Chủ nhật 22/11/2026 20:57
Thời tiết: Hà Nội 23°C
Đà Nẵng 25°C
Cà Mau 25°C
Hải Phòng 22°C
TP Hồ Chí Minh 31°C
e-ISSN 3093-3501
Xuất nhập khẩu
aa

Doanh nghiệp xuất khẩu Việt trước yêu cầu truy vết chuỗi cung ứng

Duy Hưng
Không chỉ gia tăng về số lượng, các vụ việc phòng vệ thương mại đang mở rộng phạm vi điều tra sang nguồn gốc nguyên liệu, mức độ gia công và sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng. Xu hướng chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại ngày càng quyết liệt đặt doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam trước yêu cầu phải kiểm soát xuất xứ và chuẩn hóa dữ liệu ngay từ đầu.
Doanh nghiệp xuất khẩu Việt trước yêu cầu truy vết chuỗi cung ứng
Điều tra phòng vệ thương mại mở rộng sang truy vết chuỗi cung ứng. Ảnh: Duy Hưng.

Số vụ điều tra PVTM gia tăng

Phòng vệ thương mại (PVTM) tiếp tục là một trong những công cụ được nhiều quốc gia sử dụng để bảo vệ ngành sản xuất trong nước trước sức ép cạnh tranh từ hàng nhập khẩu. Dù số vụ việc biến động qua từng năm, quy mô điều tra trên toàn cầu vẫn ở mức cao, trong đó đa số là các vụ việc điều tra chống bán phá giá.

Theo số liệu từ Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), năm 2025 ghi nhận 455 vụ việc PVTM trên toàn thế giới, trong đó có 391 vụ chống bán phá giá. Đây là mức cao nhất trong giai đoạn 2005-2025, phản ánh xu hướng các nền kinh tế tiếp tục sử dụng mạnh những công cụ thương mại truyền thống để bảo vệ sản xuất và việc làm trong nước.

Theo Cục PVTM, tính đến giữa tháng 9/2026, các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam đã bị điều tra PVTM trong 327 vụ việc tại 27 thị trường. Riêng 9 tháng đầu năm 2026 phát sinh 27 vụ việc mới, nhiều hơn 4 vụ so với tổng số vụ việc của cả năm 2025.

Hoa Kỳ là thị trường khởi xướng điều tra chống bán phá giá đối với hàng hóa Việt Nam nhiều nhất trong giai đoạn 2005-2025 với 34 vụ, tiếp đến là Ấn Độ với 28 vụ, Australia và Malaysia cùng có 11 vụ, Canada có 10 vụ, Thổ Nhĩ Kỳ có 9 vụ.

Việt Nam đứng trong nhóm các nền kinh tế thường xuyên bị điều tra, với 162 vụ chống bán phá giá trong cùng giai đoạn; đồng thời, sức ép điều tra tăng rõ trong những năm gần đây.

Ông Lê Sỹ Giản, Giám đốc Công ty TNHH Consults cho biết, các xu hướng của các vụ việc PVTM trên thế giới cũng tập trung rõ nét vào một số nhóm hàng. Trong giai đoạn 2005-2025, kim loại chiếm 32% tổng số vụ chống bán phá giá, hóa chất chiếm 20%, nhựa chiếm 14%. Đối với chống trợ cấp, nhóm kim loại chiếm tới 42%, hóa chất chiếm 15%, nhựa chiếm 9%. Trong các vụ tự vệ, kim loại tiếp tục dẫn đầu với tỷ trọng 28%.

Theo ông Lê Sỹ Giản, các sản phẩm công nghiệp cơ bản như kim loại, hóa chất, nhựa và vật liệu xây dựng chiếm khoảng 60-75% tổng số vụ việc PVTM. Đây thường là những sản phẩm có mức độ đồng nhất và tiêu chuẩn hóa cao theo mã HS, nên cơ quan điều tra dễ xác định sản phẩm tương tự theo các quy định của WTO.

Bên cạnh đó, tình trạng dư thừa năng lực sản xuất trên toàn cầu có thể khiến giá xuất khẩu của các mặt hàng này giảm sâu. Do cạnh tranh chủ yếu bằng giá, cơ quan điều tra cũng thuận lợi hơn khi xem xét mối quan hệ giữa hàng nhập khẩu và thiệt hại của ngành sản xuất nội địa. Trong khi đó, sản phẩm công nghệ cao như thiết bị máy móc và điện tử chỉ chiếm khoảng 6-7% số vụ việc.

Diễn biến trên không đồng nghĩa số vụ việc tăng đều qua từng năm, nhưng cho thấy rủi ro PVTM đã trở thành vấn đề thường trực đối với hoạt động xuất khẩu của Việt Nam; đồng thời rủi ro không chỉ tập trung ở một thị trường mà đi sau vào truy vết chuỗi cung ứng và mở rộng sang nhiều khu vực xuất khẩu quan trọng.

Điều tra phòng vệ thương mại mở rộng sang truy vết chuỗi cung ứng
Các hành vi lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại đang ngày càng đa dạng. Ảnh minh họa: Duy Hưng.

Mở rộng phạm vi xem xét

Cùng với việc gia tăng sử dụng các biện pháp chống bán phá giá, chống trợ cấp và tự vệ, cơ quan điều tra tại nhiều quốc gia đang mở rộng phạm vi xem xét sang hành vi lẩn tránh biện pháp PVTM và gian lận xuất xứ.

Theo ông Lê Sỹ Giản, các hành vi lẩn tránh biện pháp PVTM ban đầu thường xuất hiện dưới ba hình thức cơ bản, gồm thay đổi nhỏ sản phẩm bị áp thuế, nhập khẩu bộ phận để lắp ráp và chuyển hoạt động lắp ráp sang một nước thứ ba. Các hành vi đang ngày càng đa dạng, trong khi biện pháp ứng phó của cơ quan điều tra cũng trở nên quyết liệt hơn.

Việc một sản phẩm được xuất khẩu từ quốc gia không nằm trong phạm vi áp thuế không còn là căn cứ đủ để loại trừ nguy cơ điều tra. Cơ quan chức năng có thể truy ngược nguồn gốc nguyên liệu, tỷ lệ giá trị được tạo ra tại nước xuất khẩu và mức độ thực chất của từng công đoạn sản xuất.

Một điển hình được ông Lê Sỹ Giản nêu ra là vụ việc Hoa Kỳ khởi xướng điều tra đối với hộp nhôm dùng một lần được lắp ráp tại Indonesia và Malaysia nhưng sử dụng giấy nhôm có nguồn gốc Trung Quốc trong tháng 8/2026 do nghi vấn sản phẩm chỉ được gia công tối thiểu để né thuế.

Cùng với nhiều vụ việc khác, phạm vi điều tra của các quốc gia không còn dừng ở tên gọi sản phẩm, mã HS hoặc nước xuất khẩu thể hiện trên chứng từ. Cơ quan điều tra có thể đánh giá toàn bộ quá trình hình thành hàng hóa, từ nguồn nguyên liệu và linh kiện, mức độ chuyển đổi cơ bản đến giá trị thực tế được tạo ra tại từng quốc gia.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, rủi ro có thể tăng lên nếu phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu từ quốc gia đang bị áp dụng biện pháp PVTM, trong khi công đoạn thực hiện tại Việt Nam không tạo ra sự chuyển đổi đáng kể. Ngay cả khi không chủ động lẩn tránh, doanh nghiệp vẫn có thể bị đưa vào phạm vi điều tra nếu không cung cấp được hồ sơ chứng minh nguồn gốc nguyên liệu và hoạt động sản xuất thực chất.

Bởi vậy, doanh nghiệp cần quản trị rủi ro PVTM ngay từ khi xây dựng chuỗi cung ứng, thay vì chỉ xử lý sau khi vụ việc được khởi xướng. Hồ sơ về nhà cung cấp, xuất xứ nguyên liệu, quy trình sản xuất, định mức tiêu hao, chi phí, tỷ lệ giá trị gia tăng và luồng giao dịch cần được lưu trữ đầy đủ, nhất quán và có khả năng truy xuất.

Trong bối cảnh hoạt động điều tra ngày càng đi sâu vào chuỗi cung ứng, năng lực chứng minh xuất xứ và giá trị sản xuất thực chất sẽ trở thành điều kiện quan trọng để doanh nghiệp Việt Nam bảo vệ thị trường xuất khẩu, duy trì uy tín và hạn chế nguy cơ bị áp dụng biện pháp PVTM mở rộng.

Tin bài có thể bạn quan tâm

Phân hạng trung tâm logistics theo quy mô, năng lực khai thác

Phân hạng trung tâm logistics theo quy mô, năng lực khai thác

Trung tâm logistics là khu vực có ranh giới địa lý xác định, được quy hoạch hạ tầng kỹ thuật và công nghệ đồng bộ, nơi diễn ra các hoạt động lưu trữ, gom hàng, chia tách, xử lý, thông quan (nếu có), phân phối hàng hóa…
Nông sản Việt đối diện phép thử mới

Nông sản Việt đối diện phép thử mới

Nhiều thị trường nhập khẩu gia tăng kiểm soát an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (SPS), nông sản Việt Nam đối diện yêu cầu khắt khe về dư lượng hóa chất, kiểm dịch và truy xuất nguồn gốc. Những thay đổi này đòi hỏi doanh nghiệp chuyển từ ứng phó với quy định sang chủ động kiểm soát chất lượng ngay từ vùng nguyên liệu, nếu muốn duy trì thị trường xuất khẩu.
Nhập khẩu năm 2026 có thể vượt 600 tỷ USD

Nhập khẩu năm 2026 có thể vượt 600 tỷ USD

Nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam tiếp tục tăng trưởng mạnh với kim ngạch từ đầu năm đến ngày 15/11 đạt 541 tỷ USD, tăng 38,2% so với cùng kỳ năm 2025.
Ngành dệt may đồng bộ nhiều giải pháp để đạt mục tiêu xuất khẩu 48 tỷ USD

Ngành dệt may đồng bộ nhiều giải pháp để đạt mục tiêu xuất khẩu 48 tỷ USD

Dù 10 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu dệt may Việt Nam đạt 39,84 tỷ USD, tăng 3,9% so với cùng kỳ năm trước, song để đạt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu khoảng 48 tỷ USD cả năm vẫn còn nỗ lực hơn nữa, đặc biệt trong bối cảnh thị trường phục hồi chưa đồng đều, chi phí và tiêu chuẩn gia tăng. Trao đổi với Tạp chí Kinh tế - Tài chính, ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) đã phân tích những yếu tố quyết định giúp hoàn thành mục tiêu xuất khẩu năm 2026, đồng thời chia sẻ định hướng mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành trong thời gian tới.
Ba nhóm hàng xuất khẩu chủ lực mang về gần 290 tỷ USD

Ba nhóm hàng xuất khẩu chủ lực mang về gần 290 tỷ USD

Xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng ấn tượng khi kim ngạch từ đầu năm đến ngày 15/11/2026 đạt 529,26 tỷ USD, tăng 28,8% so với cùng kỳ năm 2025.
Lào Cai khai thông dòng chảy thương mại xuyên biên giới

Lào Cai khai thông dòng chảy thương mại xuyên biên giới

Nằm trên trục giao thương kết nối Tây Nam Trung Quốc với Việt Nam và ASEAN, Lào Cai đang từng bước chuyển lợi thế địa lý thành năng lực kết nối kinh tế. Từ đầu tư hạ tầng giao thông, xây dựng cửa khẩu thông minh đến mở rộng xúc tiến thương mại và khai thác các hiệp định thương mại tự do, địa phương hướng tới nâng cao vị thế trong chuỗi lưu chuyển hàng hóa khu vực.
Nông sản Việt vào EU: Không chỉ tăng sản lượng, phải nâng giá trị

Nông sản Việt vào EU: Không chỉ tăng sản lượng, phải nâng giá trị

Thực tế xuất khẩu cà phê trong 10 tháng năm 2026 tăng 18,1% về sản lượng nhưng giảm 5,4% về giá trị, cho thấy bài toán nâng giá trị nông sản vẫn còn nhiều thách thức. Tận dụng EVFTA, doanh nghiệp cần chuyển từ xuất khẩu thô sang chế biến sâu, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về an toàn thực phẩm và phát triển bền vững của EU.
DEPA và DEFA: Mở thị trường, nâng chuẩn xuất nhập khẩu

DEPA và DEFA: Mở thị trường, nâng chuẩn xuất nhập khẩu

Khi kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam vượt 1.000 tỷ USD sau 10 tháng năm 2026, yêu cầu nâng cao hiệu quả giao dịch, kết nối dữ liệu và giảm chi phí xuyên biên giới ngày càng rõ nét. Hiệp định Đối tác Kinh tế số (DEPA) và Hiệp định khung về Kinh tế số ASEAN (DEFA) được kỳ vọng mở thêm không gian cho thương mại số, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Tuy nhiên, khả năng tận dụng cơ hội phụ thuộc vào mức độ tương thích của thể chế, hạ tầng và năng lực số trong nước.
Nước mắm Việt tìm đường xuất khẩu vào thị trường khó tính

Nước mắm Việt tìm đường xuất khẩu vào thị trường khó tính

Có lợi thế về truyền thống sản xuất và bản sắc ẩm thực, nhưng mặt hàng nước mắm của Việt Nam vẫn chưa khai thác tương xứng tiềm năng xuất khẩu. Để chinh phục những thị trường khó tính, doanh nghiệp không chỉ cần bảo đảm chất lượng sản phẩm mà còn phải chứng minh nguồn gốc nguyên liệu và minh bạch toàn bộ quy trình sản xuất.
Xuất nhập khẩu đạt 1.070 tỷ USD, tiếp đà xuất siêu

Xuất nhập khẩu đạt 1.070 tỷ USD, tiếp đà xuất siêu

Hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam tiếp tục ghi nhận tín hiệu tích cực trong nửa đầu tháng 11/2026 khi quy mô kim ngạch duy trì ở mức cao và cán cân thương mại tiếp tục trạng thái xuất siêu.
CEPA Việt Nam - UAE: Biến lợi thế hiệp định thành động lực tăng trưởng

CEPA Việt Nam - UAE: Biến lợi thế hiệp định thành động lực tăng trưởng

CEPA Việt Nam - UAE mở thêm cánh cửa cho hàng hóa, dịch vụ và dòng vốn hai nước. Nhưng ưu đãi chỉ tạo lợi thế ban đầu; năng lực đáp ứng tiêu chuẩn, hiểu thị trường và xây dựng đối tác mới quyết định cơ hội thành đơn hàng, dự án và hiện diện bền vững trên thực tế.
Từ ngày 17/11/2026 thép cán nguội xuất khẩu sang EU bị áp thuế 16%

Từ ngày 17/11/2026 thép cán nguội xuất khẩu sang EU bị áp thuế 16%

Thép cán nguội có xuất xứ từ Việt Nam và các nước Ấn Độ, Nhật Bản, Đài Loan (Trung Quốc), Thổ Nhĩ Kỳ xuất khẩu vào Liên minh châu Âu (EU) chịu mức thuế chống bán phá giá 16% từ ngày 17/11/2026.
Nhôm Việt Nam bị Ấn Độ điều tra chống bán phá giá

Nhôm Việt Nam bị Ấn Độ điều tra chống bán phá giá

Không chỉ thanh và ống nhôm, nhiều sản phẩm như cửa, khung cửa, hệ mặt dựng, lan can, bộ tản nhiệt, giá đỡ pin mặt trời, bộ phận xe đạp và ván khuôn có xuất xứ từ Việt Nam cũng nằm trong phạm vi vụ điều tra chống bán phá giá do Ấn Độ khởi xướng.
VNR500 kiến tạo giá trị dài hạn, nâng cao sức cạnh tranh quốc gia

VNR500 kiến tạo giá trị dài hạn, nâng cao sức cạnh tranh quốc gia

Ngày 17/11, Vietnam Report phối hợp cùng Báo VietNamNet công bố Bảng xếp hạng VNR500 - Top 500 Doanh nghiệp lớn nhất Việt Nam năm 2026. Lễ công bố năm nay đánh dấu cột mốc 20 năm VNR500 đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, ghi nhận và tôn vinh những đầu tàu kinh tế qua các giai đoạn phát triển.
Tạo đà tăng trưởng xuất khẩu từ thị trường xuyên biên giới

Tạo đà tăng trưởng xuất khẩu từ thị trường xuyên biên giới

Trong bối cảnh tìm kiếm động lực tăng trưởng mới, thương mại điện tử (TMĐT) xuyên biên giới đang mở thêm dư địa cho xuất nhập khẩu, giúp hàng hóa Việt Nam tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng quốc tế, mở rộng thị trường và xây dựng thương hiệu. Đây cũng là cơ hội để nông sản chế biến, thực phẩm đặc sản, hàng thủ công mỹ nghệ và sản phẩm OCOP vượt qua giới hạn phân phối truyền thống, đóng góp vào mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số.