Ngành Hải quan không ngừng cải cách thể chế và đơn giản hóa thủ tục hành chính

Cơ quan Hải quan tích cực rà soát, cắt giảm thủ tục hành chính tạo điều kiện cho doanh nghiệp. Ảnh: H.Nụ

Quyết tâm hoàn thiện thể chế

Trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước, xây dựng và hoàn thiện thể chế pháp luật được Đảng, Nhà nước xác định là một trong 3 đột phá chiến lược. Với tinh thần đó, đặc biệt là sau Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị, ngành Hải quan đã đặt công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật làm nhiệm vụ trọng tâm, coi đây là “đột phá của đột phá”.

Tại các diễn đàn chuyên đề gần đây, lãnh đạo ngành Hải quan khẳng định việc rà soát và hoàn thiện hệ thống pháp luật không chỉ là yêu cầu quản lý mà còn là bước đi tất yếu để tiến tới minh bạch hóa, số hóa và thông minh hóa. Mục tiêu cuối cùng là tạo dựng một môi trường kinh doanh thông thoáng, ổn định, dễ tuân thủ với chi phí thấp nhất cho cộng đồng doanh nghiệp.

Từ tháng 5/2025, một cuộc tổng rà soát quy mô lớn đã được Cục Hải quan thực hiện. Kết quả cho thấy có tới 99 văn bản trong lĩnh vực hải quan cần được xem xét lại. Trên cơ sở rà soát thực tiễn, cơ quan chức năng đã kiến nghị sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ 106 văn bản.

Trong số này, có 66 văn bản cần sửa đổi nội dung để phù hợp với thực tế và 22 văn bản được đề nghị bãi bỏ hoàn toàn do không còn phù hợp với xu thế phát triển. Đặc biệt, ngành Hải quan đang điều chỉnh 18 văn bản để đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật của mô hình Hải quan số và Hải quan thông minh – tầm nhìn hướng tới năm 2030.

Việc thay đổi tư duy từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, tăng cường ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản lý đã trở thành kim chỉ nam cho mọi hoạt động lập pháp của Ngành.

Điều này giúp loại bỏ những rào cản pháp lý chồng chéo, tạo điều kiện cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ, trở thành một động lực chiến lược của nền kinh tế.

Những con số ấn tượng

Sự quyết liệt trong cải cách thể chế đã nhanh chóng kết tinh thành những kết quả cụ thể thông qua hàng loạt quyết định quan trọng của Chính phủ và Bộ Tài chính. Điển hình là Quyết định số 1848/QĐ-TTg ngày 27/8/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt phương án cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý của Bộ Tài chính, trọng tâm là lĩnh vực hải quan; Quyết định số 964/QĐ-BTC ngày 17/4/2026 của Bộ Tài chính công bố các thủ tục hành chính được sửa đổi, bổ sung và bãi bỏ trong lĩnh vực hải quan.

Cơ quan Hải quan cam kết tiếp tục lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, lấy công nghệ số làm động lực phát triển. Ảnh: H.Nụ

Thực hiện các quyết định, mục tiêu chiến lược mà ngành Hải quan đề ra là rất cụ thể. Trong đó, cắt giảm ít nhất 30% thời gian xử lý thủ tục, giảm tối thiểu 30% chi phí tuân thủ và loại bỏ ít nhất 30% điều kiện kinh doanh. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều thủ tục đã đạt mức giảm sâu hơn mong đợi.

Theo phương án đơn giản hóa mới nhất, thời gian xử lý hồ sơ đối với hàng hóa xuất nhập khẩu đăng ký tờ khai một lần đã giảm từ 2 giờ xuống còn 1,4 giờ; thời gian kiểm tra thực tế hàng hóa giảm từ 8 giờ xuống còn 5,6 giờ. Đặc biệt, trong nhóm thủ tục quản lý kho bãi, quy trình thực hiện đã được cắt giảm tới 50% số bước, rút ngắn thời gian xử lý từ 15 ngày xuống chỉ còn 7 ngày.

Các thay đổi đáng chú ý bao gồm:

Lĩnh vực ô tô, cơ quan Hải quan đơn giản hóa thủ tục áp dụng thuế suất 0% cho nhóm hàng hóa 98.49 và chương trình ưu đãi thuế công nghiệp hỗ trợ. Bãi bỏ hoàn toàn các thủ tục đăng ký tham gia chương trình ưu đãi thuế đối với sản xuất, lắp ráp ô tô, tạo điều kiện tối đa cho các doanh nghiệp trong ngành cơ khí trọng điểm này.

Lĩnh vực doanh nghiệp chế xuất, cơ quan Hải quan bãi bỏ hàng loạt thủ tục kiểm tra, xác nhận điều kiện giám sát hải quan khi đăng ký và trong quá trình hoạt động. Thay vì nộp nhiều loại giấy tờ riêng lẻ, các thông báo cơ sở sản xuất và điều kiện giám sát hiện đã được tích hợp làm một, giúp doanh nghiệp giảm bớt gánh nặng về hồ sơ.

Số hóa toàn diện, chuyển đổi từ hồ sơ giấy sang nộp hồ sơ điện tử hoàn toàn thông qua dịch vụ công trực tuyến. Các yêu cầu rườm rà như hệ thống camera giám sát riêng, hàng rào cách ly hay điều kiện kim ngạch xuất khẩu tối thiểu tại các kho ngoại quan cũng dần được loại bỏ để phù hợp với quản lý bằng kết nối dữ liệu hiện đại.

Việc phân cấp thẩm quyền mạnh mẽ từ Cục Hải quan về các chi cục hải quan khu vực cũng là một điểm sáng, giúp doanh nghiệp giải quyết vướng mắc ngay tại cơ sở, giảm chi phí đi lại và chờ đợi.

Trong giai đoạn tới, cơ quan Hải quan cam kết tiếp tục lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, lấy công nghệ số làm động lực phát triển. Với lộ trình xây dựng Hải quan số đến năm 2030, ngành Hải quan phấn đấu mức độ hài lòng của doanh nghiệp đạt trên 95%, khẳng định vị thế của một ngành đi đầu trong cải cách, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên số.