 |
| Cá tra là một trong 2 mặt hàng xuất khẩu chủ lực của ngành thủy sản. Ảnh: H.H |
Kết thúc năm 2025, ngành thủy sản Việt Nam đã ghi dấu ấn với con số kim ngạch đạt kỷ lục gần 11,3 tỷ USD, tăng 12,4% so với năm 2024. Kết quả này không chỉ phản ánh sự phục hồi về nhu cầu tiêu thụ toàn cầu mà còn cho thấy khả năng thích ứng linh hoạt của các doanh nghiệp trước những rào cản thương mại ngày càng khắt khe.
Theo bà Lê Hằng – Phó Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), năm 2025, nhất là giai đoạn cuối năm đã chứng kiến một cuộc bứt tốc mạnh mẽ của các doanh nghiệp ngành thủy sản.
Riêng trong quý IV/2025, kim ngạch xuất khẩu đạt 3.103,0 triệu USD, tăng 10,3% so với cùng kỳ. Trong đó, tháng 12 đóng góp 954,5 triệu USD (tăng 9,2%). Đây là giai đoạn các doanh nghiệp tập trung đẩy mạnh xuất khẩu để phục vụ nhu cầu lễ hội tại các thị trường châu Á, đặc biệt là Trung Quốc và Hồng Kông – thị trường đã ghi nhận mức tăng trưởng bùng nổ 22,9% trong quý cuối năm.
Sự tăng trưởng trong quý IV được dẫn dắt bởi nhóm hàng tôm (đạt 1.244,0 triệu USD, tăng 16,8%) và các sản phẩm hải sản như mực, bạch tuộc (+20,4%), Cua ghẹ (+20,9%). Ngược lại, cá ngừ vẫn là điểm trầm khi sụt giảm 10,8% trong Quý IV do áp lực từ quy định MMPA của Hoa Kỳ, thẻ vàng IUU và khó khăn về nguồn nguyên liệu khai thác.
Kết quả xuất khẩu của ngành thủy sản năm 2025 khẳng định vị thế của nhiều doanh nghiệp lớn. Trong đó, top 10 doanh nghiệp xuất khẩu hàng đầu đã đóng góp đáng kể vào tổng kim ngạch toàn ngành, với những cái tên quen thuộc trong ngành tôm và cá tra.
 |
| Top 10 doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản lớn nhất Việt Nam (nguồn VASEP) |
Dẫn đầu danh sách là Công ty Cổ phần thủy sản Sóc Trăng (STAPIMEX) với kim ngạch 309,8 triệu USD, theo sau là "vua tôm" Minh Phú (tổng hai pháp nhân tại Cà Mau và Hậu Giang đạt trên 542 triệu USD). Trong ngành hàng cá tra, Công ty Cổ phần Vĩnh Hoàn tiếp tục giữ vững vị thế số 1 với kim ngạch đạt 249,0 triệu USD.
Đặc biệt, sự xuất hiện của các tên tuổi như Phát Lợi, An Hải hay Tài Kim Anh trong Top 10 cho thấy sự vươn lên mạnh mẽ của các doanh nghiệp tập trung vào phân khúc sản phẩm chế biến sâu và thị trường Trung Quốc.
Theo bà Hằng, sự thành công của các doanh nghiệp trong năm 2025 đến từ việc tận dụng tốt các FTA và sự dịch chuyển thị trường kịp thời. Khi thị trường Hoa Kỳ gặp khó khăn về thuế đối ứng (áp dụng từ tháng 8/2025), các doanh nghiệp đã nhanh chóng đẩy mạnh sang khối CPTPP (đạt trên 3 tỷ USD) và Trung Quốc (đạt 2,4 tỷ USD).
Tuy nhiên, nhìn vào kết quả quý IV/2025, áp lực từ các rào cản kỹ thuật như thẻ vàng IUU và quy định bảo vệ động vật biển đang hiện hữu rõ rệt lên nhóm hàng hải sản khai thác. Việc duy trì đà tăng trưởng trong năm 2026 sẽ phụ thuộc lớn vào khả năng minh bạch hóa chuỗi cung ứng và tối ưu hóa chi phí sản xuất của cộng đồng doanh nghiệp trước những biến động khó lường của chính sách thương mại quốc tế.
Bên cạnh đó, tháng 8/2025, Mỹ có thông báo về việc từ chối công nhận tương đương với 12 nghề cá Việt Nam theo Đạo luật bảo vệ động vật biển có vú (MMPA), dẫn đến lệnh cấm nhập khẩu từ ngày 1/1/2026. Trong đó, 11 nghề cá bị cấm, còn nghề ghẹ thì sẽ được gia hạn thêm 6 tháng. Theo đó, doanh nghiệp muốn XK hải sản không vi phạm Đạo luật MMPA sang Mỹ phải có giấy COA.
Mặc dù Việt Nam đã cấm khai thác và giết hại có chủ ý động vật có vú biển, nếu vi phạm có thể bị xử phạt hình sự theo Bộ luật Hình sự hoặc xử phạt hành chính; đồng thời đã đang triển khai các biện pháp giám sát, nhưng các biện pháp giảm thiểu hiện có chưa được chứng minh là hiệu quả trong việc giảm thiểu việc đánh bắt không chủ đích dưới mức giới hạn cho phép, đặc biệt đối với các loài dễ bị tổn thương.
Theo VASEP, nếu vấn đề này không được tháo gỡ, sẽ tác động tới kim ngạch XK trên 500 triệu USD các loài hải sản từ 12 nghề cá trên mỗi năm sang Hoa Kỳ, chiếm gần ¼ tổng kim ngạch XK các loài này của Việt Nam. Trong đó, cá ngừ chiếm tỷ trọng cao nhất là 18%, tiếp đến là ghẹ chiếm 3% và mực gần 1%...
“Với nền tảng vững chắc từ năm 2025, ngành thủy sản Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, dù dự báo năm 2026 sẽ có những thách thức nhất định từ thị trường Mỹ và các yêu cầu khắt khe về chứng chỉ xanh”, bà Hằng khẳng định.
