Rộng đường xuất khẩu sang ASEAN nhờ thỏa thuận "doanh nghiệp ưu tiên"

Chỉ số giá trị xuất khẩu của Việt Nam cuối tháng 6/2026 tăng hơn 20% so với mốc tháng 7/2025, vượt phần lớn nền kinh tế ASEAN-6. Nguồn: Bloomberg.

Hàng Việt đi nhanh hơn trong nội khối ASEAN

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu tiếp tục biến động, yêu cầu giảm chi phí tuân thủ và rút ngắn thời gian thông quan đang trở thành một trong những yếu tố quan trọng để doanh nghiệp giữ nhịp xuất khẩu.

Với nhóm doanh nghiệp đã được công nhận là doanh nghiệp ưu tiên, Thỏa thuận công nhận lẫn nhau về doanh nghiệp ưu tiên giữa các nước ASEAN (AAMRA) là một bước tiến đáng chú ý trong quá trình tạo thuận lợi thương mại nội khối.

Theo thông tin từ Liên đoàn Công nghiệp và Thương mại Việt Nam (VCCI) gửi tới cộng đồng doanh nghiệp, AAMRA là cơ chế nhằm tăng cường hợp tác giữa cơ quan hải quan các nước ASEAN, đồng thời tạo thuận lợi thương mại cho các doanh nghiệp đã được công nhận là doanh nghiệp ưu tiên.

Về bản chất, đây là cơ chế để cơ quan Hải quan các nước tham gia ký kết công nhận kết quả thẩm định và chứng nhận Doanh nghiệp ưu tiên của nhau.

Theo đó, từ ngày 30/6/2026, hàng hóa của doanh nghiệp ưu tiên Việt Nam khi xuất khẩu sang ASEAN có thể được hưởng các biện pháp tạo thuận lợi trong quá trình làm thủ tục hải quan và áp dụng các biện pháp tạo thuận lợi thương mại tại nước nhập khẩu; ngược lại, hàng hóa nhập khẩu từ doanh nghiệp ưu tiên của các nước ASEAN vào Việt Nam cũng có thể được áp dụng các biện pháp tương ứng, đánh dấu mốc quan trọng trong hợp tác hải quan khu vực.

Đáng chú ý là cơ chế này không tự động phát huy hiệu quả nếu doanh nghiệp không chuẩn hóa thông tin.

Theo VCCI, để lô hàng xuất khẩu của doanh nghiệp ưu tiên Việt Nam được hưởng biện pháp tạo thuận lợi tại nước ASEAN, doanh nghiệp cần chủ động trao đổi và cung cấp mã nhận diện doanh nghiệp ưu tiên cùng các thông tin cần thiết khác cho đối tác nhập khẩu tại nước ASEAN. Đối tác nhập khẩu sẽ sử dụng mã nhận diện này để khai báo hải quan, trên cơ sở đó lô hàng xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam mới có thể được áp dụng biện pháp tạo thuận lợi theo quy định của nước đối tác.

Nói cách khác, “tấm vé ưu tiên” chỉ có giá trị khi dữ liệu đi cùng lô hàng được khai báo thống nhất, với thông tin về mã nhận diện doanh nghiệp ưu tiên, tên, địa chỉ và thông tin trên hồ sơ, chứng từ xuất khẩu phải chính xác để hệ thống hải quan nước nhập khẩu nhận diện đúng doanh nghiệp.

Yêu cầu mang tính kỹ thuật nhưng có ý nghĩa thực chất, bởi chỉ một sai lệch về thông tin có thể khiến lô hàng không được nhận diện để hưởng cơ chế thuận lợi.

Ở chiều nhập khẩu, VCCI cũng hướng dẫn doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động liên hệ đối tác xuất khẩu để xác định người xuất khẩu trên tờ khai hải quan nhập khẩu có phải là doanh nghiệp ưu tiên của một nước ASEAN hay không. Nếu đúng, doanh nghiệp đề nghị đối tác cung cấp mã nhận diện doanh nghiệp ưu tiên để khai báo tại ô “Mã người xuất khẩu” trên phần mềm khai báo hải quan điện tử, sau đó thực hiện các thông tin còn lại theo quy định hiện hành.

Điện tử và máy móc là nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sang các nước ASEAN.

Từ thuận lợi hải quan đến lợi thế tham gia chuỗi cung ứng khu vực

Việc triển khai AAMRA diễn ra trong thời điểm xuất khẩu Việt Nam đang đứng trước yêu cầu vừa mở rộng quy mô, vừa nâng chất lượng tăng trưởng và nỗ lực cao độ để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu trên 15% theo chỉ đạo của Chính phủ.

Bộ Công Thương cũng xác định một trong những nhóm giải pháp trọng tâm là khai thác hiệu quả các FTA, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, phát triển thị trường mới, đồng thời tiếp tục cải cách thủ tục hành chính và đơn giản hóa kiểm tra chuyên ngành trong lĩnh vực xuất nhập khẩu.

Từ góc nhìn này, cơ chế công nhận lẫn nhau về doanh nghiệp ưu tiên không chỉ là một ưu đãi thủ tục đơn lẻ, mà còn là một cấu phần của môi trường thương mại thuận lợi hơn. Điều này đặc biệt quan trọng với các ngành hàng có yêu cầu giao hàng đúng hạn, chuỗi cung ứng nhiều điểm đến hoặc sản phẩm chịu áp lực lớn về chi phí logistics.

Ở góc độ thị trường, ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại cho rằng, đây là thời điểm quan trọng để doanh nghiệp Việt Nam mở rộng hiện diện trong chuỗi giá trị khu vực, đặc biệt ở các lĩnh vực lương thực, logistics, kinh tế xanh, công nghệ cao và thương mại điện tử xuyên biên giới. Trong đó, Philippines là một trong những đối tác thương mại quan trọng của Việt Nam trong ASEAN, đồng thời là thị trường tiêu thụ lớn đối với nhiều nhóm hàng xuất khẩu chủ lực, nhất là nông sản, lương thực và thực phẩm.

Doanh nghiệp Việt Nam cần chuyển từ tư duy “bán hàng vào một thị trường” sang tư duy “kết nối với một trung tâm khu vực”, qua đó nâng cao vị trí trong chuỗi giá trị ASEAN và toàn cầu.

Với triển vọng nâng cao kim ngạch xuất khẩu tại thị trường khu vực, thuận lợi thủ tục hải quan có thể trở thành một lợi thế cạnh tranh mềm nhưng rất thiết thực với doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam. Đặc biệt với doanh nghiệp có tần suất giao dịch lớn trong ASEAN, việc được công nhận và nhận diện bởi hải quan nước nhập khẩu giúp giảm độ bất định trong khâu thông quan.

Để tận dụng cơ chế này, doanh nghiệp không thể chỉ dừng ở việc đã được công nhận là Doanh nghiệp ưu tiên, mà cần rà soát lại toàn bộ quy trình trao đổi dữ liệu với đối tác nhập khẩu, chuẩn hóa cách ghi nhận mã nhận diện, tên doanh nghiệp, địa chỉ, hồ sơ xuất khẩu và chứng từ thương mại; đồng thời đưa yêu cầu khai đúng mã nhận diện doanh nghiệp ưu tiên vào quy trình làm việc với đối tác.

Ở chiều chính sách, việc AAMRA đi vào triển khai cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục đồng bộ giữa tạo thuận lợi thương mại, chuyển đổi số hải quan, chia sẻ dữ liệu và nâng cao tuân thủ doanh nghiệp.

Ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu từng nhấn mạnh trong năm 2026, Cục Xuất nhập khẩu sẽ tiếp tục hướng dẫn doanh nghiệp tận dụng hiệu quả các cam kết trong các FTA, nhất là quy định về xuất xứ hàng hóa; đồng thời đẩy mạnh xúc tiến thương mại, kết nối với đối tác quốc tế, tạo thuận lợi thương mại và nâng cao hiệu quả logistics để giúp doanh nghiệp giảm chi phí, nâng năng lực cạnh tranh khi mở rộng thị trường xuất khẩu.

Có thể thấy, thỏa thuận công nhận lẫn nhau về doanh nghiệp ưu tiên giữa các nước ASEAN không chỉ mở thêm thuận lợi thủ tục cho một nhóm doanh nghiệp tuân thủ tốt, mà còn gửi đi thông điệp rộng hơn về hướng đi của thương mại khu vực: nhanh hơn, minh bạch hơn và dựa nhiều hơn vào mức độ tin cậy của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh doanh nghiệp Việt Nam đang nỗ lực mở rộng hiện diện tại ASEAN, việc chuẩn hóa dữ liệu và tận dụng đúng cơ chế AAMRA có thể trở thành một điểm tựa quan trọng để hàng Việt đi sâu hơn vào chuỗi cung ứng nội khối.