Ngành Hải quan: Bứt phá và khát vọng hiện thực hóa mục tiêu 516.500 tỷ đồng

Chủ động hóa giải thách thức

Năm 2026 đặt ra cho ngành Hải quan một nhiệm vụ trọng tâm đầy sức ép khi dự toán chỉ tiêu pháp lệnh được ấn định ở mức 415.000 tỷ đồng, đồng thời toàn ngành phải nỗ lực tự thân để chinh phục chỉ tiêu phấn đấu đạt con số kỷ lục 516.500 tỷ đồng.

Nhiệm vụ này càng trở nên nặng nề khi ngành Hải quan phải đối diện với khoảng trống dư địa thuế quan đang dần thu hẹp. Đây là hệ quả tất yếu từ tiến trình hội nhập sâu rộng, khi các Hiệp định như Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Liên minh châu Âu (EVFTA) và Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) đồng loạt thực thi lộ trình đưa hơn 90% dòng thuế nhập khẩu về mức 0%.

Thực tế tháng 1/2026 cho thấy một nghịch lý kim ngạch nhập khẩu chịu thuế bứt phá mạnh tới 48,8%, nhưng tổng thu ngân sách chỉ tăng trưởng 40,1%. Khoảng vênh này minh chứng cho việc thuế nhập khẩu trực tiếp không còn là “mỏ neo” vững chắc cho ngân sách như trước đây.

Hoạt động thông quan diễn ra 24/7 tại các cửa khẩu trọng điểm.

Đứng trước thực tại này, ông Nguyễn Thành Hưng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan khẳng định, ngành Hải quan không chọn cách lùi bước mà chủ động kiến tạo dư địa mới. Trọng tâm ngân sách hiện đã dịch chuyển sang các sắc thuế nội địa tại cửa ngõ, đặc biệt là thuế giá trị gia tăng vốn đang chiếm tới 78% tổng dự toán. Dù chính sách giảm 2% thuế giá trị gia tăng theo Nghị định số 174/2025/NĐ-CP tạo ra khoảng hụt thu hơn 4.500 tỷ đồng trong tháng đầu năm, nhưng ngành Hải quan đã nhanh chóng thích nghi bằng cách đẩy mạnh cải cách thủ tục, rút ngắn thời gian thông quan để gia tăng khối lượng hàng hóa lưu thông.

Quan điểm xuyên suốt của Ngành là khi cơ sở tính thuế trên mỗi đơn vị hàng hóa bị thu hẹp do cắt giảm thuế suất, giải pháp then chốt để đảm bảo sức thu ngân sách chính là thúc đẩy thuận lợi hóa thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng quy mô kim ngạch và gia tăng tốc độ thông quan, nhằm thực hiện chiến lược lấy tăng trưởng doanh thu để bù đắp hụt thu về thuế suất.

Bên cạnh đó, việc suy giảm nguồn thu từ nhóm hàng năng lượng do biến động giá thế giới cũng đặt ra áp lực nặng nề lên thuế bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, sự nỗ lực trong việc chuyển dịch cơ cấu thu sang các nhóm hàng tiêu dùng, máy móc thiết bị có giá trị gia tăng cao đang dần phát huy tác dụng.

Ngành Hải quan đang biến áp lực hụt thu từ dầu khí thành động lực để rà soát, nuôi dưỡng các nguồn thu mới từ khối doanh nghiệp FDI và các dự án hạ tầng trọng điểm, đảm bảo dòng chảy ngân sách luôn được duy trì ổn định, ông Nguyễn Thành Hưng nhấn mạnh.

Quyết liệt quản trị rủi ro

Để hiện thực hóa mục tiêu thu bình quân 43.400 tỷ đồng/tháng trong giai đoạn còn lại, ngành Hải quan đang triển khai một thế trận chống thất thu dựa trên nền tảng công nghệ số và quản trị trị giá. Khi thuế suất không còn là rào cản, chiến trường thực sự đã chuyển sang mặt trận trị giá tính thuế và mã số hàng hóa (HS code). Doanh nghiệp có xu hướng khai thấp trị giá để giảm nghĩa vụ thuế nội địa, và đây chính là nơi ngành Hải quan thể hiện bản lĩnh quản lý hiện đại bằng cách lấy công nghệ làm trọng tâm kiểm soát.

Theo ghi nhận từ Ban Nghiệp vụ thuế hải quan, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) để xây dựng hệ thống cảnh báo trị giá bất thường đã mang lại những kết quả đột phá. Chỉ riêng mặt hàng ô tô nguyên chiếc trong tháng 1/2026 đã đóng góp tăng thu 2.076 tỷ đồng nhờ sự nỗ lực siết chặt hậu kiểm và áp dụng giá tham chiếu chính xác.

Ngành Hải quan tăng cường rà soát nguồn thu, nắm chắc diễn biến thu theo từng địa bàn. Ảnh: H.Nụ

Đây không chỉ là con số tài chính, mà là minh chứng cho sự chuyển mình từ kiểm soát hành chính sang quản trị rủi ro thông minh, đảm bảo mọi giao dịch đều được tính đúng, tính đủ, tạo môi trường kinh doanh bình đẳng cho các doanh nghiệp tuân thủ pháp luật.

Đặc biệt, sự phấn đấu làm chủ dư địa quản lý mới trong lĩnh vực thương mại điện tử xuyên biên giới đang là ưu tiên hàng đầu. Ngành Hải quan đang quyết liệt xây dựng hành lang pháp lý để áp thuế tự động tại nguồn đối với các đơn hàng nhỏ lẻ từ các sàn quốc tế. Thay vì bất lực trước hàng triệu đơn hàng mỗi ngày, Ngành nỗ lực kết nối dữ liệu trực tiếp với hệ thống thanh toán ngân hàng để bao quát dòng tiền.

Đây là giải pháp căn cơ để ngăn chặn tình trạng “xé lẻ” hàng hóa trốn thuế, đồng thời kiến tạo một hệ sinh thái thương mại số minh bạch. Sự quyết tâm này thể hiện qua việc Ngành không ngừng hoàn thiện các quy trình kiểm tra chuyên ngành, đẩy mạnh thông quan 24/7 để nuôi dưỡng nguồn thu bền vững từ khối lượng giao dịch khổng lồ của nền kinh tế số.