Thanh toán không dùng tiền mặt mở rộng, hộ kinh doanh khó “ẩn” doanh thu

Ngành Thuế đang chuyển đổi từ phương thức quản lý thuế khoán sang kê khai, dựa trên dữ liệu. Ảnh: TĐN.

Hộ kinh doanh dần quen với “dòng tiền số”

Buổi trưa tại một quán cà phê trên đường Nguyễn Văn Cừ (Hà Nội), chỉ sau vài thao tác trên điện thoại, nhóm khách hàng đã hoàn tất thanh toán cho các món đồ uống. Chiếc loa nhỏ được chủ cửa hàng đặt trên quầy lập tức phát thông báo nhận tiền thành công. Toàn bộ quá trình thanh toán tiền diễn ra chưa đầy 30 giây.

Chị Phạm Thị Loan, một khách hàng vừa thanh toán tiền xong chia sẻ, thanh toán điện tử tiện hơn rất nhiều. Không cần mang tiền mặt, không mất thời gian chờ trả tiền lẻ, trong khi lịch sử chi tiêu được lưu lại rõ ràng, giúp chị dễ dàng tra soát lịch sử mua bán.

Không chỉ người trẻ, nhiều người lớn tuổi cũng dần quen với việc chuyển khoản hoặc quét mã QR. Sự phát triển của ngân hàng số, ví điện tử và điện thoại thông minh đang thúc đẩy quá trình chuyển đổi mạnh mẽ trong hoạt động mua bán.

Với các hộ, cá nhân kinh doanh, thanh toán điện tử không chỉ giúp giao dịch nhanh hơn mà còn thay đổi cách quản lý doanh thu.

Chủ Spa Tâm An trên đường Hồ Tùng Mậu (Hà Nội) cho biết, trước đây, do khách hàng khá đông vào giờ cao điểm, nên nhân viên thường xuyên nhầm lẫn khi nhận và trả tiền mặt. Từ khi dùng thanh toán không dùng tiền mặt, mọi giao dịch của spa đều được ghi nhận tự động, giúp việc quản lý thuận tiện hơn rất nhiều.

Ở góc độ quản lý, Thuế TP. Đà Nẵng cho rằng, thanh toán không dùng tiền mặt mang lại lợi ích rõ rệt trong quản lý dòng tiền. Mọi giao dịch đều được ghi nhận, giúp hộ kinh doanh dễ kiểm soát doanh thu, chi phí và hạn chế thất thoát.

Thực tiễn trên cho thấy, quá trình chuyển đổi này không còn đơn thuần là xu hướng thị trường, mà đang gắn chặt với lộ trình hiện đại hóa quản lý thuế.

Nghị định số 68/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành có hiệu lực từ ngày 5/3/2026 được xem là dấu mốc quan trọng khi cơ quan Thuế từng bước chuyển từ mô hình thuế khoán sang cơ chế kê khai dựa trên doanh thu thực tế. Song song với đó là yêu cầu tăng cường thanh toán không dùng tiền mặt nhằm minh bạch hóa các giao dịch. Nhiều quy định mới cũng yêu cầu hộ, cá nhân kinh doanh thông báo tài khoản ngân hàng, ví điện tử phục vụ hoạt động kinh doanh cho cơ quan Thuế.

Theo Thông tư số 17/2024/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước có hiệu lực từ 1/3/2026, tài khoản sử dụng cho hoạt động kinh doanh phải đứng tên đúng với giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh thay vì sử dụng tài khoản cá nhân như trước.

Bên cạnh đó, Thông tư số 18/2026/TT-BTC của Bộ Tài chính cũng yêu cầu hộ, cá nhân kinh doanh chậm nhất ngày 20/4/2026 phải gửi thông báo số tài khoản hoặc ví điện tử cho cơ quan Thuế quản lý trực tiếp.

Ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng Cục Thuế từng nhiều lần nhấn mạnh, việc chuyển từ thuế khoán sang kê khai không chỉ là thay đổi cách tính thuế mà còn là bước chuyển toàn diện về phương thức quản lý.

“Cơ quan thuế lấy người nộp thuế làm trung tâm phục vụ, đồng thời phối hợp với ngân hàng và đơn vị cung cấp phần mềm để hỗ trợ hộ kinh doanh lựa chọn giải pháp phù hợp với chi phí thấp nhất, phản ánh đúng doanh thu và sổ sách”, ông Mai Sơn cho hay.

Đại diện Lãnh đạo Cục Thuế kỳ vọng, việc thúc đẩy thanh toán điện tử sẽ góp phần chuẩn hóa dữ liệu giao dịch, nâng cao tính minh bạch và tạo nền tảng cho mô hình quản lý thuế hiện đại hơn trong tương lai.

Né thanh toán điện tử để “giấu doanh thu” sẽ ngày càng khó

Tuy nhiên, thực tế thời gian qua cho thấy, vẫn còn tình trạng một số hộ, cá nhân kinh doanh tìm cách lách quy định. Cơ quan Thuế đã ghi nhận hàng loạt hành vi né tránh thanh toán điện tử như không cho khách chuyển khoản hoặc viện lý do “máy hỏng”, “mạng lỗi”; sử dụng nhiều tài khoản cá nhân không chính chủ để nhận tiền.

Giao dịch chuyển khoản ngày càng phổ biến trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Ảnh: TN.

Thậm chí, một số còn yêu cầu khách ghi nội dung chuyển khoản không liên quan đến hoạt động mua bán hay chia nhỏ giao dịch, nhận tiền mặt song song với chuyển khoản nhằm giảm doanh thu kê khai; không xuất hóa đơn với giao dịch thanh toán điện tử, thậm chí là nhờ người thân đứng tên tài khoản nhận tiền để tránh đối chiếu dữ liệu.

Minh bạch doanh thu không chỉ là yêu cầu quản lý thuế mà còn là điều kiện cần để xây dựng môi trường kinh doanh công bằng. Trong nhiều năm, tình trạng hộ kinh doanh khai doanh thu thấp hơn thực tế đã tạo ra sự chênh lệch lớn về nghĩa vụ thuế giữa các nhóm kinh doanh, đặc biệt giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp tuân thủ đầy đủ chế độ kế toán, hóa đơn.

Cơ quan Thuế khẳng định, những hành vi này không chỉ làm méo mó môi trường kinh doanh mà còn tiềm ẩn rủi ro pháp lý lớn. Trong trường hợp có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng, tổ chức và cá nhân liên quan có thể bị kiểm tra, xử lý theo quy định pháp luật.

Do vậy, ngành Thuế liên tục phát đi cảnh báo mạnh mẽ đối với các hành vi né thanh toán điện tử nhằm che giấu doanh thu.

Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ mà ở thói quen sử dụng tiền mặt đã tồn tại nhiều năm trong hoạt động buôn bán nhỏ lẻ. Nhiều hộ kinh doanh vẫn e ngại việc minh bạch dòng tiền sẽ làm tăng nghĩa vụ thuế hoặc khiến hoạt động kinh doanh bị kiểm soát chặt hơn.

Để hỗ trợ quá trình chuyển đổi, ngành Thuế thời gian qua đã phối hợp với ngân hàng triển khai nhiều chương trình như mở tài khoản kinh doanh, hướng dẫn sử dụng eTax Mobile, hỗ trợ cài đặt nền tảng thanh toán số và cung cấp loa thông báo chuyển khoản miễn phí.

Ngày 8/5, Cục Thuế đã ban hành Thông báo số 320/TB-CT yêu cầu các thuế tỉnh, TP đẩy mạnh tuyên truyền về thanh toán không dùng tiền mặt và minh bạch doanh thu đối với hộ kinh doanh.

Kế hoạch tuyên truyền được triển khai từ tháng 5 đến hết năm 2026, tập trung vào các hiện tượng phổ biến như ưu tiên thanh toán tiền mặt, không xuất hóa đơn khi giao dịch tiền mặt, báo lỗi kỹ thuật khi khách yêu cầu chuyển khoản hoặc áp dụng hai mức giá khác nhau giữa tiền mặt và chuyển khoản.Cơ quan Thuế khẳng định, trọng tâm quản lý không nằm ở hình thức thanh toán mà là yêu cầu minh bạch doanh thu thực tế.

Trong bối cảnh dữ liệu ngày càng được kết nối đồng bộ, việc các hộ, cá nhân kinh doanh “giấu doanh thu” sẽ khó hơn trước rất nhiều. Ngành Thuế đang đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), kết nối dữ liệu ngân hàng, hóa đơn điện tử, sàn thương mại điện tử và nền tảng thanh toán để phân tích, đối chiếu doanh thu.

Theo bà Nguyễn Thị Lan Anh, Trưởng ban Pháp chế (Cục Thuế), khi dữ liệu thanh toán được kết nối đồng bộ, cơ quan quản lý có thể theo dõi doanh thu gần như theo thời gian thực mà không cần can thiệp sâu vào hoạt động kinh doanh hằng ngày.

Điều này đồng nghĩa với việc các hành vi lách luật bằng tiền mặt hoặc tài khoản “ảo” sẽ ngày càng dễ bị phát hiện thông qua đối soát dòng tiền, phân tích dữ liệu giao dịch và xác thực thông tin.

Trong bối cảnh ngành Thuế đang chuyển đổi từ phương thức quản lý thủ công, thuế khoán sang quản lý dựa trên dữ liệu và doanh thu thực tế, các hộ kinh doanh cần sớm thích nghi với mô hình quản lý mới, chuẩn hóa hoạt động kế toán và minh bạch dòng tiền. Đây không chỉ là yêu cầu tuân thủ pháp luật mà còn là điều kiện để tồn tại và phát triển trong môi trường kinh doanh ngày càng số hóa.