi khấu trừ thuế hoặc lập hồ sơ hoàn thuế xuất khẩu ảo;
Thứ hai, lợi dụng mô hình bán hàng không qua kho: Khai báo đầu vào từ các hộ kinh doanh cá thể trên mạng xã hội, gom hóa đơn lẻ hoặc mua hóa đơn của các hộ kinh doanh này để kê khai thuế đầu vào, sau đó làm hồ sơ hoàn thuế dựa trên các “chi phí thu mua” không có thực.
Thứ ba, lợi dụng thanh toán trung gian và ví điện tử trên sàn TMĐT: Tiền được chuyển vòng vèo qua nhiều tài khoản cá nhân, ví điện tử rồi quay trở lại túi chủ doanh nghiệp dưới dạng “thanh toán đơn hàng”, tạo giao dịch mua bán giả đã thanh toán đầy đủ qua hệ thống tài chính.
Thứ tư, xuất khẩu tại chỗ ảo qua kho ngoại quan TMĐT: Doanh nghiệp khai báo xuất khẩu hàng hóa cho các đối tác nước ngoài bán trên sàn TMĐT quốc tế (Amazon, eBay). Tuy nhiên, hàng thực chất vẫn nằm trong kho nội địa hoặc được tuồn ra bán lẻ không hóa đơn trên Facebook, Zalo. Bộ hồ sơ xuất khẩu vẫn được hoàn thiện để xin hoàn thuế.
Thứ năm, giả mạo chứng từ vận chuyển của các đơn vị chuyển phát nhanh: Do đơn hàng TMĐT thường nhỏ lẻ, các đối tượng gom nhiều đơn hàng ảo thành một lô hàng lớn, cấu kết với đơn vị vận chuyển làm giả chứng từ gửi hàng của các hãng chuyển phát nhanh để chứng minh “hàng đã ra khỏi Việt Nam” nhằm hoàn tất bộ hồ sơ hoàn thuế.
Ngưỡng 5 triệu đồng: “Siết” dòng tiền, lộ diện dấu vết
Để bảo đảm nguyên tắc “hoàn đúng - hoàn đủ - không bị lợi dụng”, hệ thống pháp luật Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ, thiết lập những “bộ lọc” rủi ro chặt chẽ hơn bao giờ hết.
Một trong những điều chỉnh mang tính đột phá nhất trong chính sách quản lý thuế chính là việc hạ ngưỡng thanh toán không dùng tiền mặt.
Theo Nghị định 181/2025/NĐ-CP, từ ngày 1/7/2025, các giao dịch mua vào từ 5 triệu đồng trở lên (thay vì 20 triệu đồng như trước đây) bắt buộc phải thực hiện qua ngân hàng mới được khấu trừ và hoàn thuế GTGT. Đây không đơn thuần là sự thay đổi về con số, mà là một tư duy quản lý mới: Quản lý dựa trên dấu vết dòng tiền.
“Ngành Công an, cơ quan điều tra luôn cùng với ngành Thuế đồng hành, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho DN làm ăn chân chính. Tuy nhiên, với những đối tượng cố tình trục lợi, chiếm đoạt ngân sách, chúng tôi sẽ kiên quyết xử lý đến cùng, “không có vùng cấm”, “không có ngoại lệ” để làm sạch môi trường kinh doanh.” Thượng tá Trần Quang Tuấn, Phó trưởng Phòng Cảnh sát kinh tế, Công an TP Hải Phòng |
Theo Trưởng ban Pháp chế, Cục Thuế Nguyễn Thị Lan Anh, việc hạ ngưỡng xuống 5 triệu đồng buộc các doanh nghiệp phải chuẩn hóa quy trình thanh toán, đồng thời giúp cơ quan chức năng dễ dàng truy vết kiểm soát được dòng tiền. Khi mọi giao dịch đều để lại “vết tích” trên hệ thống ngân hàng, khả năng ẩn danh của các giao dịch sẽ bị thu hẹp đáng kể.
Còn theo ông Trần Quang Tuấn, việc giảm ngưỡng yêu cầu phải thanh toán qua ngân hàng từ 20 triệu đồng xuống còn 5 triệu đồng, tiến tới cần thấp hơn nữa, sẽ buộc đối tượng phải tăng số lượng giao dịch qua ngân hàng cho các hoá đơn mua trái pháp luật.
Dấu vết giao dịch qua ngân hàng sẽ nhiều hơn. Bằng việc phối hợp với các ngân hàng thương mại, các cơ quan chức năng hoàn toàn có thể truy vết dòng tiền để phát hiện và làm rõ thủ đoạn mua bán hoá đơn nhằm gian lận thuế, trong đó có hoàn thuế GTGT.
Từ quản lý hồ sơ sang quản lý dữ liệu thời gian thực
Đại diện Cục Thuế cho biết thêm, để xác định hàng hóa được xuất bán trên sàn TMĐT và tiêu dùng ngoài Việt Nam, cơ quan chức năng đã thiết lập một “hàng rào kiểm soát 3 lớp”. Theo đó, một hồ sơ hoàn thuế hợp lệ giờ đây không chỉ cần hóa đơn, mà phải chứng minh được:
(1) Có quan hệ mua bán hợp pháp giao kết với nhà quản lý sàn để bán hàng hóa trên sàn, có hóa đơn bán hàng;
(2) Có dòng tiền phát sinh: thanh toán không dùng tiền mặt, có cơ chế ủy quyền thu hộ rõ ràng;
(3) Có sự vận động của hàng hoá và xác minh đã rời khỏi Việt Nam: Thông qua tờ khai hải quan; tài liệu chứng minh giao hàng cho người mua ở nước ngoài và chứng từ vận chuyển quốc tế.
Nhìn sâu vào bản chất, cuộc chiến chống gian lận thuế hiện nay đang chuyển dịch từ phương thức truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu. Kiểm tra chứng từ vẫn là nền tảng pháp lý bắt buộc, bởi mọi quyết định quản lý thuế đều phải dựa trên hồ sơ hợp lệ theo quy định. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở chứng từ thì rõ ràng không còn đủ để nhận diện giao dịch có thật hay không đặc biệt là các giao dịch mua bán, cung cấp dịch vụ trong môi trường số.
Vì vậy, định hướng chiến lược của ngành Thuế là chuyển từ “quản lý dựa trên hồ sơ” sang “quản lý dựa trên dữ liệu”, tức là thiết lập một hệ sinh thái dữ liệu kết nối liên ngành: Hóa đơn điện tử (cơ quan Thuế) – Dòng tiền (ngân hàng) – Vận động hàng hóa (Hải quan). Hệ thống phân tích rủi ro sẽ đóng vai trò như một “mắt thần”, quét toàn bộ mạng lưới giao dịch để phát hiện những bất thường ngay lập tức. Đây là mô hình quản lý hiện đại, giúp phân biệt rạch ròi giữa doanh nghiệp tuân thủ tự nguyện và các đối tượng cố tình trục lợi.
Đại diện cơ quan Thuế khẳng định, việc thắt chặt các điều kiện thanh toán và kiểm soát dữ liệu giao dịch số không nhằm mục đích gây khó dễ cho doanh nghiệp, mà là để tạo ra một sân chơi bình đẳng. Trong kỷ nguyên số, minh bạch không còn là sự lựa chọn, mà là yêu cầu sống còn. Chỉ khi dòng tiền thực, hàng hóa thực và dữ liệu thực khớp lệnh, khi đó, chính sách thuế mới thực sự trở thành động lực thúc đẩy kinh tế bền vững.
