Cần sớm áp dụng cơ chế doanh nghiệp nhà nước công bố thông tin theo chuẩn OECD

Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Nghị quyết 79 vừa được Bộ Chính trị ban hành xác định, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo đảm ổn định vĩ mô, các cân đối lớn của nền kinh tế...

Cùng với đó, kinh tế nhà nước bình đẳng trước pháp luật với các khu vực kinh tế khác, cùng phát triển lâu dài, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh; tiếp cận công bằng, công khai, minh bạch các nguồn lực, thị trường và cơ hội phát triển.

Bình luận về vấn đề này, Luật sư Nguyễn Hồng Chung, Phó Chủ tịch, kiêm Tổng thư ký Liên chi hội Tài chính khu công nghiệp Việt Nam (VIPFA) cho rằng, việc “giữ vai trò chủ đạo” và “bình đẳng với các thành phần kinh tế khác” tưởng là mâu thuẫn, nhưng nếu hiểu đúng bản chất thì hai yêu cầu trên không hề mâu thuẫn.

“Chủ đạo ở đây là chủ đạo về chức năng, không phải đặc quyền. Những lĩnh vực nền tảng như hạ tầng chiến lược, an ninh năng lượng, an ninh dữ liệu hay các cân đối lớn của nền kinh tế cần một ‘xương sống’ để bảo đảm vận hành ổn định – và ở đó kinh tế nhà nước có vai trò đặc biệt. Còn trong các thị trường cạnh tranh như sản xuất, dịch vụ, thương mại, doanh nghiệp nhà nước cũng phải chơi theo luật thị trường, bình đẳng như mọi doanh nghiệp khác”, ông Chung nói.

Theo Luật sư Nguyễn Hồng Chung, Nghị quyết số 79 cho thấy một chuyển động tư duy rất rõ: chuyển từ “chủ đạo bằng vị thế” sang “chủ đạo bằng chất lượng”. Khi kinh tế nhà nước, trong đó có doanh nghiệp nhà nước vận hành minh bạch, theo cơ chế thị trường và chịu trách nhiệm giải trình, vai trò chủ đạo không mâu thuẫn với cạnh tranh bình đẳng mà còn trở thành lực kéo nâng chuẩn cho toàn thị trường.

Nghị quyết cũng đặt ra yêu cầu kinh tế nhà nước phải dẫn dắt, hỗ trợ các thành phần kinh tế khác. Về vấn đề này, Luật sư Nguyễn Hồng Chung cho rằng, vai trò dẫn dắt thực chất không phải là “đứng trước” mà là “kéo cùng đi”.

Việc dẫn dắt được thể hiện qua 4 trụ cột.

Thứ nhất, dẫn dắt bằng các dự án neo và nền tảng dùng chung, trong đó doanh nghiệp nhà nước triển khai các dự án hạ tầng, năng lượng, số hóa quy mô lớn nhưng thiết kế theo hướng mở để doanh nghiệp tư nhân tham gia chuỗi cung ứng.

Thứ hai, dẫn dắt bằng nghiên cứu và phát triển (R&D) và đổi mới sáng tạo, đóng vai trò “người đặt hàng công nghệ” để hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp công nghệ nội địa.

Thứ ba, dẫn dắt bằng liên kết chuỗi giá trị, trong đó KPI của doanh nghiệp nhà nước không chỉ là lợi nhuận mà còn là tỷ lệ nội địa hóa, phát triển nhà cung ứng và nâng năng suất ngành.

Cuối cùng là, dẫn dắt bằng minh bạch và chuẩn quản trị, bởi khi doanh nghiệp nhà nước quản trị tốt và công bố thông tin đầy đủ, thị trường sẽ được “nâng chuẩn”, qua đó giảm chi phí vốn cho toàn nền kinh tế.

Một trong những nột dung quan trọng được Nghị quyết 79 nêu ra, đó là yêu cầu doanh nghiệp nhà nước áp dụng quản trị theo chuẩn OECD và đặt ra nhiều nhiệm vụ tổ chức thực hiện.

Theo Luật sư Nguyễn Hồng Chung, yêu cầu quản trị theo chuẩn OECD là rất đúng hướng, nhưng thách thức không nằm ở khẩu hiệu mà ở thực thi.

“Cần tách bạch rõ chức năng chủ sở hữu và chức năng quản lý nhà nước để tránh xung đột lợi ích. Song song với đó là nâng chất hội đồng quản trị, chuẩn hóa cơ chế nhân sự theo năng lực, mục tiêu và trách nhiệm giải trình. Đặc biệt, minh bạch dữ liệu là điều kiện tiên quyết – bởi không có dữ liệu chuẩn thì không thể đo KPI hay hậu kiểm hiệu quả”, ông Chung phân tích.

Về các ưu tiên trước mắt, ông Chung cho rằng, cần sớm chốt bộ tiêu chí then chốt – chiến lược và danh mục nắm giữ vốn nhà nước; ban hành bộ KPI và cơ chế công bố thông tin theo chuẩn OECD; làm sạch và số hóa dữ liệu về đất đai, tài sản nhà nước; xử lý dứt điểm các dự án thua lỗ kéo dài; đồng thời chuẩn hóa mô hình PPP theo hướng cạnh tranh, minh bạch.

“Nếu làm được những việc này, Nghị quyết 79 sẽ thực sự nâng chuẩn phân bổ nguồn lực và tạo không gian để khu vực tư nhân bứt phá”, Luật sư Nguyễn Hồng Chung khẳng định.