Hải quan khu vực XIV: Thông suốt thương mại, chặt chẽ kiểm soát

Công chức Hải quan khu vực XIV kiểm tra thực tế hàng hóa XNK (Ảnh đơn vị cung cấp).

Tạo thuận lợi để dòng chảy thương mại thông suốt

Từ đầu năm đến nay, khối lượng công việc của Hải quan khu vực XIV tiếp tục gia tăng cùng với đà phát triển của hoạt động thương mại. Lũy kế đến ngày tháng 9, toàn đơn vị đã có trên 860 doanh nghiệp tham gia làm thủ tục hải quan, với trên 75.000 tờ khai, tăng 26,41% so với cùng kỳ năm 2025. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 4.832,24 triệu USD, tăng 28,30%.

Những con số này cho thấy quy mô giao thương trên địa bàn ngày càng lớn, đồng thời đặt ra yêu cầu phải nâng cao năng lực phục vụ doanh nghiệp, bảo đảm thủ tục được xử lý nhanh, chính xác nhưng vẫn kiểm soát hiệu quả các nguy cơ vi phạm.

Trước khối lượng công việc ngày càng lớn, Hải quan khu vực XIV tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, duy trì hoạt động ổn định của hệ thống công nghệ thông tin và dịch vụ công trực tuyến, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện thủ tục thuận lợi hơn.

Một trong những điểm nổi bật là tiếp tục nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro, hướng nguồn lực kiểm tra vào những lô hàng, doanh nghiệp và loại hình có nguy cơ cao. Trong kỳ, 69,56% tờ khai được phân luồng xanh, 28,54% luồng vàng và 1,90% luồng đỏ. Cùng với phân luồng, Chi cục tăng cường thu thập, cập nhật thông tin về tình hình chấp hành pháp luật của doanh nghiệp, các trường hợp hủy, sửa tờ khai, doanh nghiệp bị cưỡng chế thuế, doanh nghiệp bỏ địa chỉ kinh doanh và những dấu hiệu bất thường trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Cách làm này giúp giảm sự can thiệp không cần thiết đối với những doanh nghiệp, lô hàng có mức độ tuân thủ tốt, đồng thời tập trung nguồn lực kiểm tra vào những trường hợp có dấu hiệu rủi ro. Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu hiện đại hóa quản lý hải quan, trong đó dữ liệu và thông tin ngày càng giữ vai trò quan trọng trong quyết định kiểm tra, giám sát.

Chuyển đổi số tiếp tục được xác định là một nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng phục vụ doanh nghiệp. Trong quý III vừa qua, Chi cục triển khai Kế hoạch hành động 100 ngày tập trung tháo gỡ điểm nghẽn, nâng cao hiệu quả chuyển đổi số; triển khai các nội dung “Bình dân học vụ số”, xây dựng tài liệu hướng dẫn sử dụng seal điện tử, khai thác dữ liệu từ các hệ thống nghiệp vụ, phòng họp không giấy tờ, sử dụng máy soi hành lý, máy phát hiện ma túy và nâng cao kỹ năng số cho cán bộ, công chức.

Đơn vị cũng tiếp tục vận hành thí điểm phần mềm quản lý, làm thủ tục đối với phương tiện vận tải xuất nhập cảnh tại Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh; đồng thời nâng cấp hệ thống mạng, hạ tầng kỹ thuật phòng máy chủ và đường truyền tại các đơn vị.

Như vậy, cải cách thủ tục và chuyển đổi số không chỉ nhằm giảm thời gian, chi phí thực hiện thủ tục mà còn tạo thêm công cụ để cơ quan Hải quan thu thập, phân tích và khai thác dữ liệu phục vụ quản lý rủi ro, kiểm tra, giám sát.

Kiểm soát chặt để giữ vững địa bàn quản lý

Cùng với tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, bảo đảm nguồn thu ngân sách và kiểm soát buôn lậu, gian lận thương mại tiếp tục là những nhiệm vụ trọng tâm của Hải quan khu vực XIV.

Trong 9 tháng năm 2026, số thu ngân sách nhà nước của Hải quan khu vực XIV đạt khoảng 750 tỷ đồng, vượt dự toán Chính phủ giao và trên 80% chỉ tiêu Cục Hải quan giao. Kết quả này đến từ sự gia tăng của kim ngạch xuất nhập khẩu, đồng thời phản ánh những nỗ lực trong công tác quản lý thuế, kiểm tra trị giá, mã số, thuế suất và kiểm soát các khoản miễn, giảm, hoàn thuế.

Công tác kiểm tra sau thông quan tiếp tục được chú trọng khi Chi cục thực hiện 16 cuộc kiểm tra sau thông quan; số thu nộp ngân sách qua kiểm tra sau thông quan đạt hơn 3,69 tỷ đồng. Việc tăng cường kiểm tra sau thông quan cho thấy quản lý hải quan không chỉ dừng lại tại thời điểm doanh nghiệp thực hiện thủ tục mà được mở rộng theo toàn bộ quá trình của giao dịch xuất nhập khẩu. Qua đó, những sai sót hoặc hành vi vi phạm được phát hiện, xử lý kịp thời, đồng thời góp phần nâng cao ý thức tuân thủ của doanh nghiệp và hạn chế nguy cơ thất thu ngân sách.

Nếu tạo thuận lợi thương mại là một mặt của hoạt động hải quan thì kiểm soát biên giới, phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại là yêu cầu không thể tách rời. Tại cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh, lực lượng Hải quan tập trung kiểm soát các nhóm hàng có nguy cơ cao như thuốc lá điếu ngoại, hàng tiêu dùng; đồng thời chú trọng các phương thức vận chuyển trái phép qua đường mòn, lối tắt khu vực hai bên cánh gà cửa khẩu.

Hải quan khu vực XIV tuần tra kiểm soát địa bàn cảng biển Quy Nhơn (Ảnh đơn vị cung cấp).

Tại tuyến biển Cảng Quy Nhơn, các nhóm hàng trọng điểm gồm khoáng sản, xăng dầu, hàng tiêu dùng, nông sản, gỗ nhập khẩu từ châu Phi, ngà voi và sản phẩm động vật quý hiếm. Những phương thức, thủ đoạn như khai báo sai tên hàng, chủng loại, mã số HS, sang mạn, chuyển tải trái phép hoặc cất giấu hàng hóa trong các lô hàng khác được xác định là những nguy cơ cần tập trung kiểm soát.

Đáng chú ý, qua công tác kiểm soát tại Cảng Quy Nhơn, lực lượng chức năng đã phát hiện, thu giữ 1.193 kg ngà voi và 79,3 kg xương động vật. Kết quả giám định xác định số ngà voi thuộc họ Voi và các mẫu xương thuộc họ Mèo lớn, thuộc các Phụ lục của Công ước CITES. Vụ việc sau đó được bàn giao cho cơ quan Công an tiếp tục điều tra, xử lý. Những kết quả trên cho thấy công tác kiểm soát đang được triển khai theo hướng chủ động nắm tình hình, xác định đúng địa bàn, đối tượng và nhóm hàng trọng điểm, đồng thời tăng cường phối hợp giữa Hải quan với các lực lượng chức năng.

Với một địa bàn có cả tuyến biên giới đường bộ, cửa khẩu quốc tế và cảng biển, yêu cầu quản lý ngày càng phức tạp. Vì vậy, chuyển mạnh từ kiểm soát dàn trải sang quản lý dựa trên dữ liệu, rủi ro và mức độ tuân thủ sẽ tiếp tục là hướng đi quan trọng để Hải quan khu vực XIV nâng cao hiệu quả thực thi nhiệm vụ, đồng thời đồng hành cùng doanh nghiệp trong thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu và đóng góp cho tăng trưởng kinh tế trên địa bàn.