 |
| Liên kết giúp doanh nghiệp tăng sức chống chịu với biến động và rào cản, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh. Ảnh: Internet |
Tăng sức chống chịu với biến động
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập sâu rộng, hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam đang đối diện không chỉ với rào cản kỹ thuật, thuế quan hay quy định nhập khẩu từ nước ngoài, mà còn với những rào cản xuất phát từ chính nội lực và cấu trúc chuỗi cung ứng của doanh nghiệp, tức “hàng rào mềm”.
Những rào cản này thể hiện qua năng lực nội bộ hạn chế, chuỗi cung ứng thiếu bền vững, thiếu sự kết nối giữa các doanh nghiệp trong nước, khó khăn trong truy xuất nguồn gốc, thương hiệu yếu,...
Không hiếm doanh nghiệp Việt, đặc biệt DNNVV gặp khó khi muốn gia nhập chuỗi cung ứng toàn cầu, do thiếu thông tin, thiếu khả năng đáp ứng tiêu chuẩn, hoặc thiếu đối tác phù hợp để hợp tác dài hạn.
Chính vì vậy, liên kết giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp, giữa nhà sản xuất, nhà cung ứng, phân phối và thị trường quốc tế được xem là một chiến lược quan trọng để “xây hàng rào mềm” vững chắc, giúp doanh nghiệp tăng sức chống chịu với biến động và rào cản, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh.
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động mạnh, doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức mới, đồng thời cũng có cơ hội lớn để mở rộng thị phần nếu biết “liên kết chiến lược” đúng cách.
Theo TS Trần Thị Hồng Minh, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu chính sách và chiến lược, trong một thế giới có nhiều diễn biến nhanh, phức tạp, khó lường như hiện nay, liên kết doanh nghiệp càng trở nền quan trọng hơn.
Lý do là bởi liên kết doanh nghiệp giúp mở rộng và đa dạng hóa thị trường, kết nối và hiện thực hóa các mô hình kinh doanh mới, chia sẻ và nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực, giảm thiểu rủi ro và ứng phó hiệu quả với các diễn biến bất lợi, nhờ đó nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Theo ông Nguyễn Hữu Thập, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Tuyên Quang, thực tiễn cho thấy, một doanh nghiệp đơn lẻ rất khó tạo đột phá. Nhưng khi doanh nghiệp cùng chính quyền, các viện – trường, tổ chức tài chính và các tỉnh bạn ghép lại thành một “chuỗi giá trị vùng”, chúng ta không chỉ cộng dồn nguồn lực mà còn nhân lên lợi thế.
Tuy vậy, theo đánh giá, nhìn chung doanh nghiệp Việt Nam vẫn thiếu sự liên kết chặt chẽ có tính hệ thống và bài bản. Thực tế, dù Việt Nam đã có một số doanh nghiệp lớn tham gia cạnh tranh quốc tế, tham gia một số khâu, công đoạn của chuỗi giá trị sản xuất khu vực và thế giới, song mạng lưới doanh nghiệp liên kết của họ vẫn bị giới hạn chủ yếu trong phạm vi số ít các doanh nghiệp cùng hệ thống sở hữu.
Tại Diễn đàn doanh nghiệp 2025 “Trợ lực cho doanh nghiệp vượt thách thức, nâng cao năng lực cạnh tranh”, TS Trần Thị Hồng Minh cho biết, Việt Nam còn thiếu các doanh nghiệp lớn, kể cả doanh nghiệp nhà nước và khu vực tư nhân có khả năng kết nối, làm chủ chuỗi giá trị và dẫn dắt hệ sinh thái doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nước để phát triển các ngành kinh tế chiến lược quốc gia có khả năng cạnh tranh quốc tế.
Bên cạnh đó, hầu hết doanh nghiệp Việt Nam là doanh nghiệp nhỏ và vừa, còn hoạt động đơn lẻ và chưa chủ động tham gia vào các quan hệ đối tác, liên kết. Mặt khác, phần lớn doanh nghiệp Việt Nam chưa tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu do các doanh nghiệp FDI dẫn dắt.
Theo TS Trần Thị Hồng Minh, số liệu điều tra doanh nghiệp của Tổng cục Thống kê (nay là Cục Thống kê) giai đoạn 2018-2024 cho thấy có trên 97% trả lời không có hoạt động liên quan đến xuất khẩu và 99% doanh nghiệp không có gia công hoặc sản xuất hàng hóa cho nước ngoài.
Một nghiên cứu của VCCI (2022) cũng cho thấy, một nửa doanh nghiệp khảo sát trả lời (53,3%) không đặt mục tiêu gì khi tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, tức là thiếu định hướng rõ ràng.
Liên kết chiến lược, chìa khóa củng cố “sức mạnh xuất khẩu”
Theo các chuyên gia, đẩy mạnh sự liên kết giữa các doanh nghiệp trong nhiều khía cạnh sẽ giúp doanh nghiệp hình thành các liên minh vững chắc, hỗ trợ lẫn nhau từ đó giúp chia sẻ, giảm gánh nặng chi phí tuân thủ; tăng sức mạnh đàm phán; tối ưu hóa chuỗi giá trị; tăng cường khả năng “săn cơ hội” từ các FTA hiện hữu…
Cùng với đó, sự liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp với Nhà nước sẽ giúp minh bạch và quản trị tốt hơn. Khi doanh nghiệp liên kết chặt với Nhà nước và các tổ chức quốc tế, họ dễ tiếp cận thông tin về chính sách, quy định, và được hỗ trợ kỹ thuật để tuân thủ hiệu quả hơn.
 |
| Cần xây dựng hệ sinh thái liên kết 3 nhà: doanh nghiệp tư nhân - Nhà nước – FDI để doanh nghiệp “không tự bơi mà bơi theo đàn”. Ảnh: Internet |
Còn theo PGS.TS Nguyễn Hồng Sơn, Phó Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương, khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam hiện đang phải đối mặt với thiếu sự kết nối giữa doanh nghiệp trong khu vực kinh tế tư nhân với nhau, giữa khu vực kinh tế tư nhân với khu vực FDI, với khu vực nhà nước và với chiến lược phát triển quốc gia.
Ông Sơn kiến nghị cần thiết kế các cơ chế, chính sách để kết nối khu vực kinh tế tư nhân với chiến lược phát triển quốc gia, các chương trình phát triển quốc gia; các doanh nghiệp khu vực kinh tế tư nhân với nhau; khu vực kinh tế tư nhân với khu vực nhà nước và với khu vực FDI.
Để thực hiện điều đó, trước tiên là cần xây dựng hệ sinh thái liên kết 3 nhà: doanh nghiệp tư nhân - Nhà nước – FDI để doanh nghiệp “không tự bơi mà bơi theo đàn” thông qua việc phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia, trong đó có sự kết nối doanh nghiệp tư nhân, FDI với các trung tâm R&D, trường đại học, viện nghiên cứu, quỹ đầu tư mạo hiểm.
Để kết nối giữa các doanh nghiệp khu vực kinh tế tư nhân cần khuyến khích phát triển và nâng cao hiệu quả hoạt động các hiệp hội ngành nghề, câu lạc bộ doanh nghiệp; xây dựng các mạng lưới, nền tảng số để doanh nghiệp dễ dàng kết nối, chia sẻ thông tin, tìm kiếm đối tác, liên kết chuỗi cung ứng. Còn kết nối giữa khu vực kinh tế tư nhân và khu vực Nhà nước cần thiết lập các kênh đối thoại trực tiếp giữa doanh nghiệp tư nhân và Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương. Xây dựng cơ chế phản hồi nhanh để giải quyết kịp thời các vướng mắc, kiến nghị của doanh nghiệp.
Cũng liên quan tới giải pháp thúc đẩy liên kết hỗ trợ doanh nghiệp, bà Trần Thị Thu Trang, Chủ tịch Hanel PT NextTech., JSC cho rằng, cần tận dụng mạng lưới tham tán thương mại, hiệp hội ngành nghề, hội chợ quốc tế, hợp tác với nhà phân phối bản địa có hệ thống bán lẻ sẵn có để dẫn dắt các doanh nghiệp đi theo. Cùng với đó, cần lập Liên minh đổi mới sáng tạo công – tư; xây dựng mạng lưới "Doanh nhân Mentor" hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp và DNNVV tiếp cận thị trường quốc tế.
Theo ông Nguyễn Hữu Thập, “liên kết vùng, kết nối nguồn lực” không chỉ là khẩu hiệu, đó là lối đi tất yếu để doanh nghiệp vươn ra thị trường lớn hơn, cạnh tranh sòng phẳng và phát triển bền vững trong bối cảnh mới.
Thực tiễn cho thấy, một doanh nghiệp đơn lẻ rất khó tạo đột phá. Nhưng khi doanh nghiệp cùng chính quyền, các viện – trường, tổ chức tài chính và các tỉnh bạn ghép lại thành một “chuỗi giá trị vùng”, điều này không chỉ cộng dồn nguồn lực mà còn nhân lên lợi thế.
Từ kinh nghiệm của doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Huyền, Giám đốc Công ty CP sản xuất và xuất khẩu quế hồi Việt Nam (Vinasamex) cho rằng, để tiếp cận thị trường mới, bên cạnh việc các doanh nghiệp phải kiên định với chất lượng và giá trị cốt lõi, chủ động thích ứng và nâng chuẩn sản phẩm theo yêu cầu quốc tế, thì cần phải xây dựng liên kết bền vững giữa doanh nghiệp – nông dân – Nhà nước – tổ chức hỗ trợ.
Với sự đồng hành của các chính sách Nhà nước, các doanh nghiệp Việt sẽ không chỉ chinh phục thị trường mới mà còn góp phần nâng vị thế nông sản - gia vị hữu cơ Việt Nam trên bản đồ thế giới.
Được biết, trong thời gian qua, dù thị trường thế giới đầy biến động, Vinasamex vẫn mở rộng được khách hàng ở châu Âu, Bắc Mỹ và gần đây là Trung Đông, đồng thời duy trì mức tăng trưởng xuất khẩu khả quan.
Tại Diễn đàn Xúc tiến thương mại vừa được tổ chức, ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) cũng nhấn mạnh liên kết giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI còn lỏng lẻo và mạng lưới xúc tiến thương mại chưa thống nhất, thiếu cơ chế chia sẻ dữ liệu và đánh giá hiệu quả.
Chính vì vậy, cần một hệ sinh thái xúc tiến thương mại mới: hiện đại hơn, chuyên nghiệp hơn và gắn kết tất cả các nguồn lực trong ngoài nước.
Theo ông Vũ Bá Phú, Kế hoạch Xúc tiến thương mại quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 mà Bộ Công Thương đã và đang hoàn thiện sẽ được triển khai trên nền tảng năm định hướng chiến lược chủ đạo, làm trụ cột cho hệ sinh thái xúc tiến thương mại hiện đại.
Trong đó, sẽ xúc tiến thương mại theo cụm ngành hàng, nghĩa là không còn tiếp cận theo từng doanh nghiệp riêng lẻ, mà tổ chức theo chuỗi, theo cụm sản phẩm có liên kết chiều sâu. Cách làm này giúp tăng sức mạnh thương hiệu, tiết kiệm nguồn lực, đồng thời hình thành các chuỗi giá trị ngành hàng mang tầm khu vực.
