Từ xung đột cách hiểu đến yêu cầu cấp thiết
Thực hiện chủ trương xuyên suốt của Chính phủ về việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân và doanh nghiệp, ngày 31/12/2025, Bộ Xây dựng đã ban hành Thông tư số 71/2025/TT-BXD.
Một trong những nội dung trọng yếu nhất của văn bản này là việc cắt giảm một số mặt hàng khỏi danh mục sản phẩm, hàng hóa có khả năng gây mất an toàn thuộc trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ Xây dựng (thường gọi là danh mục hàng hóa nhóm 2).
Việc cắt giảm này được ban hành căn cứ trên quy định tại khoản 2 Điều 32 Nghị định số 132/2008/NĐ-CP ngày 31/12/2008 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa.
Tuy nhiên, ngay khi Thông tư số 71/2025/TT-BXD có hiệu lực, thực tiễn tại các cửa khẩu đã phát sinh những vướng mắc ngoài dự kiến. Do thay đổi về danh mục quản lý, cơ quan Hải quan và doanh nghiệp đã rơi vào tình trạng lúng túng khi xác định căn cứ pháp lý để thông quan.
 |
| Công chức Hải quan cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị kiểm tra máy móc nhập khẩu. Ảnh: H.Nụ |
Tại văn bản gửi Cục Hải quan ngày 6/2/2026, Cục Đăng kiểm Việt Nam (Bộ Xây dựng) nêu tình trạng: “Thời gian vừa qua, Cục Đăng kiểm Việt Nam nhận được nhiều phản ánh của các doanh nghiệp nhập khẩu xe máy chuyên dùng liên quan đến các mặt hàng xe máy chuyên dùng đã được cắt giảm khỏi danh mục sản phẩm, hàng hóa có khả năng gây mất an toàn thuộc trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ Xây dựng và hiện giờ đang bị ách tắc trong khâu giải quyết thủ tục nhập khẩu của cơ quan Hải quan tại cửa khẩu cảng”.
Qua rà soát Cục Đăng kiểm Việt Nam khẳng định, trước thời điểm 31/12/2025, danh mục sản phẩm, hàng hóa có khả năng gây mất an toàn thuộc trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng) được quy định tại Thông tư số 62/2024/TT-BGTVT.
Thực hiện chủ trương của Chính phủ về việc cắt giảm thủ tục hành chính, Bộ Xây dựng đã ban hành Thông tư số 71/2025/TT-BXD ngày 31/12/2025, trong đó có nội dung cắt giảm một số mặt hàng khỏi danh mục sản phẩm, hàng hóa có khả năng gây mất an toàn thuộc trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ Xây dựng để tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.
Cụ thể, các mặt hàng này vẫn là phương tiện thuộc danh mục quy định tại Thông tư số 53/2024/TT-BGTVT ngày 15/11/2024 của Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng). Do đó, doanh nghiệp vẫn phải tuyệt đối tuân thủ các quy định về bảo đảm chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường khi nhập khẩu theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 41 của Luật Trật tự an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15. Đồng thời phải bảo đảm an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường khi tham gia giao thông đường bộ theo quy định của Điều 42 của Luật này.
Việc làm rõ mối quan hệ này chính là “chìa khóa” để chuyển dịch phương thức quản lý từ kiểm soát hàng hóa nhóm 2 sang kiểm soát phương tiện chuyên ngành, đảm bảo hàng hóa được lưu thông mà không buông lỏng an toàn kỹ thuật, Cục Đăng kiểm Việt Nam nhấn mạnh.
Hóa giải xung đột, khẳng định quy chuẩn chuyên ngành
Nút thắt lớn nhất khiến các lô hàng xe máy chuyên dùng cũ bị tồn đọng chính là lo ngại về việc áp dụng các tiêu chuẩn khắt khe của Quyết định số 18/2019/QĐ-TTg ngày 19/4/2019 của Thủ tướng Chính phủ.
Để giải quyết dứt điểm vấn đề này, ngày 12/2/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ có công văn gửi Cục Đăng kiểm Việt Nam nêu rõ: Điểm i, điểm k khoản 2 Điều 1 Quyết định số 18/2019/QĐ-TTg ngày 19/4/2019 của Thủ tướng Chính phủ quy định việc nhập khẩu máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ đã qua sử dụng quy định không áp dụng đối với: “Máy móc, thiết bị thuộc Danh mục sản phẩm, hàng hóa có khả năng gây mất an toàn (Danh mục sản phẩm, hàng hóa nhóm 2) do các bộ quản lý ngành, lĩnh vực ban hành theo quy định của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa; máy móc, thiết bị thuộc lĩnh vực chuyên ngành mà các bộ, cơ quan ngang bộ đã có văn bản quy phạm pháp luật để quản lý”.
Hiện nay, Bộ Xây dựng đã ban hành Thông tư số 71/2025/TT-BXD trong đó có nội dung cắt giảm một số mặt hàng khỏi danh mục sản phẩm, hàng hóa có khả năng gây mất an toàn thuộc trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ Xây dựng, cụ thể là một số xe cơ giới như: ô tô chở phạm nhân, sơ mi rơ moóc băng tải... một số xe máy chuyên dùng như: xe nâng, xe đưa hành khách khuyết tật lên máy bay, xe lu, xe chở nước sạch cho máy bay.
Các phương tiện nêu trên được cắt giảm khỏi danh mục sản phẩm, hàng hóa có khả năng gây mất an toàn thuộc trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ Xây dựng nhưng vẫn thuộc danh mục phương tiện quy định tại Thông tư số 53/2024/TT-BGTVT và phải bảo đảm chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường khi nhập khẩu, sản xuất, lắp ráp theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 41 của Luật Trật tự an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15; phải bảo đảm an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường khi tham gia giao thông đường bộ theo quy định của Điều 42 của Luật này.
Bộ Khoa học và Công nghệ kết luận: “Căn cứ quy định nêu trên, các phương tiện đã được cắt giảm khỏi danh mục sản phẩm, hàng hóa có khả năng gây mất an toàn thuộc trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ Xây dựng nhưng vẫn thuộc Danh mục máy móc, thiết bị lĩnh vực chuyên ngành mà các bộ, cơ quan ngang bộ đã có văn bản quy phạm pháp luật để quản lý, vì vậy sẽ không thuộc phạm vi điều chỉnh của Quyết định số 18/2019/QĐ-TTg”.
Đồng thuận với quan điểm này, Cục Đăng kiểm Việt Nam cũng nhấn mạnh, mặc dù các phương tiện nêu trên đã được cắt giảm khỏi danh mục sản phẩm, hàng hóa có khả năng gây mất an toàn thuộc trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ Xây dựng nhưng vẫn phải thực hiện các quy định của pháp luật về trật tự an toàn giao thông đường bộ nên xe cơ giới, xe máy chuyên dùng này phù hợp với đối tượng được quy định tại điểm k khoản 2 Điều 14 của Quyết định số 18/2019/QĐ-TTg. Theo đó, các phương tiện nêu trên được gọi là phương tiện chứ không phải là máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ.
Từ những căn cứ nêu trên, Cục Hải quan đề nghị các chi cục hải quan khu vực chỉ đạo các đơn vị hải quan trực thuộc căn cứ ý kiến của Bộ Xây dựng (Cục Đăng kiểm Việt Nam) và Bộ Khoa học và Công nghệ để thực hiện thủ tục hải quan đối với các mặt hàng xe cơ giới, xe máy chuyên dùng đã được cắt giảm khỏi danh mục sản phẩm, hàng hóa có khả năng gây mất an toàn thuộc trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ Xây dựng theo quy định.
Việc tháo gỡ này không chỉ giải quyết bài toán ách tắc hàng hóa tại cảng mà còn minh chứng cho sự linh hoạt, quyết liệt của các cơ quan quản lý trong việc đồng hành cùng doanh nghiệp. Đây là bước đi cần thiết để hiện thực hóa chủ trương cắt giảm chi phí, rút ngắn thời gian thông quan, từ đó tạo động lực thúc đẩy ngành xây dựng và giao thông vận tải phát triển bền vững trong giai đoạn mới.
