Ngành thực phẩm giảm lệ thuộc nhập khẩu

Fi Vietnam 2026 sẽ giúp doanh nghiệp tìm kiếm nguồn cung, cập nhật xu hướng và mở rộng thị trường. Ảnh: BTC

Tăng nội địa hóa để giữ lợi thế dài hạn

Dù chịu áp lực lớn từ chi phí nguyên liệu, logistics và năng lượng tăng cao, doanh nghiệp ngành lương thực - thực phẩm tại TP. Hồ Chí Minh vẫn nỗ lực thích ứng bằng cách tái cơ cấu sản xuất, chủ động nguồn cung, phát triển sản phẩm mới và nâng cao tiêu chuẩn chất lượng để duy trì tăng trưởng, giữ thị phần và mở rộng dư địa xuất khẩu.

Theo bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TP. Hồ Chí Minh, trong những tháng đầu năm 2026, chỉ số sản xuất ngành chế biến thực phẩm vẫn tăng hơn 13,2%, bất chấp chi phí nguyên liệu, logistics và năng lượng đồng loạt leo thang.

Để giữ ổn định thị trường, nhiều doanh nghiệp đã chủ động dự trữ nguyên liệu từ 3-6 tháng trước, qua đó duy trì giá bán trong ngắn hạn. Không ít doanh nghiệp chấp nhận giảm biên lợi nhuận, thậm chí hòa vốn để giữ thị phần và hỗ trợ người tiêu dùng.

Ở góc độ thị trường, nhu cầu tiêu dùng nội địa phục hồi cũng đang tạo lực đỡ quan trọng cho doanh nghiệp. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ trong 2 tháng đầu năm tăng gần 7,9%, trong đó nhóm lương thực, thực phẩm tiếp tục giữ vai trò trụ đỡ.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, giải pháp “gồng mình” giữ giá chỉ mang tính tạm thời. Nếu chi phí đầu vào, đặc biệt là xăng dầu và logistics, tiếp tục neo cao, áp lực điều chỉnh giá bán sẽ ngày càng rõ nét, tác động trực tiếp đến thị trường tiêu dùng.

Thông tin về nguồn nguyên liệu, ông Trịnh Bá Cường, Tổng Thư ký Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TP. Hồ Chí Minh cho biết, xung đột tại Trung Đông đang tác động trực tiếp đến giá xăng dầu, vận tải và bao bì, kéo chi phí sản xuất tăng mạnh.

Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp buộc phải xoay trục, không chỉ tiết giảm chi phí mà còn tái cơ cấu sản xuất, phát triển sản phẩm mới, nâng tỷ lệ chủ động nguyên liệu trong nước và giảm phụ thuộc nhập khẩu.

Theo ông Trịnh Bá Cường, điểm nghẽn lớn của ngành lâu nay vẫn là phụ thuộc vào nguyên phụ liệu nhập khẩu. Hiện Việt Nam chủ động được khoảng 60-70% nguyên liệu chính trong nước, song khoảng 80% nguyên liệu phụ như hương liệu, phụ gia vẫn phụ thuộc bên ngoài.

Doanh nghiệp ngành thực phẩm tăng tỷ lệ nội địa hóa, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu.

Chuyển từ cạnh tranh giá sang cạnh tranh giá trị

Để tháo gỡ nút thắt trên, doanh nghiệp đang được định hướng đẩy mạnh số hóa vùng trồng, vùng nuôi nhằm minh bạch nguồn gốc đầu vào, nâng cao khả năng truy xuất, đồng thời phát triển chế biến sâu để gia tăng giá trị nông sản và giảm lệ thuộc nhập khẩu.

Không chỉ đối mặt với áp lực chi phí, doanh nghiệp thực phẩm còn phải thích ứng với yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường. Các thị trường nhập khẩu hiện không còn mở rộng theo chiều rộng mà chuyển sang chọn lọc theo chiều sâu, siết chặt tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng và phát triển bền vững.

Theo bà Rose Chitanuwat, Giám đốc chuỗi dự án ASEAN của Informa Markets, vấn đề lớn nhất của Việt Nam là làm thế nào để khối doanh nghiệp nhỏ và vừa - chiếm tỷ trọng lớn có thể đảm bảo an toàn thực phẩm. “Các doanh nghiệp lớn đã có hệ thống kiểm soát, nhưng với các cơ sở nhỏ, việc đáp ứng tiêu chuẩn vẫn là bài toán khó, nhất là khi phục vụ khách du lịch. Nếu không đảm bảo an toàn thực phẩm, niềm tin của người tiêu dùng sẽ bị ảnh hưởng”, bà Rose Chitanuwat cảnh báo.

Ngoài ra, bà Rose Chitanuwat cho rằng, ngành cũng phải đối mặt với yêu cầu mở rộng sang các thị trường mới, như thị trường Hồi giáo hay các thị trường xuất khẩu tiềm năng khác, đòi hỏi doanh nghiệp phải nhanh chóng thích ứng về tiêu chuẩn và sản phẩm.

PGS. TS Hoàng Kim Anh, Ủy viên Ban Thường vụ Hội Khoa học và Công nghệ Lương thực - Thực phẩm Việt Nam, nhận định ngành thực phẩm và đồ uống đang chuyển mạnh theo hướng đổi mới, bền vững và vì sức khỏe. Theo đó, nguyên liệu không còn chỉ là đầu vào sản xuất mà trở thành yếu tố cốt lõi quyết định giá trị, chất lượng và bản sắc sản phẩm.

Xu hướng phát triển các thành phần nguyên liệu giá trị cao ngày càng rõ nét, mở ra cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển sản phẩm mới. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải chuyển từ cạnh tranh về giá sang cạnh tranh bằng giá trị, chất lượng và khả năng hoàn thiện chuỗi cung ứng.