 |
| Các chuyên gia, luật sư chia sẻ tại Diễn đàn. Ảnh: Hương Quỳnh. |
Tại Diễn đàn Pháp lý doanh nghiệp Việt Nam 2026 tổ chức sáng 6/11 tại Hà Nội, những rủi ro liên quan đến thuế, hóa đơn, chứng từ và hoạt động quản trị doanh nghiệp là một trong những vấn đề được các luật sư, chuyên gia pháp lý tập trung phân tích.
Từ thực tiễn hành nghề, Luật sư Nguyễn Hồng Bách, Chủ nhiệm Đoàn Luật sư tỉnh Ninh Bình, Chủ tịch Hội đồng Tư vấn Công ty Luật Hồng Bách và Cộng sự cho biết, nhiều doanh nghiệp có khả năng tìm kiếm thị trường, tổ chức sản xuất, kinh doanh tốt nhưng chưa dành sự quan tâm tương xứng cho quản trị pháp lý và kiểm soát rủi ro.
Đặc biệt, ở các doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc thiếu bộ phận pháp chế hoặc không có sự tư vấn pháp lý thường xuyên khiến những sai sót trong hợp đồng, lao động, kế toán, thuế không được phát hiện và xử lý kịp thời.
Theo Luật sư Nguyễn Hồng Bách, ngay cả những doanh nghiệp đã có kế toán vẫn có thể gặp vướng mắc về thuế, bởi nghĩa vụ thuế không chỉ gắn với bộ phận kế toán mà liên quan trực tiếp đến nhiều hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Chẳng hạn, doanh nghiệp đã giao hàng nhưng thiếu chứng từ xác nhận, chứng từ thanh toán không phù hợp với điều khoản hợp đồng hoặc doanh thu bán hàng qua nhiều kênh chưa được tổng hợp đầy đủ. Những thiếu sót này có thể dẫn đến sai lệch kê khai và gây khó khăn khi doanh nghiệp phải giải trình về giao dịch.
“Một giao dịch hợp pháp về dân sự chưa chắc đã đủ điều kiện về hóa đơn, chứng từ và chi phí được trừ theo pháp luật thuế”, Luật sư Nguyễn Hồng Bách nhấn mạnh.
Theo đó, việc hợp đồng được ký kết hợp pháp hoặc giao dịch đã hoàn thành không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đương nhiên đáp ứng đầy đủ các điều kiện về thuế. Hồ sơ giao dịch còn phải được đối chiếu với những yêu cầu cụ thể của pháp luật thuế.
Vì vậy, doanh nghiệp cần kiểm soát đồng bộ từ hợp đồng, giao nhận, hóa đơn, thanh toán đến sổ sách kế toán. Bộ phận kinh doanh, kế toán và tư vấn pháp lý phải phối hợp kiểm tra giao dịch ngay từ khi ký kết, thay vì chờ đến kỳ quyết toán mới rà soát.
Một vấn đề khác được đề cập là quản lý thuế đang ứng dụng mạnh mẽ dữ liệu số, hóa đơn điện tử, kết nối thông tin và các công cụ phân tích rủi ro. Trong môi trường đó, sự thống nhất giữa hồ sơ quản trị, hợp đồng, chứng từ, kê khai và thực tế giao dịch trở thành yêu cầu quan trọng đối với doanh nghiệp.
Đối với hoạt động bán lẻ, thương mại điện tử, doanh nghiệp cần quản lý đầy đủ doanh thu phát sinh từ tiền mặt, chuyển khoản và các nền tảng kinh doanh trực tuyến. Đồng thời, phải bảo đảm dữ liệu bán hàng, hóa đơn, chứng từ và sổ sách kế toán phản ánh đúng thực tế giao dịch.
Theo Luật sư Nguyễn Hồng Bách phân tích, vi phạm về thuế, hóa đơn, chứng từ có thể dẫn đến những hậu quả khác nhau tùy tính chất, mức độ và hành vi cụ thể.
Tất nhiên không phải cứ chậm nộp thuế, gặp khó khăn tài chính hoặc mất khả năng thanh toán là đương nhiên phát sinh trách nhiệm hình sự. Việc xem xét trách nhiệm hình sự phải căn cứ vào hành vi, yếu tố lỗi và đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo quy định pháp luật.
Trong bối cảnh quản lý thuế ngày càng hiện đại, doanh nghiệp không thể tiếp tục coi việc xử lý các vấn đề pháp lý chỉ là câu chuyện tìm người tháo gỡ sau khi sự việc đã xảy ra. Thay vào đó, việc nhận diện và phòng ngừa rủi ro phải được thực hiện ngay trong hoạt động quản trị thường xuyên.
Bên cạnh yêu cầu phòng ngừa rủi ro, các chuyên gia tại diễn đàn cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực tuân thủ, giúp doanh nghiệp tiếp cận và thực hiện hiệu quả các chính sách hỗ trợ về thuế.
 |
| Thực hiện tốt chính sách pháp luật thuế luôn là mối quan tâm của doanh nghiệp. Ảnh: Hương Quỳnh. |
Theo Luật sư Nguyễn Hồng Bách, năm 2026 có nhiều thay đổi đáng chú ý đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, tạo thêm điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Trong đó, Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội và Nghị định số 20/2026/NĐ-CP quy định chính sách miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong ba năm đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa đăng ký kinh doanh lần đầu, với các điều kiện và trường hợp áp dụng cụ thể.
Từ ngày 1/1/2026, cùng với việc chấm dứt việc thu, nộp lệ phí môn bài chấm dứt, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh không còn áp dụng phương pháp khoán thuế.
Tuy nhiên, việc không áp dụng phương pháp khoán thuế không đồng nghĩa với việc hộ kinh doanh được miễn mọi loại thuế. Người nộp thuế vẫn phải xác định nghĩa vụ theo quy định, quản lý doanh thu, hóa đơn, chứng từ và thực hiện kê khai phù hợp. Vấn đề không chỉ dừng lại ở việc ban hành chính sách mà còn là tổ chức thực hiện, xác định rõ đầu mối hướng dẫn, tăng cường tư vấn để doanh nghiệp thực sự tiếp cận được các chính sách hỗ trợ.
Cùng đề cập đến những khó khăn trong thực hiện nghĩa vụ thuế, theo TS. Trần Minh Sơn, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, Cục Pháp luật dân sự - Kinh tế (Bộ Tư pháp), doanh nghiệp có thể gặp vướng mắc ở nhiều giai đoạn, từ khi thành lập, hoạt động đến khi rút khỏi thị trường.
Có những doanh nghiệp có khả năng thực hiện nghĩa vụ tài chính nhưng vẫn gặp khó khăn khi xác định thủ tục cần thực hiện. Thậm chí, ngay cả người am hiểu chính sách thuế đôi khi cũng cần sự hỗ trợ khi thao tác kê khai trên nền tảng điện tử.
Bên cạnh việc nắm vững chính sách, khả năng thực hiện các thủ tục hành chính cũng là vấn đề cần được quan tâm trong quá trình cải cách, hiện đại hóa quản lý thuế.
Từ thực tế hoạt động, TS.Trần Minh Sơn khuyến nghị, doanh nghiệp nhất là doanh nghiệp khởi nghiệp, có thể tiếp cận các chương trình hỗ trợ pháp lý của Nhà nước, các tổ chức đại diện doanh nghiệp và hiệp hội nghề nghiệp để được hướng dẫn, tháo gỡ vướng mắc.
“Nếu vướng vấn đề thuế, ngoài việc tìm hiểu kỹ cơ chế chính sách, doanh nghiệp có thể cần sự tư vấn từ đội ngũ chuyên gia tư vấn, pháp lý thuế mới tháo gỡ được”, ông Sơn nhấn mạnh.
Để hạn chế rủi ro, theo Luật sư Nguyễn Hồng Bách doanh nghiệp xây dựng quy trình kiểm soát pháp lý phù hợp với quy mô hoạt động, trong đó đặc biệt chú trọng trách nhiệm của người đứng đầu.
Trước mỗi giao dịch quan trọng, doanh nghiệp cần xác định rõ ai có thẩm quyền ký kết, năng lực của đối tác, điều kiện thanh toán và nghiệm thu, nghĩa vụ thuế và chứng từ liên quan, cũng như cơ chế xử lý nếu phát sinh tranh chấp.
Đồng thời, doanh nghiệp cần rà soát định kỳ các nhóm hồ sơ, đặc biệt là hồ sơ thuế, hóa đơn, hợp đồng, lao động và bảo hiểm. Khi phát hiện thiếu sót, phải kịp thời xác định nghĩa vụ khắc phục, điều chỉnh kê khai nếu thuộc trường hợp phải điều chỉnh theo quy định, bảo đảm tính minh bạch và khả năng giải trình.
Đặc biệt, mỗi giao dịch có giá trị lớn cần được quản lý bằng bộ hồ sơ đầy đủ, bao gồm văn bản phê duyệt, hợp đồng, phụ lục, chứng từ giao nhận, nghiệm thu, hóa đơn và thanh toán. Đây là cơ sở để doanh nghiệp kiểm soát nghĩa vụ thuế và bảo vệ quyền lợi khi phát sinh tranh chấp.
Theo các chuyên gia, nâng cao năng lực tuân thủ thuế không chỉ giúp doanh nghiệp hạn chế sai sót, giảm nguy cơ phát sinh tranh chấp mà còn góp phần nâng cao chất lượng quản trị, tạo nền tảng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh ổn định, bền vững.
Cùng với sự chủ động của doanh nghiệp, việc hướng dẫn chính sách rõ ràng, hỗ trợ kịp thời và tạo thuận lợi trong thực hiện thủ tục thuế sẽ góp phần đưa các chính sách hỗ trợ đi vào thực tiễn, giúp người nộp thuế thực hiện đầy đủ nghĩa vụ và thụ hưởng đúng các ưu đãi theo quy định.
