Nhận diện các phương thức chuyển tải bất hợp pháp: Quản lý chặt danh mục mặt hàng có nguy cơ cao

Hải quan khu vực VI đẩy mạnh kiểm soát, nhận diện thủ đoạn gian lận xuất xứ trên hàng hóa nhập khẩu.

Năm phương thức gian lận xuất xứ và trục lợi C/O

Trong bối cảnh xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng diễn ra mạnh mẽ, hoạt động gian lận xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp tại các cửa khẩu đang biến tướng với nhiều phương thức tinh vi, cố tình xé lẻ quy trình để lẩn tránh các hàng rào kỹ thuật. Qua công tác điều tra và giám sát thực tiễn, cơ quan Hải quan đã bóc tách và phân loại thành năm nhóm hành vi điển hình.

Phổ biến nhất là tình trạng các doanh nghiệp lợi dụng các loại hình ưu đãi như sản xuất xuất khẩu, gia công, hoặc nhập khẩu kinh doanh để đưa nguyên vật liệu, bán thành phẩm, linh kiện từ nước ngoài về Việt Nam.

Thay vì đầu tư dây chuyền công nghệ, các lô hàng này hoàn toàn không trải qua bất kỳ công đoạn chế biến nào, hoặc chỉ được lắp ráp thô sơ, đơn giản, không đáp ứng các tiêu chí chuyển đổi mã số hàng hóa hay hàm lượng giá trị khu vực theo quy định. Dù vậy, khi làm thủ tục xuất khẩu, doanh nghiệp vẫn tự ý dán nhãn và khai báo xuất xứ Việt Nam trên tờ khai cũng như bao bì sản phẩm.

Nghiêm trọng hơn, nhiều nhóm đối tượng đã chủ động thiết lập mô hình “vỏ bọc” bằng cách thành lập nhiều công ty. Mỗi công ty nhập khẩu một số cụm linh kiện, phụ tùng hoặc bộ phận tháo rời để lắp ráp hoặc bán cho công ty khác thực hiện gia công, lắp ráp công đoạn đơn giản không đáp ứng tiêu chí xuất xứ theo quy định. Sau khi hoàn thiện phần gia công, các sản phẩm được ghi sản xuất tại Việt Nam hoặc xuất xứ Việt Nam trên nhãn hàng hóa để tiêu thụ tại thị trường trong nước nhằm đánh lừa người tiêu dùng hoặc xuất khẩu.

Bên cạnh đó, hành vi nhập khẩu hàng hóa có xuất xứ từ nước ngoài về Việt Nam, sau đó hợp thức hóa hồ sơ hoặc xin cấp giấy chứng nhận xuất xứ để xuất khẩu nhưng lại khai báo xuất xứ Việt Nam.

Để tối ưu hóa lợi nhuận phi pháp, các đối tượng còn lợi dụng quy trình, thủ tục cấp C/O để khai thông tin không đúng các thông tin tại hồ sơ đề nghị cấp C/O như không khai nguồn gốc nguyên vật liệu nhập khẩu đầu vào.

Đáng chú ý, các đối tượng còn lập các hợp đồng giả về mua nguyên vật liệu trong nước, sử dụng hóa đơn giá trị gia tăng cho nhiều tờ khai xuất khẩu, quay vòng hồ sơ xin cấp C/O.

Phương thức cốt lõi cuối cùng là hành vi trực tiếp đưa ra xuất khẩu các lô hàng hoàn toàn không đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật về xuất xứ. Dù trên thực tế hàng hóa và bao bì đều thể hiện nhãn mác Việt Nam, hoặc người khai hải quan chủ động khai báo xuất xứ Việt Nam, nhưng khi đối chiếu với hệ thống quy định pháp lý hiện hành, các lô hàng này hoàn toàn không đạt bất kỳ tiêu chí cốt lõi nào để được công nhận nguồn gốc xuất xứ.

Sàng lọc 18 nhóm hàng trọng điểm

Để ngăn chặn hiệu quả dòng hàng gian lận mà không làm ảnh hưởng đến tiến trình khơi thông dòng chảy thương mại hợp pháp, cơ quan Hải quan đã ứng dụng kỹ thuật quản lý rủi ro hiện đại nhằm thiết lập hệ thống sàng lọc tự động dựa trên danh mục mặt hàng và mã loại hình trọng điểm.

Cơ quan Hải quan ứng dụng kỹ thuật quản lý rủi ro hiện đại nhằm thiết lập hệ thống sàng lọc tự động.

Dựa trên kết quả phân tích dữ liệu và công tác kiểm tra nội bộ, cơ quan Hải quan đã chỉ rõ cụ thể 18 nhóm mặt hàng có nguy cơ cao nhất về gian lận, giả mạo xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp.

Đứng đầu danh sách cảnh báo là nhóm mặt hàng gỗ và các sản phẩm từ gỗ, đặc biệt tập trung vào các sản phẩm có kim ngạch xuất khẩu tăng đột biến sang các thị trường lớn như gỗ dán từ nguyên liệu gỗ cứng, tủ gỗ và ghế sofa có khung gỗ.

Tiếp theo là các nhóm thiết bị thể thao, thiết bị nội thất; các sản phẩm kim loại như khớp nối bằng thép, bánh xe thép, thép tiền chế và ống đồng.

Sự gia tăng bảo hộ thương mại trên toàn cầu cũng khiến các nhóm sản phẩm công nghệ cao và năng lượng tái tạo của Việt Nam rơi vào tầm ngắm của các hành vi gian lận. Pin năng lượng mặt trời, pin Lithium, mạch điện của máy xử lý dữ liệu cùng các sản phẩm điện tử, linh kiện liên quan đang được giám sát đặc biệt.

Ngoài ra, danh mục trọng điểm còn gọi tên ngành hàng xe đạp, xe đạp điện; các sản phẩm công nghiệp phụ trợ và tiêu dùng như đệm mút, đá nhân tạo, gạch men, lốp xe tải/xe khách, bao và túi nhựa, ghim đóng thùng, vỏ bình ga, giày dép, túi xách, hộp nhựa Propylen.

Các nhóm máy móc, thiết bị dụng cụ phụ tùng như máy hút bụi, máy cắt cỏ và các mặt hàng thực phẩm, nông sản cũng nằm trong diện kiểm soát nghiêm ngặt.

Song song với danh mục hàng hóa, công tác quản lý rủi ro của cơ quan Hải quan cũng chỉ ra các mã loại hình xuất nhập khẩu trọng điểm cần đưa vào diện kiểm tra chuyên sâu.

Ở chiều xuất khẩu, các mã loại hình bị áp dụng tần suất kiểm tra cao bao gồm: B11 (xuất kinh doanh), E52 (xuất sản phẩm gia công cho thương nhân nước ngoài), E62 (xuất sản phẩm sản xuất xuất khẩu) và C12 (hàng hóa từ kho ngoại quan xuất đi nước ngoài).

Ở chiều nhập khẩu, hệ thống tập trung phân tích các mã: A11 (nhập kinh doanh tiêu dùng), A12 (nhập kinh doanh sản xuất), E31 (nhập nguyên liệu sản xuất xuất khẩu) và E21 (nhập nguyên liệu, vật tư để gia công cho thương nhân nước ngoài).

Việc định vị rõ ràng các mã loại hình này giúp cơ quan Hải quan phân bổ nguồn lực kiểm tra trực tiếp vào đúng những phân khúc có nguy cơ tổn thất thuế và vi phạm xuất xứ cao nhất.