 |
| Ảnh: Minh họa (nguồn AI). |
Hoàn thiện chính sách trên cơ sở kế thừa và cập nhật thực tiễn
Theo Bộ Tài chính, việc xây dựng dự thảo Nghị định dựa trên cơ sở kế thừa các quy định tại Nghị định 132/2020/NĐ-CP quy định về quản lý thuế đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết (được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 20/2025/NĐ-CP ngày 10/2/2025 của Chính phủ).
Sau hơn 5 năm triển khai, các quy định tại 2 nghị định này đã góp phần nâng cao hiệu quả quản lý thuế đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết, hỗ trợ cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ cho người nộp thuế và chi phí quản lý của cơ quan Thuế.
Đồng thời, khung pháp lý hiện hành đã thúc đẩy áp dụng cơ chế quản lý rủi ro, tăng cường công tác kiểm tra, giá sát góp phần chống thất thu, bảo đảm thu đúng, thu đủ vào ngân sách nhà nước. Đây được coi là bước tiến mới về hành lang pháp lý chống chuyển giá, chống chuyễn lợi nhuận của Việt Nam, thể hiện quyết tâm của Chính phủ nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả của công tác quản lý thuế đối với hoạt động chuyển giá, phù hợp với thông lệ quốc tế.
Số liệu từ Bộ Tài chính cho thấy, giai đoạn 2020–2025, công tác thanh tra, kiểm tra giao dịch liên kết đạt nhiều kết quả tích cực. Nếu năm 2020 toàn ngành kiểm tra 516 doanh nghiệp có hoạt động giao dịch liên kết; truy thu, truy hoàn và xử phạt hơn 1.008 tỷ đồng, thì đến năm 2025, dù số doanh nghiệp kiểm tra là 425, số thu truy thu, truy hoàn và xử phạt đã tăng lên hơn 2.018 tỷ đồng. Các chỉ tiêu như giảm lỗ, giảm khấu trừ, điều chỉnh tăng thu nhập chịu thuế cũng ghi nhận mức tăng đáng kể, cho thấy hiệu quả quản lý ngày càng được nâng cao.
Tuy nhiên, theo đánh giá của Bộ Tài chính, việc thực Nghị định số 132/2020/NĐ-CP và Nghị định số 20/2025/NĐ-CP còn tồn tại một số bất cập, hạn chế, trong đó có sự chưa đồng bộ với quy định mới của Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, các văn bản pháp luật liên quan. Bên cạnh đó, một số nội dung chưa hoàn toàn phù hợp với chuẩn mực quốc tế của OECD, như quy định về báo cáo lợi nhuận liên quốc gia (CbCR), ngưỡng doanh thu hợp nhất toàn cầu hay cơ chế cung cấp thông tin bổ sung.
Ngoài ra, thực tiễn phát sinh một số vấn đề chưa được quy định rõ, như việc xác định quan hệ liên kết trong trường hợp “mượn, cho mượn” tài chính; ngưỡng doanh thu để được miễn lập hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết; hay các quy định chuyển tiếp nhằm tránh khoảng trống pháp lý khi áp dụng chính sách mới...
Làm rõ phạm vi, đối tượng và bổ sung quy định về quan hệ liên kết
Trên cơ sở đó, dự thảo Nghị định quy định về quản lý thuế đối với các giao dịch liên kết của những doanh nghiệp có quan hệ liên kết quy định chi tiết khoản 5 Điều 52 của Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15.
 |
| Các đề xuất trong dự thảo nghị định cũng được điều chỉnh để phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới của cơ quan Thuế. |
Theo đó, về phạm vi điều chỉnh, dự thảo kế thừa quy định hiện hành, đồng thời làm rõ nguyên tắc, phương pháp và trình tự xác định giá giao dịch liên kết; quyền, nghĩa vụ của người nộp thuế; cũng như trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong quản lý. Các giao dịch liên kết thuộc phạm vi điều chỉnh bao gồm hoạt động mua bán, trao đổi, thuê, cho thuê, vay, cho vay, chuyển giao tài sản, cung cấp dịch vụ, chia sẻ chi phí, chuyển nhượng tài sản hữu hình, tài sản vô hình và thỏa thuận mua, bán, sử dụng chung nguồn lực như tài sản, vốn, lao động… giữa các bên có quan hệ liên kết.
Đối tượng áp dụng bao gồm các doanh nghiệp có phát sinh giao dịch liên kết thuộc diện nộp thuế TNDN, cùng với cơ quan Thuế và các tổ chức, cá nhân có liên quan. Quy định này cũng được điều chỉnh để phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới của cơ quan Thuế.
Đáng chú ý, dự thảo gồm 4 chương, 23 điều, trong đó có 10 điều được sửa đổi, bổ sung nhằm bảo đảm thống nhất với Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 và giải quyết các vướng mắc thực tiễn.
Một trong những nội dung quan trọng là hoàn thiện nguyên tắc quản lý thuế đối với giao dịch liên kết theo hướng giao dịch phải phản ánh đúng bản chất kinh tế, không làm giảm nghĩa vụ thuế thông qua các yếu tố liên kết.
Đối với quy định về các bên có quan hệ liên kết, dự thảo sửa đổi, bổ sung theo hướng dẫn chiếu quy định của Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, đồng thời làm rõ thêm các trường hợp cụ thể. Trong đó, đáng chú ý là việc bổ sung quy định xác định quan hệ liên kết trong trường hợp vay, cho vay, “mượn, cho mượn” tài chính nhằm tránh bị lợi dụng để né tránh nghĩa vụ thuế. Cụ thể, dự thảo đề xuất quy định: “Doanh nghiệp có phát sinh các giao dịch nhượng, nhận chuyển nhượng vốn góp ít nhất 25% vốn góp của chủ sở hữu của doanh nghiệp trong kỳ tính thuế; vay, cho vay, mượn, cho mượn ít nhất 10% vốn góp của chủ sở hữu tại thời điểm phát sinh giao dịch trong kỳ tính thuế với cá nhân điều hành, kiểm soát doanh nghiệp hoặc với cá nhân thuộc trong một các mối quan hệ theo quy định tại điểm g khoản này”.
Bên cạnh đó, dự thảo cũng đặt ra yêu cầu rà soát, điều chỉnh một số tiêu chí như ngưỡng doanh thu để miễn lập hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết, bảo đảm phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp…
Việc xây dựng Nghị định mới được Bộ Tài chính xác định là cần thiết, nhằm tạo khuôn khổ pháp lý đầy đủ, đồng bộ, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý thuế đối với giao dịch liên kết, hạn chế hành vi chuyển giá, chống xói mòn cơ sở thuế và bảo đảm nguồn thu ngân sách nhà nước.
