Bài 4: Quản trị rủi ro - Nắn dòng tiền ngân sách đúng đối tượng, trúng định hướng

Quản trị rủi ro: nắn dòng tiền ngân sách đúng đối tượng, trúng định hướng

Nỗ lực khơi thông dòng vốn

Đại diện Cục Thuế cho biết, trong giai đoạn 2023-2025, công tác hoàn thuế GTGT đã ghi nhận những kết quả tích cực, thể hiện nỗ lực vượt bậc của toàn ngành Thuế trong việc hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp. Theo số liệu từ Cục Thuế, trong 3 năm qua, cơ quan Thuế đã tiếp nhận hơn 72.000 hồ sơ và giải quyết hoàn thuế cho hơn 56.000 hồ sơ với tổng số tiền khổng lồ lên tới hơn 458.000 tỷ đồng.

Cụ thể, con số này duy trì sự ổn định qua các năm: Năm 2023 hoàn 149.976 tỷ đồng; năm 2024 đạt đỉnh với 156.941 tỷ đồng và năm 2025 ước đạt 151.352 tỷ đồng.

Điểm đáng chú ý là, cơ cấu hoàn thuế tập trung trọng tâm vào lĩnh vực xuất khẩu - động lực tăng trưởng chính của nền kinh tế. Việc duy trì quy mô hoàn thuế lớn và ổn định không chỉ giúp doanh nghiệp quay vòng vốn nhanh mà còn khẳng định cam kết của Chính phủ trong việc đồng hành cùng khu vực sản xuất kinh doanh.

Đặc biệt, tỷ lệ hồ sơ thuộc diện “hoàn trước, kiểm tra sau” luôn duy trì ở mức cao, dao động từ 72–76%, minh chứng cho bước chuyển mình trong phương thức quản lý, tạo điều kiện tối đa để rút ngắn thời gian tiếp cận nguồn vốn cho người nộp thuế.

Tuy nhiên, năm 2025 ghi nhận sự sụt giảm nhẹ về số lượng hồ sơ và số tiền hoàn so với năm 2024, phản ánh sự tăng cường trong công tác sàng lọc, kiểm soát rủi ro để ngăn chặn tình trạng trục lợi ngân sách.

Thay đổi tư duy quản lý, nắn dòng tiền trúng đối tượng

Để tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác hoàn thuế một trong những giải pháp đột phá được ngành Thuế triển khai là Chương trình tuân thủ tự nguyện. Đây là bước đi tiệm cận với các chuẩn mực quản lý thuế hiện đại trên thế giới. Thay vì coi doanh nghiệp là đối tượng cần kiểm soát, cơ quan Thuế chuyển sang tư duy coi doanh nghiệp là đối tác.

Tại TP. Hải Phòng - một trong những đơn vị đi đầu, mô hình này đã chứng minh hiệu quả thực tiễn rõ rệt. Theo Phó trưởng Thuế TP. Hải Phòng Phạm Tuấn Anh, đơn vị đã chuyển từ “tiền kiểm nặng về thủ tục” sang “hậu kiểm dựa trên mức độ tuân thủ”. Theo đó, cơ quan Thuế chủ động phân loại doanh nghiệp theo mức độ rủi ro, trên cơ sở dữ liệu hóa đơn điện tử, lịch sử kê khai, nộp thuế và các chỉ số tuân thủ.

Cộng đồng kinh doanh là hãy coi sự minh bạch là tài sản lớn nhất trong giai đoạn kinh tế số. Việc tự rà soát, kiểm soát rủi ro hóa đơn và lựa chọn đối tác tin cậy không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được các rủi ro pháp lý mà còn là chìa khóa để phát triển bền vững trong một môi trường kinh doanh công bằng và lành mạnh. Trưởng ban Pháp chế Cục Thuế Nguyễn Thị Lan Anh

Đối với các doanh nghiệp tham gia chương trình tuân thủ tự nguyện, có hệ thống sổ sách kế toán minh bạch, dữ liệu kê khai đồng nhất, giao dịch rõ ràng có tính xác thực cao, thì được xếp vào nhóm rủi ro thấp.

Khi doanh nghiệp đáp ứng được các tiêu chí này, quy trình xử lý hồ sơ được rút gọn đáng kể. Thực tế cho thấy, đối với các hồ sơ thuộc diện hoàn trước - kiểm tra sau, đã được chuẩn hóa và đảm bảo chất lượng ngay từ khâu lập hồ sơ, thời gian giải quyết có thể được rút xuống khoảng 6 ngày làm việc. Đây không phải là việc “nới lỏng quản lý”, mà là kết quả của việc nâng cao chất lượng tuân thủ và ứng dụng hiệu quả quản lý rủi ro.

Bên cạnh đó, ngành Thuế đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, khai thác dữ liệu theo thời gian thực để tự động đối chiếu, cảnh báo sớm sai lệch; đồng thời thiết lập cơ chế hỗ trợ nhanh cho doanh nghiệp trong quá trình chuẩn bị hồ sơ.

Có thể nói, khi doanh nghiệp chủ động minh bạch hóa số liệu và tham gia tích cực vào chương trình tuân thủ tự nguyện, thì lợi ích nhận được là rất rõ ràng: thủ tục được đơn giản hóa, thời gian hoàn thuế được rút ngắn, chi phí tuân thủ giảm.

Nhằm giải quyết hoàn thuế GTGT kịp thời, đúng quy định pháp luật, Phó Cục trưởng Cục Thuế Đặng Ngọc Minh cho biết, thời gian tới, ngành Thuế sẽ chủ động hướng dẫn, hỗ trợ doanh nghiệp, nhà đầu tư ngay từ khâu kê khai thuế, lập hồ sơ đề nghị hoàn thuế đảm bảo đầy đủ, đúng quy định, tránh để người nộp thuế gặp khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện.

Cơ quan Thuế sẽ phân loại hồ sơ theo nhóm đối tượng, mặt hàng, đặc biệt là các mặt hàng xuất khẩu chủ lực như dệt may, giày dép, gỗ và sản phẩm gỗ, nông sản, thủy sản, sắt thép, linh kiện điện tử,… Xác định rõ khó khăn, vướng mắc và thời hạn giải quyết từng hồ sơ. Bố trí đầy đủ nhân lực, phân công nhiệm vụ cụ thể; tổ chức giám sát, kiểm tra tiến độ thực hiện hàng tuần.

Để đẩy mạnh triển khai Chương trình tuân thủ tự nguyện, người nộp thuế có lịch sử tuân thủ về thuế tốt và đáp ứng các tiêu chí đánh giá của Chương trình sẽ được hệ thống ứng dụng công nghệ thông tin tự động hỗ trợ thực hiện nhanh, kịp thời các thủ tục về thuế trong đó có thủ tục hoàn thuế.

Đối với hồ sơ có rủi ro cao, có dấu hiệu gian lận, mua bán hóa đơn, trục lợi tiền hoàn thuế, cơ quan thuế sẽ phối hợp với cơ quan chức năng thu thập, xây dựng cơ sở dữ liệu (thông tin hiện có của ngành; thông tin qua công tác thanh tra, kiểm tra; thông tin kết nối, chia sẻ từ bên thứ ba), áp dụng giải pháp công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) trong việc hỗ trợ phân tích, đánh giá rủi ro, phát hiện sớm các dấu hiệu sử dụng hóa đơn không hợp pháp.

Đặc biệt, ngành Thuế đang thực hiện tái thiết kế quy trình nghiệp vụ phù hợp mô hình tổ chức bộ máy mới và định hướng sửa đổi Luật Quản lý thuế tổng thể, nhằm tăng tính minh bạch trong phân loại, giải quyết hồ sơ hoàn thuế, rút ngắn thời gian xử lý, tăng độ chính xác, đảm bảo kiểm soát các bước giải quyết theo quy định bằng phương thức điện tử.