 |
| Hoạt động khai thác vận chuyển hàng hóa qua dịch vụ chuyển phát nhanh tại cảng hàng không. |
Áp lực từ thực tiễn vận hành
Dự thảo Thông tư ra đời xuất phát từ yêu cầu cấp bách nhằm đồng bộ hóa hành lang pháp lý với mô hình tổ chức mới, đồng thời giải quyết triệt để những bất cập mang tính hệ thống đang phát sinh trong thực tế vận hành dòng hàng hóa xuất nhập khẩu.
Việc ngành Hải quan chuyển đổi và sắp xếp lại bộ máy theo mô hình ba cấp bao gồm cấp Cục Hải quan, Chi cục Hải quan khu vực và Hải quan cửa khẩu/ngoài cửa khẩu đã tác động trực tiếp đến chức năng, nhiệm vụ cũng như thẩm quyền thực thi của các đơn vị trực thuộc.
Do đó, việc tái cấu trúc các quy định pháp lý liên quan là điều kiện tiên quyết để đảm bảo bộ máy tổ chức mới vận hành thông suốt, phân định rõ ràng thẩm quyền xử lý hồ sơ.
Song song với đó, đây cũng là bước đi nhằm cụ thể hóa các chiến lược quốc gia về cải cách hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số, dịch chuyển phương thức quản lý từ thủ công sang điện tử hóa toàn diện.
Mục tiêu cốt lõi là bãi bỏ các thủ tục rườm rà, xây dựng quy trình tinh gọn tương thích với năng lực vận hành của hệ thống công nghệ thông tin hiện có, giúp nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và tiết kiệm tối đa thời gian, chi phí cho doanh nghiệp.
Nhìn từ góc độ thực tiễn, quy trình quản lý đối với hàng hóa gửi qua dịch vụ bưu chính và chuyển phát nhanh quốc tế hiện hành đã bộc lộ nhiều điểm nghẽn lớn cần khắc phục.
Việc một số thủ tục hải quan vẫn phải kê khai trên tờ khai giấy không chỉ kéo dài thời gian thông quan mà còn buộc người khai hải quan phải tiếp xúc trực tiếp với công chức hải quan, tạo ra độ trễ lớn và chưa phù hợp với định hướng Chính phủ số.
Tại các kho bãi, địa điểm tập kết hay khu vực kiểm tra giám sát tập trung, công tác giám sát hàng bưu chính, chuyển phát nhanh vẫn mang nặng tính thủ công do chưa áp dụng đồng bộ hệ thống tự động hóa.
Đáng chú ý, sự không tương thích giữa hệ thống tên gọi, chức danh cũ với sơ đồ tổ chức mới đang gây ra những lúng túng, khó khăn nhất định cho các doanh nghiệp khi tiếp cận và thực hiện các quy trình nghiệp vụ lần đầu.
Bốn nhóm giải pháp cốt lõi
Để khơi thông các rào cản và kiến tạo môi trường kinh doanh minh bạch, dự thảo Thông tư tập trung cải cách sâu sắc và toàn diện thông qua bốn nhóm nội dung trọng tâm.
 |
| Công chức Hải quan Chuyển phát nhanh (Chi cục Hải quan khu vực I) kiểm tra hàng hóa XNK. Ảnh: N.Linh |
Thứ nhất, dự thảo thực hiện rà soát, điều chỉnh toàn bộ hệ thống thuật ngữ liên quan đến tên gọi đơn vị, chức danh và thẩm quyền của cơ quan Hải quan các cấp. Việc sửa đổi này đảm bảo sự đồng bộ tuyệt đối với sơ đồ tổ chức ba cấp hiện tại của ngành.
Đồng thời, ban soạn thảo cũng cập nhật chính xác các nội dung dẫn chiếu đến hệ thống văn bản quy phạm pháp luật mới được ban hành, triệt tiêu nguy cơ xung đột pháp lý và đảm bảo tính thống nhất trong tổ chức thực hiện.
Thứ hai, đẩy mạnh điện tử hóa quy trình và xác thực định danh. Trọng tâm của nhóm giải pháp này là triệt tiêu hồ sơ giấy và hạn chế tối đa sự can thiệp trực tiếp của con người vào quy trình thông quan. Dự thảo bổ sung cơ chế bắt buộc về xác thực định danh điện tử cho người khai hải quan khi thực hiện các tác vụ trên Hệ thống thông tin hải quan.
Bên cạnh đó, các quy định liên quan đến khai bổ sung, sử dụng chứng từ điện tử và điều kiện kỹ thuật để tham gia khai báo cũng được sửa đổi theo hướng chuẩn hóa, đồng bộ với các quy định chung về thủ tục hải quan hiện hành, tạo lập một hệ sinh thái số hóa đồng nhất.
Thứ ba, tinh gọn thủ tục, bãi bỏ các quy định chồng chéo. Giải pháp này nhằm tối ưu hóa quản lý và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tra cứu, dự thảo mạnh dạn lược bỏ những quy định đã được làm rõ tại các văn bản pháp lý cấp cao hơn, tránh tình trạng trùng lặp trùng lặp.
Đáng chú ý, các thủ tục biệt lập đối với hàng hóa quá cảnh hay hàng hóa chuyển cửa khẩu qua dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh sẽ được bãi bỏ để dẫn chiếu thực hiện theo quy định chung của ngành. Hệ thống biểu mẫu, phụ lục rườm rà không còn tương thích với bối cảnh dữ liệu số cũng được rà soát loại bỏ để đơn giản hóa thành phần hồ sơ.
Cuối cùng, dự thảo tập trung tháo gỡ dứt điểm các vướng mắc nghiệp vụ từ những xung đột phát sinh trong quá trình thực thi. Theo đó, cơ quan soạn thảo đã đưa vào dự thảo các quy định làm rõ bản chất của những nội dung dễ gây hiểu lầm. Cụ thể, dự thảo bổ sung hướng dẫn kỹ thuật đối với trường hợp hàng hóa được miễn kiểm tra chuyên ngành nhằm tạo sự thống nhất tuyệt đối khi phân loại đối tượng thuộc diện miễn thuế nhập khẩu.
Đồng thời, quy trình thu nộp thuế, phí, lệ phí và các bước nghiệp vụ liên quan cũng được điều chỉnh chặt chẽ, vừa nâng cao tính minh bạch, vừa tháo gỡ kịp thời các khó khăn mang tính kỹ thuật cho cộng đồng doanh nghiệp.
Sự thay đổi toàn diện tại dự thảo Thông tư lần này là minh chứng rõ nét cho quyết tâm của Bộ Tài chính trong việc cải cách hành chính, hiện đại hóa công tác quản lý hải quan nhằm thúc đẩy thuận lợi hóa thương mại.
Hiện tại, toàn văn dự thảo đã được đăng tải công khai trên các cổng thông tin điện tử của Chính phủ và Bộ Tài chính để thu hút ý kiến đóng góp rộng rãi từ các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người dân, đảm bảo tính khả thi, minh bạch khi văn bản chính thức đi vào cuộc sống.
