Sở giao dịch hàng hóa: Mắt xích mới hỗ trợ hàng Việt vươn ra thế giới

Doanh nghiệp đề nghị thành lập Sở giao dịch hàng hóa cần có vốn điều lệ từ 1.500 tỷ đồng trở lên. Ảnh: TH.

Nâng “ngưỡng cửa” từ vốn đến năng lực vận hành thị trường

Tại Hội nghị tham vấn chính sách đối với Dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh hồi tháng 3/2026, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết giao dịch hàng hóa phái sinh đã phát triển tích cực, song trong ba Sở giao dịch hàng hóa từng được hình thành hiện chỉ còn một Sở hoạt động.

Theo TS Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh nhận định, thị trường hàng hóa phái sinh gắn chặt với nền kinh tế thực, giúp phân bổ nguồn lực, phân tán rủi ro và tăng sức cạnh tranh; quá trình phát triển cần thận trọng nhưng không chậm trễ, đồng thời nâng năng lực chủ thể và thiết chế giám sát.

Do đó, việc Nghị định số 302/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành, quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thương mại về hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa, có hiệu lực từ ngày 15/9/2026 giúp củng cố thêm khung thể chế cho hoạt động giao dịch hàng hóa trong và ngoài nước.

Nghị định quy định việc xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa để giao hàng theo hợp đồng mua bán qua Sở giao dịch hàng hóa được thực hiện theo quy định về quản lý hoạt động ngoại thương; đồng thời dành một nhóm quy định riêng cho điều kiện thành lập, hồ sơ và trình tự cấp phép.

Theo đó, doanh nghiệp đề nghị cấp phép phải được thành lập tại Việt Nam; trường hợp có vốn đầu tư nước ngoài thì tổng tỷ lệ vốn góp của các nhà đầu tư nước ngoài không được vượt quá 49%.

Đáng chú ý, mức vốn điều lệ tối thiểu được ấn định từ 1.500 tỷ đồng trở lên, đặt ra yêu cầu trực tiếp về năng lực tài chính của tổ chức xây dựng và vận hành hạ tầng giao dịch.

Bên cạnh vốn, doanh nghiệp cần có hệ thống công nghệ thông tin đáp ứng yêu cầu quản lý, vận hành an toàn, ổn định, bảo mật; nền tảng giao dịch điện tử bảo đảm hoạt động thông suốt, có khả năng xử lý và lưu trữ dữ liệu giao dịch, sửa lệnh, hủy lệnh, kết quả khớp lệnh theo thời gian thực. Hệ thống có khả năng kết nối, trao đổi dữ liệu với Trung tâm thanh toán bù trừ để phục vụ ký quỹ, thanh toán và quản lý rủi ro chính xác và kịp thời.

Ngoài ra, hệ thống giám sát phải có khả năng theo dõi, phát hiện, cảnh báo và lưu giữ dữ liệu, kết nối an toàn với thành viên và cơ quan quản lý, đảm bảo các yêu cầu về an toàn, an ninh.

Doanh nghiệp còn phải xây dựng mô hình, tổ chức hoạt động; có giải pháp, lộ trình niêm yết hàng hóa sản xuất tại Việt Nam được cụ thể hóa trong đề án 5 năm và dự thảo Điều lệ đáp ứng Điều 13 của Nghị định này.

Các yêu cầu trên phản ánh định hướng được Bộ Công Thương đặt ra trong quá trình xây dựng chính sách. Theo lãnh đạo Vụ Thị trường trong nước, khung pháp lý trước đây đã góp phần thúc đẩy hoạt động mua bán hàng hóa tại Việt Nam phát triển, thu hút được ngày càng nhiều đối tượng tham gia giao dịch, từng bước tạo môi trường cho các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh và xuất nhập khẩu có được công cụ bảo hiểm giá để chủ động cho các hoạt động sản xuất, kinh doanh, cân đối cung cầu.

Sở giao dịch hàng hóa sau cấp phép cần vận hành an toàn, minh bạch, gắn với nhu cầu của thị trường trong nước. Ảnh: TH.

Một bộ hồ sơ ba cách nộp và các mốc xử lý rõ ràng

Nghị định số 302/2026/NĐ-CP quy định hồ sơ đề nghị thành lập Sở giao dịch hàng hóa với 4 thành phần gồm: văn bản đề nghị theo Mẫu 01.GĐN; báo cáo mô tả hệ thống công nghệ thông tin kèm tài liệu chứng minh; đề án giải trình mô hình, tổ chức hoạt động và lộ trình niêm yết hàng hóa sản xuất tại Việt Nam trong 5 năm và dự thảo Điều lệ phù hợp với Điều 13. Bộ Công Thương hướng dẫn chi tiết báo cáo công nghệ và đề án hoạt động.

Bộ Công Thương là cơ quan tiếp nhận và thẩm tra các điều kiện và hồ sơ đề nghị thành lập Sở giao dịch hàng hóa. Doanh nghiệp nộp một bộ hồ sơ trực tiếp, qua dịch vụ bưu chính hoặc Cổng Dịch vụ công quốc gia.

Trường hợp hồ sơ chưa hợp lệ, trong vòng 5 ngày làm việc kể từ ngày tiếp nhận hồ sơ của doanh nghiệp, Bộ Công Thương sẽ có văn bản yêu cầu doanh nghiệp sửa đổi, bổ sung; trong vòng 30 ngày làm việc kể từ ngày nhận được văn bản, doanh nghiệp có trách nhiệm gửi bổ sung hồ sơ.

Trong quá trình thẩm tra, Bộ Công Thương phối hợp với các bộ, ngành liên quan; thời hạn cơ quan phối hợp trả lời không quá 7 ngày làm việc. Trong 30 ngày làm việc kể từ khi nhận hồ sơ hợp lệ, Bộ Công Thương thẩm tra, cấp Giấy phép và phê chuẩn Điều lệ nếu doanh nghiệp đủ điều kiện. Trường hợp từ chối cấp phép, Bộ trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do từ chối.

Việc cấp phép đồng thời với phê chuẩn Điều lệ giúp cơ quan quản lý xem xét cả nguồn lực doanh nghiệp và các nguyên tắc về giao dịch, thanh toán, quản trị rủi ro, công bố thông tin, bảo vệ thành viên và khách hàng.

Quy trình cấp phép thành lập Sở giao dịch hàng hóa được coi là bước sàng lọc năng lực ngay từ đầu. Các mốc xử lý rõ ràng giúp doanh nghiệp chủ động chuẩn bị; yêu cầu về vốn, công nghệ, quản trị và lộ trình hàng Việt hướng tới bảo đảm Sở giao dịch sau cấp phép vận hành an toàn, minh bạch, gắn với nhu cầu của thị trường trong nước.