Tính chu kỳ và chính sách hoàn thuế
Phân tích sâu vào cấu trúc thu ngân sách, mức giảm 17,3% (tương đương 8.173 tỷ đồng) so với tháng 12/2025 không phản ánh sự suy giảm nội lực mà là hệ quả của việc điều chỉnh kế hoạch kinh doanh thời điểm tết Nguyên đán. Tháng 12 thường là điểm rơi cuối cùng của các đơn hàng phục vụ nhu cầu tiêu dùng cuối năm khi doanh nghiệp đẩy mạnh giải ngân nhập khẩu.
Sang tháng 1, nhu cầu này bão hòa, cộng với việc số ngày làm việc thực tế giảm xuống còn 21 ngày (ít hơn 2 ngày so với tháng trước), khiến hiệu suất thu bình quân ngày sụt giảm từ 2.052 tỷ đồng xuống còn 1.860 tỷ đồng.
 |
| Công chức hải quan kiểm tra hàng hóa nhập khẩu. Ảnh: H.N |
Bên cạnh yếu tố lịch làm việc, công tác quản trị thu tháng này chịu tác động trực tiếp từ các quyết sách hỗ trợ sản xuất. Việc thực hiện hoàn thuế khoảng 1.000 tỷ đồng cho linh kiện ô tô nhập khẩu tại Chi cục Hải quan khu vực XII theo Nghị định số 26/2023/NĐ-CP là minh chứng cho việc thực thi nghiêm túc các chính sách ưu đãi tài khóa.
Ngoài ra, sự sụt giảm kim ngạch chịu thuế 6,9% tập trung mạnh ở các mặt hàng hạ tầng và năng lượng như máy móc thiết bị giảm thu 1.070 tỷ đồng, khí đốt hóa lỏng giảm 55% trị giá và dầu thô giảm 18% trị giá cho thấy sự thận trọng của các nhà nhập khẩu trong việc cân đối nguồn hàng cho giai đoạn sau Tết.
Dịch chuyển cơ cấu hàng hóa
Ở chiều ngược lại, mức tăng thu 11.185 tỷ đồng so với cùng kỳ năm 2025 phản ánh diện mạo kinh tế khởi sắc rõ rệt so với giai đoạn khó khăn năm trước. Điểm sáng nằm ở các nhóm hàng đầu vào sản xuất khi chiếm tỷ trọng 51,8% tổng kim ngạch nhập khẩu chịu thuế với mức tăng trưởng 52,9%.
Theo đánh giá, việc dòng vốn nhập khẩu tập trung vào tư liệu sản xuất thay vì hàng tiêu dùng cuối cùng là bằng chứng cho thấy một chu kỳ sản xuất mới đang được kích hoạt mạnh mẽ nhờ môi trường đầu tư cải thiện đáng kể trong năm 2025.
Sự bứt phá của số thu còn đến từ sự nhạy bén trong quản lý các sắc thuế mới và nhóm hàng có giá trị gia tăng cao như nhóm mặt hàng phân bón ghi nhận mức tăng trưởng lượng nhập khẩu kỷ lục 1.051,1%, đóng góp tăng thu 140 tỷ đồng là kết quả trực tiếp từ việc áp dụng Luật thuế Giá trị gia tăng giúp chuẩn hóa công tác thu và tạo sự bình đẳng cho sản xuất trong nước.
Tại nhóm ô tô nguyên chiếc tăng thu 2.076 tỷ đồng với trị giá tăng mạnh 146,3% cùng với đá quý và kim loại quý tăng thu 692 tỷ đồng, cho thấy sự hồi phục của phân khúc tiêu dùng cao cấp và nhu cầu tích lũy tài sản giá trị.
Đáng chú ý, nhóm quặng và khoáng sản khác đóng góp thêm 426 tỷ đồng trong khi xăng dầu các loại tăng thu 297 tỷ đồng nhờ lượng nhập khẩu tăng trưởng ổn định lần lượt là 84,7% và 57,2%. Đặc biệt, nhóm các mặt hàng nhập khẩu nguyên liệu, máy móc thiết bị, phụ tùng nhập khẩu phụ vụ sản xuất, chiếm 51,8%/ tổng kim ngạch nhập khẩu chịu thuế, tăng 52,9% so với cùng kỳ, làm tăng thu khoảng 7.717 tỷ đồng.
Những con số trên cho thấy, việc bao quát các nguồn thu mới thông qua thuế giá trị gia tăng đối với hàng hóa trị giá nhỏ đạt 77,7 tỷ đồng khẳng định năng lực giám sát hiện đại của ngành Hải quan đối với các phương thức giao thương điện tử xuyên biên giới.
Theo đại diện Ban Nghiệp vụ thuế hải quan, bức tranh thu ngân sách tháng 1/2026 của ngành Hải quan không chỉ là những con số tăng về cơ học mà là kết quả của một chiến lược quản lý thuế khoa học, bám sát diễn biến thị trường và thực thi hiệu quả các chính sách tài khóa của Chính phủ.
