Đổi mới phương thức quản lý hàng miễn thuế

Công chức Hải quan khu vực XIV giám sát hàng hóa tại cửa hàng miễn thuế. Ảnh: Tư liệu

Gỡ thủ tục, giảm thời gian

Một trong những kết quả nổi bật của cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực hải quan thời gian qua là thay đổi phương thức quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Theo hướng này, cơ quan quản lý từng bước giảm các thủ tục, điều kiện không cần thiết, tạo thuận lợi để doanh nghiệp triển khai hoạt động, đồng thời tăng cường quản lý, kiểm tra trên cơ sở tuân thủ.

Trong lĩnh vực kinh doanh hàng miễn thuế, định hướng này được thể hiện trong Nghị định số 273/2026/NĐ-CP của Chính phủ về kinh doanh hàng miễn thuế, có hiệu lực từ ngày 21/8/2026, và Thông tư số 82/2026/TT-BTC của Bộ Tài chính.

Các quy định mới tiếp tục cắt giảm nhiều điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp trong quá trình đầu tư, mở rộng hoạt động. Thay vì phải thực hiện quy trình chuẩn bị, hoàn thiện hồ sơ phức tạp như trước, doanh nghiệp căn cứ vào các tiêu chuẩn, điều kiện được quy định để chủ động triển khai, đồng thời tự cam kết và chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Trước đây, khi có nhu cầu mở rộng mặt bằng, tăng quy mô kinh doanh hoặc tăng vốn đầu tư tại các điểm kinh doanh hàng miễn thuế, doanh nghiệp phải thực hiện quy trình chuẩn bị và hoàn thiện thủ tục hồ sơ với thời gian có thể lên tới vài tháng. Với các quy định mới, thời gian xử lý hồ sơ được rút ngắn chỉ còn vài ngày, giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí và nhanh chóng đưa các hạng mục đầu tư vào hoạt động thực tế.

Bà Hồ Thị Hương Trà, Tổng Giám đốc Công ty hàng miễn thuế Jalux Taseco cho biết, việc thay đổi chính sách giúp doanh nghiệp giảm nguồn lực dành cho thủ tục cấp phép.

“Trước kia chúng tôi phải bố trí nhân lực riêng để phụ trách việc xin cấp phép như thế này, nhưng hiện tại với các chính sách mới, với các tiêu chuẩn mới được ban hành, thì bản thân doanh nghiệp cứ bám vào tiêu chuẩn đó để triển khai và tự cam kết cũng như chịu trách nhiệm trước pháp luật về hoạt động kinh doanh hàng miễn thuế của mình”, bà Trà cho biết.

Cũng theo bà Trà, đây là cải cách phù hợp với chủ trương của Chính phủ, thể hiện sự tích cực của ngành Hải quan trong hỗ trợ và đồng hành với doanh nghiệp, qua đó tạo môi trường kinh doanh thuận lợi và minh bạch hơn.

Việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm cũng làm thay đổi cách thức thực hiện trách nhiệm của doanh nghiệp. Doanh nghiệp được chủ động triển khai trên cơ sở đáp ứng các tiêu chuẩn, điều kiện theo quy định và chịu trách nhiệm về hoạt động của mình; trong khi cơ quan quản lý tăng cường kiểm tra, giám sát theo phương thức phù hợp.

Đây là một trong những hướng cải cách nhằm tháo gỡ điểm nghẽn về điều kiện kinh doanh, giảm thời gian thực hiện thủ tục và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Quản lý bằng dữ liệu

Cùng với cải cách thể chế và thủ tục hành chính, hoạt động kinh doanh hàng miễn thuế cũng đang chuyển mạnh từ phương thức quản lý truyền thống sang quản lý trên nền tảng dữ liệu điện tử.

Nghị định số 273/2026/NĐ-CP và Thông tư số 82/2026/TT-BTC đặt ra yêu cầu tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý hoạt động kinh doanh hàng miễn thuế. Theo đó, doanh nghiệp phải bảo đảm hệ thống phần mềm quản lý đáp ứng yêu cầu theo dõi hàng hóa nhập, xuất, tồn; lưu trữ dữ liệu; đồng thời kết nối, truyền và chia sẻ thông tin với cơ quan Hải quan theo quy định.

Nghị định số 273/2026/NĐ-CP quy định chính sách thuế đối với hàng hóa đưa vào bán tại cửa hàng miễn thuế. Ảnh: Tư liệu

Các địa điểm kinh doanh hàng miễn thuế cũng phải đáp ứng yêu cầu về hệ thống camera giám sát và hạ tầng công nghệ phục vụ công tác quản lý.

Những yêu cầu này tạo cơ sở để phương thức quản lý hàng miễn thuế từng bước chuyển từ dựa chủ yếu trên hồ sơ, báo cáo sang quản lý bằng dữ liệu điện tử. Thông tin về hàng hóa nhập, xuất, tồn và bán hàng được quản lý trên hệ thống, phục vụ công tác giám sát của cơ quan Hải quan.

Tại Hải quan Sân bay quốc tế Nội Bài, việc quản lý hoạt động đưa hàng vào, đưa hàng ra và bán hàng miễn thuế được thực hiện trên hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan. Đây cũng là cơ sở để giảm hồ sơ giấy và giảm số lần doanh nghiệp phải thực hiện thủ tục trực tiếp.

Theo ông Nguyễn Ngọc Minh, Phó Đội trưởng Hải quan Sân bay quốc tế Nội Bài, việc cắt giảm thủ tục hành chính này không chỉ mang lại lợi ích cho doanh nghiệp, mà còn giúp chuyển dịch mô hình quản lý của cơ quan Hải quan từ xử lý hồ sơ sang quản trị tuân thủ. Đây là những thay đổi có ý nghĩa thực chất, toàn bộ việc đưa hàng vào, đưa hàng ra và bán hàng miễn thuế được quản lý trên hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan, giúp giảm hồ sơ giấy và giảm số lần doanh nghiệp phải làm thủ tục trực tiếp.

Theo định hướng cải cách của ngành Hải quan, cùng với rà soát, hoàn thiện thể chế pháp luật, việc xây dựng và cải tiến hệ thống công nghệ thông tin tiếp tục được triển khai để phục vụ Hải quan số, Hải quan thông minh. Một trong những mục tiêu là số hóa 100% bộ chứng từ hồ sơ trong tờ khai đăng ký hải quan, cắt giảm tối đa những thủ tục không cần thiết, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu của doanh nghiệp.

Việc chuyển từ hồ sơ giấy sang dữ liệu điện tử không chỉ giúp giảm thời gian và chi phí cho doanh nghiệp mà còn tạo điều kiện để cơ quan Hải quan khai thác, đối chiếu và tái sử dụng dữ liệu trong quá trình xử lý thủ tục hành chính, qua đó hạn chế sai sót trong nhập liệu.

Đối với hoạt động kinh doanh hàng miễn thuế, yêu cầu kết nối hệ thống, quản lý điện tử và giám sát bằng công nghệ cho thấy chuyển đổi số đang gắn trực tiếp với cải cách phương thức quản lý. Khi dữ liệu được kết nối, doanh nghiệp có điều kiện chủ động hơn trong quản lý hoạt động kinh doanh, trong khi cơ quan Hải quan có thêm cơ sở để thực hiện giám sát.

Năm 2026 và các năm tiếp theo, ngành Hải quan tiếp tục mục tiêu hiện thực hóa yêu cầu của Chính phủ về bãi bỏ tối thiểu 30% điều kiện đầu tư kinh doanh không cần thiết, giảm tối thiểu 30% thời gian giải quyết thủ tục hành chính và giảm tối thiểu 30% chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp.

Từ những thay đổi trong quản lý kinh doanh hàng miễn thuế có thể thấy, cải cách thủ tục hành chính đang được triển khai đồng thời với chuyển đổi số và thay đổi phương thức quản lý. Việc giảm điều kiện, đơn giản hóa thủ tục, tăng tính chủ động của doanh nghiệp và quản lý trên nền tảng dữ liệu điện tử góp phần tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch hơn.

Đây cũng là nền tảng để ngành Hải quan tiếp tục chuyển từ phương thức quản lý nặng về tiền kiểm sang quản trị tuân thủ, tăng cường quản lý dựa trên dữ liệu và hướng tới mục tiêu xây dựng Hải quan số, tạo thuận lợi hơn nữa cho hoạt động xuất nhập khẩu và kinh doanh trong thời gian tới.